Με ταινίες για την ιστορική μνήμη και την ταυτότητα, την αρχαιολογία και την πολιτιστική κληρονομιά, την οικολογία και τη βιωσιμότητα, την παράδοση και τα έθιμα, τον πόλεμο και το τραύμα, τη μυθολογία και τις τέχνες, το 13ο Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού και Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ ΑΓΩΝ ανοίγει τις πύλες του στις 25 Μαΐου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.
Το φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνει διαδρομές που εκτείνονται από την αρχαία Αθήνα και τη Μικρά Ασία έως τη μεταπολεμική και σύγχρονη εποχή. Το κυριότερο όμως είναι ότι διοργάνωση μετράει μια μακρά διαδρομή σε διάλογο με το κινηματογραφόφιλο κοινό, που το παρακολουθεί πιστά ακολουθώντας το επιστημονικό και το εξαιρετικά δημοφιλές αρχαιολογικό πεδίο έρευνας των ταινιών.
«Το Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού και Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ ΑΓΩΝ γεννήθηκε πριν από 30 χρόνια, όταν διαπίστωσα πως σε αντίθεση με το εξωτερικό, όπου αυτές οι κινήσεις ήταν δεδομένες, στην Ελλάδα δεν υπήρχε ένα τέτοιο θεματικό φεστιβάλ. Κι αυτό παρότι είμαστε μια χώρα με τόσο βαθιά ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα, αλλά διεθνές σημείο αναφοράς για την επιστήμη της αρχαιολογίας», λέει στο ΒΗΜΑ η σκηνοθέτης Μέμη Σπυράτου, που εμπνεύστηκε την ίδρυση του Φεστιβάλ και σήμερα το «τρέχει» ως πρόεδρος και καλλιτεχνική του διευθύντρια.
Όπως μας εξηγεί, «από την πρώτη διοργάνωση του ΑΓΩΝΑ, το 1996, έως σήμερα, το φεστιβάλ ΑΓΩΝ εξελίχθηκε σε έναν ζωντανό θεσμό διεθνούς εμβέλειας, όπου ο κινηματογράφος συναντά την επιστήμη, η έρευνα συνομιλεί με την καλλιτεχνική δημιουργία και το παρελθόν αποκτά σύγχρονη φωνή μέσα από την εικόνα».
Πλήθος διεθνών σπουδαίων δημιουργών, πανεπιστημιακών και ερευνητών έχουν συνεργαστεί μέχρι τώρα με τον ΑΓΩΝΑ, είτε ως μέλη των κριτικών επιτροπών είτε ως συμμετέχοντες στις παράλληλες εκδηλώσεις του (ημερίδες, αφιερώματα και εκθέσεις) στη διάρκεια 30 χρόνων. «Ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία του Φεστιβάλ ΑΓΩΝ είναι η σχέση του με το κοινό, που ακολουθεί πιστά τις δράσεις μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι υπάρχουν θεατές που όταν ξεκίνησε ο ΑΓΩΝ ήταν φοιτητές και έρχονται έως σήμερα, πλέον με τα παιδιά τους», λέει η κυρία Σπυράτου.
62 ταινίες από 27 χώρες
Τι γίνεται όμως με τον φετινό αριθμό συμμετοχών και το περιεχόμενο των ταινιών; Η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΑΓΩΝΑ υπογραμμίζει ότι ο αριθμός των υποψηφίων ταινιών που κατατέθηκαν στην πλατφόρμα συμμετοχών άγγιξε σχεδόν τις 1300, σημειώνοντας έναν από τους πιο υψηλούς αριθμούς που έχουν καταγραφεί ποτέ στην ιστορία του θεσμού.
Η 13η διοργάνωση φέρνει στην Αθήνα 62 ταινίες από 27 χώρες, συνθέτοντας ένα πολυσυλλεκτικό κινηματογραφικό ταξίδι σε διαφορετικές εποχές, τόπους και πολιτισμούς. Από τις μεγάλες ανακαλύψεις της αρχαιολογίας και τους αρχαίους πολιτισμούς της Μεσογείου έως ιστορίες για τη μνήμη, την οικολογία, την ανθρώπινη αντοχή και τη σύγχρονη πολιτιστική εμπειρία, το πρόγραμμα αναδεικνύει τη δύναμη του ντοκιμαντέρ να φωτίζει το παρελθόν αλλά και να σχολιάζει το παρόν.
Ιστορικά και ερευνητικά ντοκιμαντέρ, animation, πειραματικές και υβριδικές μορφές κινηματογράφου συνυπάρχουν σε ένα πρόγραμμα που επιδιώκει όχι μόνο να ενημερώσει, αλλά και να συγκινήσει, να προβληματίσει και να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από τον πολιτισμό και τον άνθρωπο. «Από τους τόπους των αρχαιολογικών ανασκαφών έως την Αμαζονία, από τον μυστηριώδη θάνατο του Βολταίρου στη Γαλλία ως τα βάθη της Ανατολής όπου η πανίδα εξαφανίζεται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, από το πολύπαθο Ιράν έως τα μυστήρια της Αιγύπτου, οι φετινές ταινίες καλύπτουν ένα ευρύ θεματικό φάσμα που απευθύνεται σε όλους. Όπως πάντα, ο ΑΓΩΝ φιλοξενεί στην Αθήνα τους δημιουργούς των ταινιών, οι οποίοι προλογίζουν το έργο τους, ενώ παράλληλα δίνεται η ευκαιρία στο κοινό να τους γνωρίσει και να συνομιλήσει μαζί τους», καταλήγει η καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ, προσκαλώντας μας και φέτος στην πλούσια διοργάνωση,« για να ζήσουμε μαζί 62 ταινίες, να ζήσουμε μαζί 62 ζωές».
13 ντοκιμαντέρ
Παρακάτω ξεχωρίζουμε τα highlights του φετινού ΑΓΩΝΑ από τα δύο συναρπαστικά ντοκιμαντέρ του Ντομινίκ Αντ με ήρωα τον ιατροδικαστή Φιλίπ Σαρλιέ και την ιστορία του πρίγκιπα των Καζάρων, Ζελαλ-Σουλτάν έως το τούρκικο ντοκιμαντέρ για το νησί της Ίμβρου, τη…Σταχτοπούτα της Αρχαίας Αιγύπτου και το αρχαιολογικό θαύμα του Σπηλαίου Σωβέ.
Βολταίρος: αναζητώντας το διασκορπισμένο σώμα / Voltaire, à la recherche du corps dispersé
Σκηνοθεσία: Ντομινίκ Αντ
Γαλλία
Τρίτη 26 Μαΐου, 17:27
Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί τον ιατροδικαστή Φιλίπ Σαρλιέ σε μια επιστημονική και ιστορική έρευνα γύρω από τα διασκορπισμένα λείψανα του Βολταίρου. Η ιστορία του σώματος του φιλοσόφου είναι εξίσου ασυνήθιστη με τη ζωή του: μια καρδιά, ένας ταριχευμένος εγκέφαλος και ένα σώμα που φυγαδεύτηκαν κρυφά από το Παρίσι μέσα στη νύχτα προκειμένου να αποφύγουν τις θρησκευτικές αρχές. Ο θάνατος του φιλοσόφου οδήγησε σε πραγματικό διαμελισμό των λειψάνων του, τα οποία μετατράπηκαν σε κειμήλια. Ο Δρ. Σαρλιέ προσπαθεί να τα εντοπίσει— κυρίως την ταριχευμένη καρδιά του φιλοσόφου. Παράλληλα, επιχειρεί να ανασυνθέσει το ιατρικό ιστορικό του Βολταίρου για να διαλευκάνει ίσως τα αίτια του θανάτου του.
Ραφαήλ: Τα μυστικά των λειψάνων / Raphaël: les secrets des reliques
Σκηνοθεσία: Ντομινίκ Αντ
Γαλλία
Παρασκευή 29 Μαΐου, 18:34
Η δεύτερη ταινία με τον ιατροδικαστή Σαρλιέ. Το ντοκιμαντέρ προσεγγίζει τον θάνατο του Ραφαήλ μέσα από σύγχρονες ιατροδικαστικές αναλύσεις και ιστορική έρευνα. Η ατμόσφαιρα κινείται ανάμεσα στο μυστήριο και την επιστημονική διερεύνηση, δημιουργώντας ένα συναρπαστικό κινηματογραφικό πορτρέτο. Η ταινία διατρέχει τη βιογραφία του ιδιοφυούς δημιουργού της Αναγέννησης, πριν εστιάσει στις επιστημονικές έρευνες γύρω από έναν συγκεκριμένο πίνακα, την «Φορναρίνα», και τον τάφο του ζωγράφου.
Πρέπει να υπάρχει και άλλος δρόμος / There Must Be Another Way
Σκηνοθεσία: Τίμο Μετσαζόκι και Γιάνε Γιάκολα (Timo Metsäjoki & Janne Jakola)
Φινλανδία
Τρίτη 26 Μαΐου, 18:47
Στη χιονισμένη σιωπή της περιοχής Σάλα στην Φινλανδική Λαπωνία, «στη μέση του πουθενά», ένας άνδρας προσπαθεί να κάνει την μικρή του κοινότητα ορατή στην Ευρώπη. Απογοητευμένος από αδιάφορες αναφορές και αναπάντητα email, οργανώνει μια ήσυχη διαμαρτυρία που εξελίσσεται σε “Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Φωνής” — μια χιουμοριστική και συγκινητική προσπάθεια να ακουστεί η φωνή της άκρης της Ευρώπης.
Η Σταχτοπούτα της Αρχαίας Αιγύπτου / Ancient Egyptian Cinderella
Σκηνοθεσία: Κέρτις Ράιαν Γουντσάιντ
Ιταλία
Τρίτη 26 Μαΐου, 19:12
Σταχτοπούτα της Αρχαίας Αιγύπτου.
Η ιστορία της Σταχτοπούτας είναι γνωστή σε όλο τον κόσμο, ωστόσο πολλοί δεν γνωρίζουν ότι οι απαρχές της προέρχονται από την αρχαία Αίγυπτο. Ο Κέρτις Ράιαν Γούντσαϊντ εξερευνά την ιστορία της αρχαίας Ελληνίδας, «Ροδώπης», η οποία λέγεται ότι παντρεύτηκε τον Αιγύπτιο Φαραώ Άμασι, με σκοπό να διαχωρίσει τον μύθο από τα πραγματικά γεγονότα και να ανακαλύψει την αληθινή πηγή του μύθου. Η ταινία συνδέει την Ροδώπη, με την εκδοχή της Σταχτοπούτας, ισορροπώντας ανάμεσα στην ιστορική τεκμηρίωση και τον μύθο.
Τα λιοντάρια του ποταμού Τίγρη / The Lions by the River Tigris
Σκηνοθεσία: Ζαραντάστ Αχμέντ
Ιράκ – Ολλανδία – Νορβηγία
Πέμπτη 28 Μαΐου, 16:30
«Τα λιοντάρια του ποταμού Τίγρη»
Η ταινία διαχειρίζεται με εξαιρετική ευαισθησία το τραύμα της Μοσούλης. Με εξαιρετική φωτογραφία και βαθιά ανθρώπινη ματιά, το ντοκιμαντέρ μετατρέπει τη Μοσούλη σε σύμβολο ανθεκτικότητας και πολιτιστικής επιβίωσης. Σε μια Μοσούλη που καταστράφηκε από τον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους, η μάχη για την θεραπεία και την διατήρηση της ταυτότητας και του πολιτισμού της συνεχίζεται. Τρεις άνδρες, ένας μουσικός, ένας συλλέκτης βιβλίων και ένας καλλιτέχνης συνεχίζουν να δημιουργούν και να αντιστέκονται.
Γι’ αυτούς είναι η Ίμβρος / It‘s Imroz for Them
Σκηνοθεσία: Ντενίζ Ντεβρέζ
Τουρκία
Πέμπτη 28 Μαΐου, 18:02
Γι’ αυτούς είναι η Ίμβρος
Οι ζωές των Ελλήνων που ζούσαν ειρηνικά στο νησί Ίμβρος (Τουρκία) για αιώνες αλλάζουν για πάντα μετά το Κυπριακό Ζήτημα. Η ταινία αφηγείται την ιστορία των δυσάρεστων και θλιβερών γεγονότων που βίωσαν οι Έλληνες της Ίμβρου, Γκότσεαντα στα τουρκικά, μετά το Κυπριακό πρόβλημα. Παράλληλα, αποτελεί συστηματική καταγραφή της ιστορικής μνήμης των κατοίκων της Ίμβρου που δεν εξοικειώνονται με την τούρκικη ονομασία του νησιού και ζητούν το όνομα Ίμβρος. Η ταινία συνδέει την πολιτισμική ταυτότητα και τη συλλογική μνήμη, καθώς έχει ήδη ξεκινήσει φεστιβαλική πορεία στην Τουρκία και σε διοργανώσεις εθνογραφικού και ιστορικού ντοκιμαντέρ, ενώ ξεχωρίζει για την ήρεμη αλλά βαθιά συναισθηματική κινηματογραφική της προσέγγιση.
Σωβέ: ταξίδι στις απαρχές της ανθρωπότητας / Chauvet: Humanity’s First Great Masterpiece
Σκηνοθεσία: Γκι Παντοβανι & Μαρκ Αζέμα
Γαλλία
Πέμπτη 28 Μαΐου, 19:13
«Σωβέ: ταξίδι στις απαρχές της ανθρωπότητας»
Τον Δεκέμβριο του 1994, ένα αρχαιολογικό θαύμα που παρέμενε κρυμμένο βαθιά μέσα σε μια εκτεταμένη ασβεστολιθική οροσειρά στα Φαράγγια της Αρντές αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά στον σύγχρονο κόσμο: το Σπήλαιο Σωβέ. Οι επιστήμονες αντιλήφθηκαν αμέσως την εξαιρετική σημασία του. Σφραγισμένο από κατολίσθηση πριν από περισσότερα από 20.000 χρόνια, διατηρείται σε μια πραγματικά εντυπωσιακή κατάσταση. Πώς αυτό το κόσμημα της σπηλαιογραφίας, με πάνω από 1.000 παραστάσεις να κοσμούν τα τοιχώματά του, άντεξε στην δοκιμασία του χρόνου, επιτρέποντάς μας να το θαυμάζουμε ύστερα από τόσες χιλιετίες; Πώς και από ποιους δημιουργήθηκε; Και πώς μπορούμε να το διαφυλάξουμε άθικτο για τις μελλοντικές γενιές; Το Chauvet μάς οδηγεί σε μια αρχαιολογική, γεωλογική και καλλιτεχνική περιπέτεια, δίπλα στους επιστήμονες που εδώ και 30 χρόνια εργάζονται για να κατανοήσουν και να προστατεύσουν αυτό το μοναδικό σπήλαιο.
Από τη Μάνη στο Σβάνετι / From Mani to Svaneti
Σκηνοθεσία: Σάλβα Σενγκέλι
Γεωργία
Πέμπτη 28 Μαΐου, 20:45
«Από τη Μάνη στο Σβανέτι»
Η σύνδεση μεταξύ Γεωργίας και Ελλάδας χάνεται στην αρχαιότητα, αλλά λίγοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν δύο αντίστοιχες περιοχές σε αυτές τις χώρες: η Μάνη και το Σβάνετι. Οι πρωταγωνιστές της ταινίας — ντόπιοι κάτοικοι της Μάνης και ερευνητές — μιλούν για την ιστορία, τα έθιμα και τα τελετουργικά της περιοχής τους. Ταυτόχρονα, οι γηγενείς Σβαν μοιράζονται ιστορίες για τις παραδόσεις του Σβάνετι και του λαού του, τον ρόλο τους, τις εξεγέρσεις τους… Σταδιακά γίνεται σαφές ότι αυτές οι δύο διαφορετικές περιοχές — το Σβάνετι στην Γεωργία και η Μάνη στην Ελλάδα — έχουν πολλά κοινά. Και οι δύο είναι απομακρυσμένες συνοριακές περιοχές των αντίστοιχων χωρών τους. Και οι δύο υπηρέτησαν ιστορικά ως φύλακες. Και οι δύο φιλοξενούν αρχαίους πύργους με παρόμοια αρχιτεκτονική. Και οι δύο διατηρούν όμοια έθιμα, μείγμα παγανιστικών και χριστιανικών τελετουργιών. Και στις δύο περιοχές, η κουλτούρα της βεντέτας και οι αυστηροί κανόνες που τη διέπουν εξακολουθούν να επικρατούν. Η ταινία μας ταξιδεύει σε δύο περιοχές που απέχουν γεωγραφικά, αλλά είναι βαθιά συνδεδεμένες πνευματικά και πολιτισμικά — τη Μάνη και το Σβάνετι.
Τα θαμμένα / Unearthed
Σκηνοθεσία: Άνια Ζεπάνσκα
Γαλλία
Σάββατο 30 Μαΐου, 16:51
«Τα θαμμένα»
Το 1967, ο Πολωνός σκηνοθέτης Αντρζέι Μπρζοζόβσκι γύρισε μια εντυπωσιακή ταινία μικρού μήκους στον χώρο των κρεματορίων II και III στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου. Εκεί κατέγραψε αρχαιολόγους να ανασύρουν από το έδαφος χιλιάδες αντικείμενα που ανήκαν σε θύματα, στην πλειονότητά τους Εβραίους, οι οποίοι δολοφονήθηκαν στους θαλάμους αερίων. Η 14λεπτη αυτή ταινία σύντομα ξεχάστηκε και τα αντικείμενα εξαφανίστηκαν. Πενήντα χρόνια αργότερα, η Άνια Ζεπάνσκα ανακαλύπτει εκ νέου αυτό το λησμονημένο έργο και ξεκινά μια συγκινητική έρευνα. Πώς ήταν δυνατόν να γυριστεί μια τέτοια ταινία στην κομμουνιστική Πολωνία; Ποιος ήταν ο αρχαιολόγος που ηγήθηκε της ανασκαφής; Και τι απέγιναν τα 16.470 θραύσματα ανθρώπινης παρουσίας που ανασύρθηκαν από το έδαφος; Καθώς η έρευνά της εξελίσσεται, θαμμένες μνήμες αρχίζουν να αναδύονται.
Η σκιά του βασιλιά / Shadow of the King
Σκηνοθεσία: Hadi Shariati
Ιράν
Τετάρτη 27 Μαΐου, 21:11
Πειραματική και βωβή ταινία μικρού μήκους εμπνευσμένη από την ιστορία του πρίγκιπα των Καζάρων, Ζελαλ-Σουλτάν, ο οποίος και έχτισε ένα κάστρο σε περιοχή κυνηγιού λόγω του πάθους του για το κυνήγι. Οι υπερβολικές του δραστηριότητες προκάλεσαν σοβαρή ζημιά στο περιβάλλον του Ιράν και οδήγησαν σε εξαφάνιση ή απειλή τίγρεις, λεοπαρδάλεις, ελάφια, αίγαγρους και άλλα ζώα. Η ταινία βλέπει το παρελθόν ως καθρέφτη των συνεπειών της ανθρώπινης παρέμβασης στη φύση, προβάλλοντας την οικολογική ανησυχία με τον πλέον ποιητικό τρόπο.
«Ο λόχος των εραστών»
/ Army of Lovers
Σκηνοθεσία: Λευτέρης Χαρίτος
Ελλάδα – Αυστρία
Σάββατο 30 Μαΐου, 18:07
Το πολυταξιδεμένο σε φεστιβάλ ντοκιμαντέρ Army of Lovers σε σκηνοθεσία του Λευτέρη Χαρίτου, φέρνει στο φως τη χαμένη ιστορία του Ιερού Λόχου της Θήβας, ενός επίλεκτου στρατού αποτελούμενου από 150 ζευγάρια εραστών, που έγιναν οι πιο δεινοί πολεμιστές της αρχαιότητας. Καθώς οι αρχαιολόγοι ξεδιπλώνουν τον θρύλο τους, έρχεται στο φως ένα ξεχασμένο κεφάλαιο της ιστορίας μας που αφορά την αγάπη, τον πόλεμο και τον αγώνα για ελευθερία, προ(σ)καλώντας μας να επαναπροσδιορίσουμε την αντίληψή μας γύρω από την έννοια του ηρωισμού στην αρχαία Ελλάδα.
Γκουσαινβίλ v2 – Το παλιό χωριό / Goussainville v2 – Village Vieille
Σκηνοθεσία: Fabio Bola
Βραζιλία
Σάββατο 30 Μαΐου, 19:38
«Γκουσαινβίλ v2 – Το παλιό χωριό»
Ένα πειραματικό mockumentary (σκωπτικό ντοκιμαντέρ), που εκτυλίσσεται στην Γκουσαινβίλ, συγκεκριμένα στο Παλιό Χωριό, στο όριο ανάμεσα στη φθορά και την αναγέννηση. Ο πρωταγωνιστής, ο Λουί, πρώην κάτοικος άνω των 70 ετών, επιστρέφει μετά από δεκαετίες, ενώ δευτερεύοντες χαρακτήρες — κάτοικοι, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες και δημόσιοι υπάλληλοι — κινούνται στον χώρο στους δικούς τους ρυθμούς και συνήθειες. Μέσα από μια υποδειγματική χρήση τεχνητής νοημοσύνης και πολλαπλών ψηφιακών τεχνικών, η ταινία σχολιάζει σατιρικά την έννοια της τεκμηρίωσης, την πολιτική εγκατάλειψη και τη σύγκρουση παλιού και νέου. Η ταινία έχει τραβήξει ήδη τη διεθνή προσοχή λόγω της χρήσης AI και mockumentary φόρμας και κινείται ήδη σε experimental / digital film festival κύκλους.
Κλόιστερς: Η οδύσσεια των περιστυλίων / Cloisters: l’odyssée des cloîtres
Σκηνοθεσία: Marc Azéma
Γαλλία
Σάββατο 30 Μαΐου, 20:31
«Κλόιστερς: Η οδύσσεια των περιστυλίων»
Όταν αναφερόμαστε στην παρουσία της Γαλλίας στη Νέα Υόρκη, το πρώτο που μας έρχεται στο μυαλό είναι το Άγαλμα της Ελευθερίας. Αλλά στα βόρεια του Μανχάταν, ένα μικρό κομμάτι της Γαλλίας περιμένει τον επισκέπτη. Το Μουσείο Cloisters φιλοξενεί την μεγαλύτερη συλλογή μεσαιωνικής τέχνης στην αμερικανική ήπειρο. Ως τμήμα του Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης, το Cloisters θυμίζει αββαείο των Πυρηναίων και ενσωματώνει τέσσερα μεσαιωνικά περιστύλια τα οποία ταξίδεψαν από τη νότια Γαλλία, στην περιοχή Occitanie, στις αρχές του 20ού αιώνα. Η ταινία αφηγείται την εξαιρετική οδύσσεια αυτών των ταξιδευτών περιστυλίων, που συλλέχθηκαν από έναν «κυνηγό αντικειμένων τέχνης», τον Τζορτζ Γκρέι Μπέρναρντ ο οποίος, το 1925, πούλησε την συλλογή του στον δισεκατομμυριούχο Τζον Ντ. Ροκφέλερ Τζούνιορ, γεγονός που οδήγησε στην κατασκευή του μουσείου Κλόϊστερς, το οποίο άνοιξε τις πύλες του το 1938. Η ταινία έχει τεθεί υπό την αιγίδα της Εθνικής Γαλλικής Επιτροπής για την UNESCO.
