Όταν η γεωπολιτική υπεροψία συγκρούεται με τη σκληρή πραγματικότητα των διεθνών αγορών, οι λέξεις αλλάζουν γρήγορα. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πέρασε από την περιφρονητική δήλωση πως «δεν χρειαζόμαστε το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής», σε οργισμένες απειλές που θυμίζουν τελεσίγραφο πολέμου.

Καθώς οι τιμές των καυσίμων καλπάζουν και η αμερικανική οικονομία νιώθει την ασφυξία της κλειστής διόδου των 20 εκατομμυρίων βαρελιών, αποδεικνύεται πως κανείς -ούτε καν μια υπερδύναμη- δεν είναι πραγματικά θωρακισμένος απέναντι στο παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

Τι άλλαξε όμως από το «οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εισάγουν σχεδόν καθόλου πετρέλαιο μέσω των Στενών του Ορμούζ και δεν πρόκειται να πάρουν καθόλου στο μέλλον. Δεν το χρειαζόμαστε», στο «Ανοίξτε τα Στενά μπάσταρδοι, αλλιώς θα ζήσετε στην κόλαση»;

Για αρχή, η τιμή του πετρελαίου.

Το αμερικανικό πετρέλαιο σημείωσε άλμα άνω του 11% την περασμένη Πέμπτη, την επομένη της ομιλίας του, κλείνοντας πάνω από τα 111 δολάρια το βαρέλι, η υψηλότερη τιμή των τελευταίων τεσσάρων ετών και μία από τις μεγαλύτερες ημερήσιες ανόδους στην ιστορία. Το αργό πετρέλαιο του Τέξας (WTI) διαπραγματευόταν γύρω στα 100 δολάρια λίγο πριν την ομιλία του Τραμπ, ενώ πριν από την έναρξη του πολέμου η τιμή του ήταν κάτω από τα 70 δολάρια.

Ο Τραμπ έχει δίκιο ότι οι ΗΠΑ βασίζονται πολύ λίγο στο πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής που διακινείται μέσω των Στενών του Ορμούζ, της στενής υδάτινης οδού από την οποία διέρχεται συνήθως το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Η Αμερική λαμβάνει μόνο περίπου μισό εκατομμύριο από τα 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού που καταναλώνει καθημερινά από τα Στενά, μια πολύ χαμηλή ποσότητα που θα μπορούσε να αντικατασταθεί με πετρέλαιο από άλλες περιοχές.

Όμως, η τελευταία απειλή του Τραμπ υπογραμμίζει τη σκληρή αλήθεια: Η υγεία της αμερικανικής οικονομίας εξαρτάται από τα Στενά του Ορμούζ πολύ περισσότερο από όσο έχει παραδεχθεί ο πρόεδρος.

Προσφορά και ζήτηση

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιτελέσει αξιοσημείωτο έργο τα τελευταία 15 χρόνια αναδιαμορφώνοντας την ενεργειακή τους βιομηχανία, χάρη στην έλευση του fracking (υδραυλική ρωγμάτωση) και των οριζόντιων γεωτρήσεων, ιδιαίτερα στη Λεκάνη Πέρμιαν του Τέξας. Η Αμερική παράγει τώρα περίπου 22 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, διπλάσια από την παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας (που βρίσκεται στη 2η θέση) και ελαφρώς περισσότερο αργό από όσο καταναλώνουν οι ΗΠΑ καθημερινά.

Η Αμερική είναι ενεργειακά ανεξάρτητη. Κατά κάποιον τρόπο αναφέρει η ανάλυση του CNN. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να εισάγουν περισσότερα από 6 εκατομμύρια βαρέλια αργού την ημέρα, περίπου το ένα τρίτο αυτού που καταναλώνουν και εξάγουν περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου καθημερινά.

Αυτό συμβαίνει επειδή δεν είναι όλο το πετρέλαιο ίδιο: Η Αμερική παράγει «ελαφρύ, γλυκό» αργό, το οποίο είναι εξαιρετικό για την παραγωγή βενζίνης, αλλά ακατάλληλο για θέρμανση, άσφαλτο και ντίζελ, μεταξύ άλλων βαρύτερων παραγώγων. Έτσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να εισάγουν πετρέλαιο από μέρη που παράγουν «βαρύ, υπόξινο» αργό, συμπεριλαμβανομένης της Βενεζουέλας και της Μέσης Ανατολής.

Επίσης, η αγορά πετρελαίου είναι παγκόσμια. Όταν η προσφορά μειώνεται σε μια περιοχή, επηρεάζονται όλες οι τοποθεσίες. Σε περιόδους στενότητας στην προσφορά, όπως αυτή, οι εισαγωγείς πετρελαίου ανταγωνίζονται για οποιοδήποτε διαθέσιμο βαρέλι, ωθώντας την τιμή υψηλότερα για όποιον το θέλει ή το χρειάζεται περισσότερο, σημείωσε ο Dan Pickering, ιδρυτής της Pickering Energy Partners.

Έτσι οι ΗΠΑ ήταν και πιθανότατα θα παραμείνουν επαρκώς εφοδιασμένες με πετρέλαιο κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν. Αυτό δεν είναι το μεγάλο πρόβλημα. Η ανησυχία είναι ότι η Αμερική δεν είναι θωρακισμένη απέναντι στο σοκ των τιμών της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου.

Η ενεργειακή οικονομία

Οι υψηλές τιμές ενέργειας είναι μια προφανής συνέπεια του πολέμου της Αμερικής και του αποτελεσματικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Οι τιμές του αργού παρέμειναν υψηλές τη Δευτέρα -γύρω στα 110 δολάρια το βαρέλι- μετά την απειλή του Τραμπ να καταστρέψει τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας και τις γέφυρες του Ιράν. Και οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί στα 4,12 δολάρια το γαλόνι κατά μέσο όρο.

Αυτές οι υψηλές τιμές αργού και βενζίνης έχουν ήδη αντίκτυπο στην αμερικανική οικονομία. Πολλοί Αμερικανοί μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος, που ήταν ήδη κουρασμένοι από την ακρίβεια, δυσκολεύονται με τις υψηλές τιμές στις αντλίες, και ορισμένες μικρές επιχειρήσεις που αδυνατούν να αυξήσουν περαιτέρω τις τιμές τους λαμβάνουν δύσκολες αποφάσεις για το προσωπικό τους.

Η μεγαλύτερη ανησυχία θα προκύψει εάν οι υψηλές τιμές καταστρέψουν τη ζήτηση για βενζίνη και πετρέλαιο. Οι τιμές μπορεί να μειωθούν ως αποτέλεσμα, αλλά αν το πετρέλαιο και η βενζίνη είναι πολύ ακριβά για να μπορούν οι Αμερικανοί να γεμίσουν τα αυτοκίνητά τους ή να πετάξουν με αεροπλάνο, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στην οικονομία.

Πόσο θα χρειαστεί για να προκληθεί ζημιά στις ΗΠΑ

Δεν είναι εύκολο να καταρρεύσει μια οικονομία 30 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Αν και οκτώ από τις τελευταίες εννέα υφέσεις προκλήθηκαν από ένα σοκ στις τιμές του πετρελαίου, ο πόλεμος μετράει μόλις πέντε εβδομάδες και ίσως χρειαστεί να διαρκέσει μήνες περισσότερο για να προκαλέσει ζημιά επιπέδου ύφεσης στην οικονομία των ΗΠΑ.

Αναλυτές της Wall Street εκτιμούν ότι κάθε αύξηση 10 δολαρίων στο βαρέλι πετρελαίου αφαιρεί μεταξύ 0,1 και 0,4 ποσοστιαίες μονάδες από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ). Έτσι, η τρέχουσα αύξηση των 40 δολαρίων θα μπορούσε να αφαιρέσει περίπου μία ποσοστιαία μονάδα από το ΑΕΠ, κάτι που δεν είναι αμελητέο, αλλά όχι αρκετό για να προκαλέσει σοβαρό πλήγμα.

Αυτό όμως θα μπορούσε να επιδεινωθεί γρήγορα εάν οι τιμές αυξηθούν απότομα. Και το πετρέλαιο δεν είναι ο μόνος παράγοντας: Οτιδήποτε παραδίδεται με φορτηγό θα γίνει ακριβότερο επειδή οι τιμές του ντίζελ εκτινάσσονται. Παράλληλα, μια σειρά από άλλες εισαγωγές μέσω των Στενών, όπως το αλουμίνιο, το ήλιο και τα λιπάσματα, θα αυξήσουν τις τιμές στα δομικά υλικά, τα μικροτσίπ και τα τρόφιμα.

Ο ετήσιος πληθωρισμός καταναλωτή για τον Μάρτιο αναμένεται να εκτιναχθεί γύρω στο 3,5%, εξανεμίζοντας πλήρως την περσινή μέση αύξηση μισθού για τους Αμερικανούς εργαζόμενους.

«Η οικονομία των ΗΠΑ μπορεί να απορροφήσει για ένα χρονικό διάστημα το σοκ που προκαλείται από πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι», δήλωσε ο Joe Brusuelas, επικεφαλής οικονομολόγος της RSM US. «Αν όμως αυτό φτάσει στα 150 ή τα 200 δολάρια το βαρέλι, τότε πρόκειται για μια διαφορετική ιστορία».

Η αλήθεια των Στενών του Ορμούζ

Αυτό θα μπορούσε να είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τον ανανεωμένο συναγερμό του Τραμπ για τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Τραμπ φάσκει και αντιφάσκει για τα Στενά από την αρχή του πολέμου. Η κυβέρνησή του έχει υποσχεθεί ναυτική συνοδεία σε πετρελαιοφόρα για να διαπλεύσουν τα Στενά και έχει εγγυηθεί ασφάλιση για τα πλοία που έχασαν την κάλυψή τους από τους ναυτιλιακούς ασφαλιστές.

Έχει επίσης δηλώσει ότι τα πετρελαιοφόρα πρέπει να δείξουν θάρρος και να διασχίσουν την υδάτινη οδό και ότι οι χώρες που βασίζονται περισσότερο στο πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής θα πρέπει να βοηθήσουν να ανοίξουν τα Στενά μόνες τους.

«Πηγαίνετε να βρείτε το δικό σας πετρέλαιο!» ανήρτησε ο Τραμπ στο Truth Social την Τρίτη.

Η μεταβαλλόμενη ρητορική του Τραμπ μέρα με τη μέρα έχει κάνει τις τιμές του πετρελαίου να αυξομειώνονται απότομα, αλλά το πετρέλαιο έχει ανέβει συνολικά καθώς γίνεται σαφέστερο ότι το Ιράν κρατά τα χαρτιά στα Στενά – και μια αμερικανική αποχώρηση από τον πόλεμο μπορεί να μην ανοίξει την κρίσιμη υδάτινη οδό για την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων.

Οι έμποροι ανησύχησαν την περασμένη εβδομάδα ότι ο Τραμπ απέτυχε να παρουσιάσει μια στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο της Αμερικής με το Ιράν και φοβήθηκαν ότι οι απειλές του για κλιμάκωση θα μπορούσαν να προκαλέσουν μεγαλύτερη ζημιά στην προσφορά αργού.

Το Ιράν, εν τω μεταξύ, δήλωσε ότι θα εισπράττει διόδια για την ασφαλή διέλευση από τα Στενά, ένα τέλος που πολλές χώρες του Κόλπου πιθανότατα θα αρνηθούν να πληρώσουν. Ακόμη και ένα μερικώς ανοιχτό Στενό θα άφηνε τον κόσμο με έλλειμμα μεταξύ 4,4 και 8 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, σύμφωνα με τον στρατηγικό αναλυτή παγκόσμιας ενέργειας της Citi, Anthony Yuen.

Ο Τραμπ έθεσε ως προθεσμία την Τρίτη στις 8 μ.μ. (ώρα Ανατολικής Ακτής) για να ανοίξει το Ιράν τα Στενά. Δεν είναι σαφές ποια θα είναι η απάντηση του Ιράν. Ή πώς ή αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να πείσουν το Ιράν να τα ανοίξει ξανά.