Ολοκληρώνοντας (23/4) ένα από τα πιο περίπλοκα ταξίδια στην ιστορία της παποσύνης, καθώς περιλάμβανε 11 πόλεις σε 11 ημέρες σε 4 διαφορετικές αφρικανικές χώρες (Αλγερία, Καμερούν, Ανγκόλα, Ισημερινή Γουινέα), διασχίζοντας 18.000 χιλιόμετρα με 18 πτήσεις, ο Πάπας Λέων είχε την ευκαιρία να βρει μια φωνή με αυτοπεποίθηση, βγαίνοντας από τη σκιά του προκατόχου του Πάπα Φραγκίσκου. Απευθυνόμενος στους δημοσιογράφους κατά το ταξίδι της επιστροφής, επέλεξε να μιλήσει ευθέως για τα φλέγοντα ζητήματα της παρούσας ιστορικής συγκυρίας. Κάλεσε τις ΗΠΑ και το Ιράν να επιστρέψουν στις διαπραγματεύσεις, ώστε να υπάρξει μόνιμη ειρήνευση. Τόνισε ότι η ανθρωπότητα χρειάζεται μια νέα «κουλτούρα ειρήνης», η οποία να αντικαταστήσει τον σημερινό πανηγυρισμό της βίας, του μίσους και της διαίρεσης. Σημείωσε ότι το σημαντικό ζήτημα δεν είναι αν θα υπάρξει αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αλλά να βρεθεί ένας τρόπος να προωθηθούν οι αξίες στις οποίες πιστεύουμε χωρίς να πρέπει να προκληθούν οι θάνατοι τόσων αθώων. Αποκάλυψε ότι έχει μαζί του τη φωτογραφία ενός νεαρού μουσουλμάνου Λιβανέζου, ο οποίος σκοτώθηκε πρόσφατα στον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, και ο οποίος είχε καλωσορίσει τον Πάπα κατά την επίσκεψή του στη Βηρυτό.

Έμφαση στους μετανάστες και τους πολιτικούς κρατούμενους

Ο Πάπας υπογράμμισε επίσης ότι πρέπει να υπάρχει ανθρώπινη συμπεριφορά προς τους μετανάστες, ακόμη κι αν αναγνωρίζεται το δικαίωμα των κρατών να επιβάλλουν συνοριακούς ελέγχους. Έθεσε ως προτεραιότητα οι πλούσιες χώρες να αναλάβουν τις ευθύνες τους για τη βελτίωση των συνθηκών στις φτωχότερες, ώστε να μην υπάρχει ανάγκη οι κάτοικοί τους να τις εγκαταλείπουν. Καταδίκασε τη θανατική ποινή, απαντώντας σε ερώτηση για απαγχονισμούς στο Ιράν. Σε ερωτήσεις σχετικά με τους σύγχρονους πολιτισμικούς πολέμους γύρω από έμφυλα ζητήματα και για το αν αυτά διχάζουν τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, ο Πάπας απάντησε ότι η χριστιανική ηθική δεν πρέπει να περιορίζεται στα σεξουαλικά θέματα, αλλά να δίνεται προτεραιότητα σε ζητήματα δικαιοσύνης, ισότητας και ελευθερίας. Δήλωσε πάντως ότι δεν συμφωνεί με μια επίσημη τελετουργική επευλόγηση ομόφυλων ζευγαριών, όπως έχει ζητήσει ο Αρχιεπίσκοπος Μονάχου καρδινάλιος Ράινχαρντ Μαρξ. Επί Πάπα Φραγκίσκου είχε δοθεί η δυνατότητα μιας ανεπίσημης επευλόγησης ομόφυλων ζευγαριών, αν κρινόταν ποιμαντικώς σκόπιμο από την εκάστοτε τοπική κοινότητα. Ο Πάπας Λέων θεωρεί ότι δεν πρέπει να προχωρήσει περισσότερο σε ζητήματα που θα διχάσουν την Καθολική Εκκλησία.

Τη συζήτηση απασχόλησαν τα μηνύματα που εξέπεμψε η επίσκεψη του Πάπα Λέοντος στην Αφρική. Στην κριτική ότι υπήρξε υπερβολικά διπλωματικός και υπαινικτικός στην κριτική του προς Αφρικανούς ηγέτες, οι οποίοι κατηγορούνται για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Πάπας απάντησε ότι προσήλθε στην Αφρική κυρίως ως πάστορας που συνοδεύει το ποίμνιό του και ότι είναι καλύτερο θέματα όπως οι απελευθερώσεις πολιτικών κρατουμένων να επιλύονται παρασκηνιακά από τη διπλωματία της Αγίας έδρας παρά να υπάρχουν εμφατικές δημόσιες καταγγελίες που οδηγούν σε σκλήρυνση της στάσης των πολιτικών. Σε κάθε περίπτωση το ταξίδι του Πάπα Λέοντα περιλάμβανε επισκέψεις σε τόπους με συμβολική σημασία που αναδείκνυαν εμμέσως πλην σαφώς ζητήματα καταπίεσης και εκμετάλλευσης εκ μέρους των καθεστώτων.

Παρότρυνση στον λαό της Ανγκόλα να υπερβεί τις διαιρέσεις

Την Κυριακή 19 Απριλίου, ο Πάπας Λέων τέλεσε λειτουργία στην Κιλάμπα, μια πόλη που βρίσκεται 30 χιλιόμετρα νοτίως της Λουάντα, πρωτεύουσας της Ανγκόλα, όπου 40% του πληθυσμού είναι καθολικοί και περίπου 80% χριστιανοί. Η λειτουργία έλαβε χώρα σε χωμάτινο πεδίο με συμμετοχή 130.000 πιστών. Στη συνέχεια, ο Πάπας διέσχισε 110 χιλιόμετρα με ελικόπτερο, για να προσευχηθεί σε τόπο που υπήρξε κόμβος δουλεμπορίου. Στην πόλη Μουσίμα επισκέφθηκε εκκλησία που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της χώρας, με εμβληματικό άγαλμα της Παναγίας που αποκαλείται λαϊκώς «Μάμα Μουσίμα». Ο ναός υπέρκειται του ποταμού Κουάνζα, ο οποίος αποτελούσε βασικό δρόμο του δουλεμπορίου. Στον κύριο λόγο του, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ τόνισε ότι «κάθε μορφή καταπίεσης, βίας, εκμετάλλευσης και ατιμίας αρνείται την ανάσταση του Χριστού». Ο Πάπας θρήνησε το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι στον κόσμο «γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης από αυταρχικούς και καταχρήσεων από τους πλούσιους». Κάλεσε τον λαό της Ανγκόλας να υπερβεί τη διαφθορά και τις διαιρέσεις, αναφερόμενος στα δεινά του εμφυλίου (1975-2002), που «έφερε εχθρότητα και φτώχεια». Επέμεινε στην ανάγκη να οικοδομηθεί το μέλλον της χώρας πάνω στην ελπίδα. Στις συνομιλίες με τον Πρόεδρο Ζοάο Λουρένσο, ο Πάπας τόνισε την ανάγκη να αποφευχθούν οικολογικές καταστροφές που συνδέονται με την υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων.

Αποφυγή αντεγκλήσεων με τον Ντόναλντ Τραμπ

Ο Πάπας Λέων τέλεσε επίσης λειτουργία στο Σαουρίμο, κοντά στα σύνορα με το Κονγκό, όπου τόνισε ότι η καταπίεση ακυρώνει το μήνυμα του Ευαγγελίου. Στην Ανγκόλα, ο Πάπας Λέων έθιξε επίσης το θέμα (18/4) της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της Αφρικής από «δεσπότες και τυράννους». Απέφυγε, ωστόσο, να ονοματίσει συγκεκριμένους «αυταρχικούς ηγέτες». Μάλιστα έκανε τη διευκρίνιση, μιλώντας σε δημοσιογράφους (19/4) ότι οι ομιλίες της αφρικανικής περιοδείας είχαν γραφτεί πολλές εβδομάδες πριν, οπότε δεν περιείχαν απαντήσεις στις κατηγορίες του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, καθώς η σύνταξή τους είχε προηγηθεί της διένεξης. Κατά την πτήση από το Καμερούν στην Ανγκόλα, ο Πάπας δήλωσε ότι δεν τον ενδιέφερε να συνεχιστούν οι αντεγκλήσεις με τον Πρόεδρο Τραμπ.

Καταγγελία της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων

Στην Ισημερινή Γουινέα ο Πάπας συνάντησε τον Πρόεδρο Τεοδόρο Ομπιάνγκ Νγκέμα Μπασόνγκο, ο οποίος είναι ο μακροβιότερος εν ενεργεία πρόεδρος στον κόσμο, καθώς κυβερνά από το 1979. Μιλώντας στην πρωτεύουσα Μαλάμπο, καταδίκασε τις οικονομίες που θέτουν το κέρδος ως αυτοσκοπό. Κάλεσε σε περισσότερη εργασία εναντίον της ανισότητας και των αποκλεισμών με σκοπό τη διατήρηση των φυσικών πόρων, παρατηρώντας ότι οι εκρήξεις ενόπλων συγκρούσεων συνδέονται με την εκμετάλλευση του πετρελαίου και των ορυκτών πόρων χωρίς σεβασμό για το διεθνές δίκαιο και τον αυτοπροσδιορισμό των λαών. Ο Πάπας Λέων καταδίκασε την επιδίωξη του άδικου πλούτου και παρατήρησε ότι ο αποκλεισμός είναι το νέο πρόσωπο της κοινωνικής αδικίας, ενώ εξέφρασε τον προβληματισμό του για το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών.