Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι αποχωρούν από τον ΟΠΕΚ, προκαλώντας ισχυρό πλήγμα στο πετρελαϊκό καρτέλ, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν ανατρέπει συμμαχίες και επενδυτικές προτεραιότητες μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών πετρελαίου παγκοσμίως.

Η αιφνίδια αποχώρηση του τρίτου μεγαλύτερου παραγωγού του ΟΠΕΚ αποδυναμώνει περαιτέρω το μπλοκ το οποίο, παρά το γεγονός ότι παράγει έως και τέσσερα στα δέκα βαρέλια πετρελαίου παγκοσμίως, έχει ήδη υπονομευθεί από εσωτερικές διαφωνίες και την άνοδο της αμερικανικής παραγωγής πετρελαίου.

Ο πόλεμος στο Ιράν και η θέση των ΗΑΕ

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει προσθέσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση, μεγαλώνοντας τις ρωγμές μεταξύ των αραβικών χωρών που βρίσκονται στον πυρήνα του οργανισμού και οδηγώντας στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ -μέσω των οποίων οι μεγαλύτεροι παραγωγοί του καρτέλ εξάγουν το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου τους- καθιστώντας έτσι αδύνατη για τον οργανισμό την επιρροή στην αγορά σε μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις προσφοράς.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονται σε σχετικά προνομιακή θέση, καθώς έχουν τη δυνατότητα να παρακάμψουν τον αποκλεισμό των Στενών διοχετεύοντας πάνω από το ήμισυ των εξαγωγών πετρελαίου τους μέσω χερσαίων διαδρομών. Η αποχώρηση από τον ΟΠΕΚ θα τους δώσει μεγαλύτερη ελευθερία να προχωρήσουν σε επενδύσεις για την αύξηση της παραγωγής τους και να προσαρμοστούν στο αβέβαιο μέλλον της ναυτιλιακής διόδου.

Τα ΗΑΕ τα τελευταία χρόνια ζητούν να αυξήσουν το μερίδιο της παραγωγής τους στο πλαίσιο των συμφωνιών ποσόστωσης της παραγωγής μεταξύ των μελών του ΟΠΕΚ. Επιπλέον δείχνουν όλο και μικρότερη διάθεση συμβιβασμού, καθώς οι σχέσεις τους με τη Σαουδική Αραβία — τον κυρίαρχο παίκτη του ΟΠΕΚ, γειτονική χώρα και κατά καιρούς στρατιωτικό εταίρο — έχουν επιδεινωθεί λόγω ανταγωνισμού για την ηγεμονία στην ευρύτερη περιοχή. Με την αποχώρησή τους, τα ΗΑΕ απομακρύνονται από έναν επί πολλά χρόνια οργανισμό στο οποίο κυριαρχούσαν τα αραβικά κράτη και ευθυγραμμίζονται στενότερα με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η απόφαση αποχώρησης από τον ΟΠΕΚ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής των ΗΑΕ να χαράξουν τη δική τους πορεία όσον αφορά τις συμμαχίες», δήλωσε ο Έρικ Άλτερ, κοσμήτορας της Διπλωματικής Ακαδημίας Anwar Gargash στο Άμπου Ντάμπι, η οποία διατηρεί σχέσεις με την κυβέρνηση των Εμιράτων.

Τα ΗΑΕ δήλωσαν επίσης ότι θα αποχωρήσουν και από τον ΟΠΕΚ+, μια ομάδα μεγάλων παραγωγών πετρελαίου που περιλαμβάνει και τη Ρωσία, και θα αυξήσουν σταδιακά την παραγωγή τους στη συνέχεια.

Ο ΟΠΕΚ χάνει έναν από τους πυλώνες του

«Η αποχώρησή τους αφαιρεί έναν από τους βασικούς πυλώνες που στηρίζουν την ικανότητα του ΟΠΕΚ να διαχειρίζεται την αγορά», δήλωσε ο Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της Rystad Energy και πρώην αναλυτής ζήτησης ενέργειας του ΟΠΕΚ. «Η απώλεια ενός μέλους με παραγωγική ικανότητα 4,8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως και με φιλοδοξία περαιτέρω αύξησης, αφαιρεί ένα πραγματικό εργαλείο από τον οργανισμό».

Αντιπρόσωποι του ΟΠΕΚ από χώρες του Κόλπου προειδοποίησαν ότι η αποχώρηση των ΗΑΕ δεν θα μειώσει μόνο την ικανότητα του οργανισμού να διαχειρίζεται την αγορά, αλλά θα μπορούσε να προκαλέσει και νέες αποχωρήσεις, καθώς αρκετά μέλη έχουν ενοχληθεί από την κυριαρχία της Σαουδικής Αραβίας.

Η αποχώρηση αφαιρεί το 13% της παραγωγικής ικανότητας του ΟΠΕΚ, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, πλήττοντας τις δυνατότητες του οργανισμού να διαχειριστεί την αγορά.

Μαζί με τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ είναι από τα λίγα μέλη που διαθέτουν σημαντική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα — δηλαδή τη δυνατότητα με την οποία ο οργανισμός ασκεί επιρροή στην αγορά και ανταποκρίνεται σε διαταραχές προσφοράς.

Η τιμή του Brent, του διεθνούς δείκτη αναφοράς πετρελαίου, παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη μετά την ανακοίνωση, με το πιο ενεργά διαπραγματεύσιμο συμβόλαιο να κινείται λίγο πάνω από τα 104 δολάρια το βαρέλι.

«Παρότι η βραχυπρόθεσμη αστάθεια, συμπεριλαμβανομένων των διαταραχών στον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ, συνεχίζει να επηρεάζει τη δυναμική της προσφοράς, οι υποκείμενες τάσεις δείχνουν συνεχή αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα», ανέφεραν τα ΗΑΕ.

Ένας οργανισμός σε αποδρομή πολύ πριν τον πόλεμο

Με την εμφάνιση του αμερικανικού σχιστολιθικού πετρελαίου, η δυνατότητα του ΟΠΕΚ να επηρεάζει τις αγορές μειώθηκε σημαντικά. Ο οργανισμός συνεργάστηκε με τη Ρωσία, ενισχύοντας το μερίδιο αγοράς και τη δυνατότητα τιμολόγησης. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι παραγωγοί του ΟΠΕΚ παραπονιούνται ιδιωτικά ότι οι επιθέσεις του Ιράν στο Στενό του Ορμούζ τους έχουν στερήσει τον ρόλο του κύριου ρυθμιστή των διακυμάνσεων της αγοράς πετρελαίου.

Το μεγαλύτερο βάρος των ιρανικών αντιποίνων κατά την διάρκεια του πολέμου έχει πέσει στα ΗΑΕ. Το Ιράν έχει εκτοξεύσει περισσότερα από 2.800 drones και πυραύλους εναντίον της χώρας, πολύ περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη στον Κόλπο ή ακόμη και το Ισραήλ. Σημαντικές προσωπικότητες στα Εμιράτα εκφράζουν έντονη δυσαρέσκεια για το γεγονός οι αραβικές χώρες δεν είχαν ξεκάθαρη στάση ενώ οι ΗΠΑ και ακόμη και το Ισραήλ συνέβαλαν στην άμυνά τους.

Ο πόλεμος στο Ιράν «πιθανόν ενίσχυσε την άποψη στο Άμπου Ντάμπι ότι οι επενδύσεις στις υπάρχουσες σχέσεις δεν απέδωσαν σε περίοδο κρίσης», δήλωσε ο Κρίστιαν Κόουτς Ούλριχσεν, ειδικός στον Περσικό Κόλπο και ερευνητής στο Baker Institute του Πανεπιστημίου Ράις.

Πιέσεις στο οικονομικό τους μοντέλο

Ο πόλεμος έχει επίσης κλονίσει το οικονομικό μοντέλο των ΗΑΕ, το οποίο βασιζόταν στη φήμη τους ως «όαση» σε μια επικίνδυνη περιοχή. Τα έσοδα από τον τουρισμό μειώθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο οποίος έχει προκαλέσει διαταρχές στις πτήσεις και έχει οδηγήσει πολλούς ξένους εργαζόμενους να εγκαταλείψουν τη χώρα, αυξάνοντας τη σημασία των εσόδων από το πετρέλαιο.

Απελευθερωμένα από τις αυστηρές ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ, τα ΗΑΕ αποκτούν ευελιξία να αυξήσουν επιθετικά την παραγωγή πετρελαίου με τους δικούς τους όρους. Ανήκουν στους φθηνότερους παραγωγούς πετρελαίου παγκοσμίως και η κυβέρνησή τους μπορεί να ισοσκελίζει τον προϋπολογισμό της με χαμηλότερη τιμή πετρελαίου σε σχέση με τους περισσότερους γείτονες του Κόλπου.

Η ανεξαρτησία των ΗΑΕ επιτρέπει επίσης στη χώρα να ανακατευθύνει κεφάλαια προς την διασφάλιση των εξαγωγικών της διαδρομών, επενδύοντας ιδιαίτερα σε χερσαίους αγωγούς που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ για να διασφαλίσουν ότι το αργό πετρέλαιο θα φτάνει στις διεθνείς αγορές ανεπηρέαστο από θαλάσσια σημεία συμφόρησης ή ιρανικές απειλές.

Τα ΗΑΕ διαθέτουν παραγωγική ικανότητα 4,8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως και αυτή τη στιγμή τους επιτρέπεται παραγωγή περίπου 3,4 εκατομμυρίων βαρελιών στο πλαίσιο των ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ. Εκτός οργανισμού, θα έχουν τόσο το κίνητρο όσο και τη δυνατότητα να αυξήσουν την παραγωγή τους.

Η χώρα έχει επενδύσει σημαντικά στην επέκταση της παραγωγικής της δυναμικότητας μέσω της Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC), ενώ η παραγωγή του πετρελαίου της είναι σχετικά φθηνή, σύμφωνα με τον Μάικλ Χέιγκ, επικεφαλής έρευνας για τα εμπορεύματα της Société Générale.

Παρότι ο πόλεμος επιτάχυνε την αποχώρηση των ΗΑΕ, αντιπρόσωποι του ΟΠΕΚ ανέφεραν ότι η απομάκρυνση αυτή ήταν ήδη σε εξέλιξη εδώ και καιρό. Η έξοδος τους αυτή αποτελεί την πρώτη φορά που ένας μεγάλος παραγωγός εγκαταλείπει τον οργανισμό. Μέχρι σήμερα, μόνο μικρότεροι παραγωγοί όπως το Κατάρ, η Ανγκόλα ή το Εκουαδόρ είχαν αποχωρήσει.

«Είναι το πιο βαρύ πλήγμα που έχει δεχθεί ποτέ ο οργανισμός», δήλωσε ο Ομογιούν Φαλακσαχί, ανώτερος αναλυτής πετρελαίου στην εταιρεία δεδομένων εμπορευμάτων Kpler. «Θέτει σοβαρά το ερώτημα αν μπορεί να επιβιώσει ο ΟΠΕΚ».