Στην εποχή μας όπου ο λόγος εστιάζει μάλλον στους κινδύνους από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) παρά στην κατανόηση και τη χρήση της, το βιβλίο «Φιλοσοφία και Τεχνητή Νοημοσύνη» του δρος Αρη Μαυρομμάτη έρχεται να αναδείξει το πώς η ανθρώπινη νόηση μπορεί να «συνομιλήσει» με το τεχνούργημά της.
Είναι μία πρωτοτυπία του έργου, τα δέκα κεφάλαια-δοκίμιά του να μην αναπτύσσονται διηγηματικώς αλλά σε διαλογική μορφή, πάντα μεταξύ ενός μεγάλου φιλοσόφου μιας ιστορικής περιόδου και της ΤΝ. Οι δέκα φιλόσοφοι επελέγησαν βάσει της συμβολής τους στην πρόοδο της ανθρώπινης σκέψης στην εποχή τους και διακρίνονται σε τρεις ομάδες.
Η πρώτη ομάδα ανακλά τη μακρά χρονική περίοδο με μεταφυσικά χαρακτηριστικά έως και τον 17ο αιώνα, και περιλαμβάνει τους Προσωκρατικούς, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τον Καρτέσιο, οι οποίοι αναγνώριζαν μία υπερβατική αρχή ως αίτιο της ύπαρξής τους, και εστίαζαν στη σχέση «Θεός – Ανθρωπος», βάσει της ιδέας «Υπάρχεις, και γι’ αυτό υπάρχω».
Η δεύτερη ομάδα, αντιπροσωπευτική των γνωσιακών και επιστημονικών χαρακτηριστικών από τον 18ο αιώνα και εξής, περιλαμβάνει τον Καντ, τον Μπεργκσόν και τον Βιτγκενστάιν, οι οποίοι έστρεψαν τη σκέψη τους στη σχέση «Ανθρωπος – Ανθρωπος», βάσει του «Σκέπτομαι, άρα υπάρχω». Η τρίτη ομάδα, με επιστημονικά και τεχνολογικά χαρακτηριστικά, περιλαμβάνει τον Καμί, τον Τσόμσκι και τον Μπάουμαν, με κλειδί τη σχέση «Ανθρωπος – Μηχανή», δηλαδή στο ότι «Υπάρχω, και γι’ αυτό υπάρχεις».
Σε κάθε δοκίμιο προηγείται ο διάλογος του φιλοσόφου με την ΤΝ και έπεται η άποψη του «αφανούς σχολιαστού». Είναι πραγματικώς αξιοθαύμαστη η σωκρατική μαιευτική, την οποία εφαρμόζει ο Αρης Μαυρομμάτης σε αυτούς τους σύντομους και άκρως περιεκτικούς διαλόγους. Είναι σωστή πνευματική απόλαυση να παρακολουθεί κάποιος την ΤΝ, να συνδιαλέγεται με τους φιλοσόφους.
Διότι η ΤΝ «δεν έχει τον θεό της», «δεν έχει πιστεύω», «δεν έχει φόβο», «αγνοεί το αγαθό», «δεν έχει ενδιαφέροντα», «δεν έχει ενδελέχεια», «δεν ξέρει τι είναι στοχασμός» κ.λπ.
Κι όμως, είναι πολύ σημαντικά τα ερωτήματά της προς την πρώτη ομάδα φιλοσόφων και οι απαντήσεις τους. Βεβαίως, η ΤΝ προχωρεί ακάθεκτη σε συζητήσεις με τη δεύτερη ομάδα φιλοσόφων, όπου τίθενται τα θέματα της ηθικής, της δημιουργίας και της γλωσσικής απεικόνισης των γεγονότων.
Αλήθεια, μια ΤΝ η οποία «αγνοεί τι είναι ηθικό/αθέμιτο», «δεν έχει ηθική», «αγνοεί τι σημαίνει καθήκον», «δεν έχει συνείδηση», «δεν έχει βιώματα», «δεν έχει διαίσθηση», τι θα μπορούσε να τους απαντήσει και να τους ερωτήσει;
Οσο για την τρίτη ομάδα φιλοσόφων, μάλλον η ΤΝ τους θέτει τα βασικά ερωτήματα. Η ίδια δρα βάσει προγράμματος, δηλαδή μηχανισμών ανατροφοδότησης και προσαρμογής, οπότε αρχίζει να παράγει εκφράσεις ως μια μορφή λειτουργικής πρόβλεψης, όχι κατανόησης. Μεγάλο ερώτημα είναι αν η ΤΝ μπορεί να αναλάβει την ευθύνη δράσεως για κάποιον άλλον, χωρίς να έχει δεχθεί εντολή.
Σε μια εποχή ρευστότητας, η τεχνολογία υπόσχεται έλεγχο, αλλά μας εκθέτει στην απώλεια της σταθερότητας, η οποία στην ΤΝ εμφανίζεται ως συνεχής ροή πληροφοριών.
Εκτός της εξαιρετικής Εισαγωγής, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει το Γλωσσάριο-Αναφορές για κάθε κεφάλαιο-δοκίμιο, για την κατανόηση των σχετικών φιλοσοφικών όρων. Τέλος, η έκδοση του βιβλίου από τις εκδόσεις Καπόν, γνωστές για την υψηλή ποιότητά τους, καθώς και η εικόνα του εξωφύλλου, έργο της Οπυς Ζούνη (2006), συμβάλλουν στην εξαιρετική αισθητική του βιβλίου.
Εύχομαι, αυτό το συναρπαστικό βιβλίο των 136 σελίδων να αξιοποιηθεί από την Ακαδημαϊκή κοινότητα σε όλες τις Σχολές της.
Η κυρία Μάρω Κ. Παπαθανασίου είναι ομότιμη καθηγήτρια της Ιστορίας των Θετικών Επιστημών του Τμήματος Μαθηματικών του ΕΚΠΑ.
