Ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία της εποχής Ομπάμα, το 2018, χαρακτηρίζοντάς την ως τη «χειρότερη όλων των εποχών». Σήμερα, οκτώ χρόνια μετά, έρχεται αντιμέτωπος με μια περίπλοκη πραγματικότητα που εν μέρει ο ίδιος δημιούργησε: Το Ιράν απάντησε τότε με ένα «κρεσέντο» εμπλουτισμού ουρανίου, που «στοιχειώνει» τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις.

Ενώ ο Τραμπ πασχίζει να βρει διέξοδο από τη σύγκρουση με την Τεχεράνη, μέσω διαπραγματεύσεων ή εκφοβισμού, καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες της απόφασής του να ακυρώσει μια συμφωνία που, παρά τις ατέλειές της, κρατούσε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν υπό έλεγχο.

Το ιρανικό «άλμα» προς την ατομική βόμβα

Η συμφωνία του 2015 (JCPOA) είχε όντως κενά – θα εξέπνεε μετά από 15 χρόνια, αφήνοντας το Ιράν ελεύθερο μετά το 2030. Ωστόσο, η αποχώρηση των ΗΠΑ το 2018, ώθησε τους Ιρανούς να επιταχύνουν τον εμπλουτισμό πολύ νωρίτερα, φέρνοντάς τους πιο κοντά στην κατασκευή βόμβας από ποτέ.

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί:

  • Σήμερα: Το Ιράν διαθέτει 11 τόνους ουρανίου σε διάφορα επίπεδα εμπλουτισμού.
  • Η απειλή: Με περαιτέρω επεξεργασία, η ποσότητα αυτή αρκεί για την κατασκευή 50 έως 100 πυρηνικών όπλων, μέγεθος που υπερβαίνει το εκτιμώμενο οπλοστάσιο του Ισραήλ.
  • Η σύγκριση: Πριν την αποχώρηση Τραμπ, η Τεχεράνη είχε στείλει στη Ρωσία το 97% του αποθέματός της, μένοντας με ελάχιστα καύσιμα, ανίκανα να δημιουργήσουν έστω και μία βόμβα.

Το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις και ο ρόλος των Κούσνερ – Γουίτκοφ

Οι διαπραγματευτές του Τραμπ βρίσκονται μπροστά σε μια τεράστια πρόκληση. Ο Τραμπ ακύρωσε ξαφνικά το Σάββατο έναν γύρο συνομιλιών στο Πακιστάν, υπογραμμίζοντας το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών.

Η Ουάσιγκτον απαιτεί την παύση του εμπλουτισμού και την παράδοση όλου του αποθέματος καυσίμου. Το Ιράν αντιστέκεται σθεναρά, προβάλλοντας το «δικαίωμά» του στον εμπλουτισμό για ειρηνικούς σκοπούς.

Όταν «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες»

Όπως περιγράφει ο Ντέιβιντ Σάνγκερ, ανταποκριτής των The New York Times στον Λευκό Οίκο και σε θέματα εθνικής ασφάλειας, ο οποίος κάλυπτε τις διαπραγματεύσεις για την JCPOA, επί των ημερών Ομπάμα, ο επικεφαλής διαπραγματευτής ερχόταν πάντα στο τραπέζι με μια μεγάλη ομάδα ειδικών. Ο κορυφαίος ειδικός της CIA για το Ιράν ήταν συχνά στην αίθουσα. Το ίδιο και ο υπουργός Ενέργειας, ειδικός στον σχεδιασμό πυρηνικών όπλων.

Η ομάδα του Τραμπ δε διαθέτει ομάδα ειδικών. Τα κύρια άτομα που συμμετείχαν στις περιορισμένες διαπραγματεύσεις μέχρι στιγμής, ήταν ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς, ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, και ο ειδικός απεσταλμένος του, Στιβ Γουίτκοφ. Οι δύο τελευταίοι έμαθαν τις δεξιότητές τους στη σύναψη συμφωνιών στον τομέα των ακινήτων στη Νέα Υόρκη.

Ο άνθρωπος που είναι νυν υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγκτσί, ήταν αναπληρωτής διαπραγματευτής κατά την περίοδο των συνομιλιών για την JCPOA και σύμφωνα με τον Σάνγκερ,  γνώριζε πολύ καλά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν: «Ήξερε κάθε πτυχή του θέματος», σημειώνει για να προσθέσει: «Ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ είναι έξυπνοι άνθρωποι και μαθαίνουν γρήγορα, αλλά είναι σχετικά καινούργιοι σε όλο αυτό. Η ιρανική ομάδα έχει βάθος εξειδίκευσης».

«Θα κάνω πολύ καλύτερη συμφωνία»

Ο Τραμπ, πάντα ανταγωνιστικός με την κληρονομιά Ομπάμα, υποστηρίζει ότι η δική του συμφωνία θα είναι ανώτερη. «Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ που κάνουμε με το Ιράν θα είναι ΠΟΛΥ ΚΑΛΥΤΕΡΗ», έγραψε στα social media, τονίζοντας ότι θα κλείσει τις «τρύπες» που άφησε η προηγούμενη διοίκηση, όπως το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της Τεχεράνης.

Ωστόσο, η λίστα των απαιτήσεων είναι εξαντλητική:

  • Περιορισμός των πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
  • Προστασία των αντικαθεστωτικών διαδηλωτών στο Ιράν.
  • Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τα οποία έκλεισε το Ιράν, μετά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, προκαλώντας ασφυξία στην παγκόσμια οικονομία.

Οι κρυφές σήραγγες και ο «πόλεμος» των πληροφοριών

Παρά τις αμερικανικές επιθέσεις του περασμένου Ιουνίου, στην επιχείρηση «Midnight Hammer», που στόχευαν εγκαταστάσεις στο Νατάνζ και το Φορντό, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν φαίνεται να επιβιώνει.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη έχει μεταφέρει μέρος των δραστηριοτήτων της σε ένα δίκτυο ορεινών σηράγγων στο Ισφαχάν, καθιστώντας τις εγκαταστάσεις απρόσβλητες από αέρος. «Δεν μπορούμε να βομβαρδίσουμε τη γνώση τους», προειδοποιούν ειδικοί από το Χάρβαρντ, επισημαίνοντας ότι μια μονάδα εμπλουτισμού μπορεί να κρυφτεί ακόμα και σε χώρο μεγέθους ενός σούπερ μάρκετ.

Το Ιράν κρατά πλέον στα χέρια του το «χαρτί» της αβεβαιότητας. Με 11 τόνους ουρανίου διασκορπισμένους σε άγνωστες τοποθεσίες, η Τεχεράνη διαθέτει ένα γεωπολιτικό μοχλό πίεσης που μπορεί να αυξομειώνει κατά βούληση, την ώρα που ο Λευκός Οίκος αναζητά μια διπλωματική νίκη που θα επισκιάσει το παρελθόν.