O σπουδαίος δραματουργός Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, μας είχε προειδοποιήσει, «Άνοιξαν οι πόρτες της κόλασης και οι δαίμονες είναι εδώ». Μόνο με λόγια απλά, μπορούμε να αντιληφθούμε την αβυσσαλέα βαρβαρότητα που υπάρχει γύρω μας. Με τις σπουδαιοφανείς αναλύσεις, χανόμαστε σε άτοπες περιπλανήσεις. Δεν βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα. Ούτε μπορούμε να έχουμε ψύχραιμες αξιολογήσεις. Πόσο μάλλον να απαλλαγούμε από ιδεοληπτικές εμμονές, ακόμη και ψυχώσεις.
Το ερώτημα λοιπόν είναι κάτι παραπάνω από απλό. Αλήθεια πώς εξηγείται ο ορυμαγδός των πολεμικών εκρήξεων; Πρόκειται για τη μάχη του καλού με το κακό; Είναι ανθρωπιστικοί πόλεμοι; Ή παραπέμπουν σε νεοαποικιακή έκρηξη; Αναμφίβολα οι απαντήσεις είναι σύνθετες και δύσκολες. Τα γεγονότα μπορεί να έχουν κάποια συνάφεια, δεν παύουν όμως να έχουν και τις δικές τους ξεχωριστές πλευρές.
Ο πόλεμος στη Γάζα, για παράδειγμα δεν εδράζεται στις ίδιες επιδιώξεις με τις αμερικανικές απειλές για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Στην πρώτη περίπτωση διατυμπανίζεται το «βιβλικό δικαίωμα» του Ισραήλ να καταλάβει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, όπως δημοσίως και προκλητικά υποστήριξε ο Αμερικανός Πρέσβης στο Τελ Αβίβ, Μάικ Χάκαμπι. Όμως η δεύτερη περίπτωση είναι διαφορετική. Ο Αμερικανός πρόεδρος ορέγεται τις σπάνιες γαίες της νήσου της Αρκτικής. Από την άλλη, ο ανελέητος πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, αποσκοπεί στην αναβίωση αυτοκρατορικών φαντασιώσεων του Ρώσου προέδρου.
Παρόλα αυτά, κοινός τόπος των πολεμικών συγκρούσεων, των επιδρομών, των αναφλέξεων, είναι η επιβολή της ισχύος και των συμπαρομαρτούντων συμφερόντων. Ουσιαστικά η διεθνής σκηνή έχει έρθει άνω-κάτω. Καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες ενός κόσμου υπό κατεδάφιση. Το διεθνές δίκαιο έχει πεταχτεί στο καλάθι των αχρήστων από τα αυταρχικά και απολυταρχικά καθεστώτα. Οι σταθερές της μεταπολεμικής περιόδου, έχουν πάει περίπατο. Ακόμη και στη Γηραιά Ήπειρο, αμφισβητούνται ευθέως, η εδαφική ακεραιότητα και εθνική κυριαρχία κρατών. Οι γεωστρατηγικές εξελίξεις διαμορφώνουν ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον. Την ίδια στιγμή, η αναζωογόνηση του εθνικισμού έχει προσλάβει επικίνδυνες διαστάσεις.
Τη σκληρή πραγματικότητα περιέγραψε με το εμπρηστικό του παραλήρημα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς μιλώντας στη Διεθνή Διάσκεψη Ασφάλειας του Μονάχου το 2025. Απευθυνόμενος στους Ευρωπαίους δήλωσε προκλητικά, ότι έχει έρθει καινούριος σερίφης στην πόλη. Όπως αποδεικνύεται δεν ήταν μια στιγμιαία έκρηξη αυταρχισμού και ηγεμονισμού. Απεναντίας συμπύκνωνε με τον πιο καθαρό και σαφή τρόπο, τις ανερμάτιστες βλέψεις της σημερινής αμερικάνικης διοίκησης Τράμπ, εις βάρος χωρών και κρατών.
Ο ακατανόμαστος επίδοξος πλανητάρχης, αυτοπροβάλλεται ως παγκόσμιος καβαλάρης που επιδιώκει την αποσάθρωση της Ευρώπης, αλλά και της διεθνούς τάξης πραγμάτων. Δεν αμφισβητεί μόνο την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και τη διατλαντική σχέση της με τις ΗΠΑ. Με άλλα λόγια, αντιστρατεύεται την αξία της Δύσης. Αδιαφορεί για τις ανομολόγητες επιδιώξεις της Ρωσίας. Μάλιστα η στάση του απέναντι στο ουκρανικό, είναι αποκαλυπτική. Δεν διστάζει να καταφεύγει σε πράξεις και ενέργειες, προκειμένου να ευνοήσει τα στρατηγικά σχέδια του Πούτιν, που δεν είναι άλλα από την κατάληψη εδαφών και την κατάλυση της εθνικής κυριαρχίας της Ουκρανίας.
Φαίνεται πλέον καθαρά, πως τον Τραμπ δεν τον ενδιαφέρει η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία. Ούτε οι καταστροφικές του συνέπειες. Μέλημα του είναι η υλοποίηση των συναλλακτικών του πολιτικών, με πρώτη εκείνη της προώθησης του αμερικάνικου υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG, στις χώρες της ανατολικής και νοτιοανατολικής Ευρώπης. Αλλά και η λεηλάτηση των ορυκτών καυσίμων άλλων κρατών, όπως συνέβη με την καταδρομική επιχείρηση στη Βενεζουέλα.
Και το χειρότερο, επηρμένος από ένα ανεξέλεγκτο μεγαλείο ναρκισσισμού και έπαρσης, έχει καταβληθεί από το σύνδρομο του τζογαδόρου. Θεωρεί τον εαυτό του ικανό να διαφεντέψει τις τύχες όλου του κόσμου. Έτσι αναπόφευκτα μας οδηγεί σε επικίνδυνες περιπέτειες, με ανυπολόγιστες επιπτώσεις.
Η πολεμική επιδρομή του Ντόναλντ Τράμπ και του Μπέντζαμιν Νετανιάχου στο Ιράν, εύλογο ήταν να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, προκαλώντας ανέλεγκτες καταστάσεις. Στην αρχή με το επιχείρημα να αποτρέψουν την Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και στη συνέχεια να επικαλούνται την ανάγκη ανατροπής του καθεστώτος των Μουλάδων, ο ακροδεξιός πολιτικός εξτρεμιστής Τράμπ και ο καταζητούμενος για εγκλήματα πολέμου Νετανιάχου, εμφανίζονται ως πολέμιοι της θεοκρατικής τυραννίας ,που χρόνια τώρα επικρατεί στην πολυπληθή χώρα του Ιράν.
Με τα στρατηγήματα αυτά, οι πρωταγωνιστές του πολέμου, το βέβαιο είναι ότι πυροδοτούν νέες εκρήξεις, επιτείνουν τη γεωστρατηγική ρευστότητα, ανατρέπουν επωφελείς ισορροπίες, προκαλούν τεράστιες ζημιές στην παγκόσμια οικονομία και διολισθαίνουν την παγκόσμια κοινότητα σε συνθήκες ζούγκλας. Οι συνέπειες των πράξεων τους είναι αυταπόδεικτες, με πρώτες εκείνες των αθώων θυμάτων, με το φόβο, την ανασφάλεια και την αβεβαιότητα να φωλιάζουν σε ολόκληρο τον κόσμο.
Οι στρατάρχες της νέας τάξης πραγμάτων, εκμεταλλευόμενοι υπαρκτά προβλήματα, όπως αυτά που ταλανίζουν χρόνια τώρα το Ιράν, το μόνο που επιτυγχάνουν είναι ο όλεθρος και η αναδίπλωση των κοινωνιών, αλλά και η καλλιέργεια συναισθημάτων αμφιθυμίας. Πάντως το σίγουρο είναι πως ο στρατηγικός τους στόχος να πληγεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν κατέστη εφικτός. Η ανθεκτικότητα της παραμένει ισχυρή, παρά την εσωτερική της υπονόμευση. Ακόμη και οι υπαρκτές διαφορές σε καίρια ζητήματα, δεν ακυρώνουν τη δυνατότητά της να έχει το δικό της διακριτό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις. Και πρωτίστως, να διατηρεί την ευχέρεια να ενσαρκώνει τις πολιτικές που βρίσκονται στον αντίποδα της γεωστρατηγικής παραζάλης.
Η φρενήρης πολιτική που ακολουθούν οι σιαμαίοι σύμμαχοι Τράμπ και Νετανιάχου, δημιουργεί ρήγματα στις ευρωπαϊκές ηγεσίες. Όμως δεν είναι αποδεκτή. Και κυρίως δεν υιοθετείται από όλες τις πολιτικές ηγεσίες. Η καταστρατήγηση των κανόνων του διεθνούς δικαίου, δεν διασφάλισε τη συναίνεση μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών. Χαρακτηριστική είναι η αντίδραση του Βρετανού Πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ δηλώνοντας πως «δεν μπορούμε να επαναλάβουμε τα λάθη του Ιράκ».
Ωστόσο το ανάστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το υπερασπίστηκε με τον καλύτερο τρόπο ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας. Ο Πέδρο Σάντσεθ εκφράζοντας την καθαρή χωρίς περιστροφές ευρωπαϊκή φωνή, τόλμησε αυτό που δίστασαν να πράξουν άλλοι ευρωπαίοι ηγέτες. Με τη στάση του αυτή ο Ισπανός σοσιαλιστής, μας υπενθύμισε την άρνηση του Γάλλου προέδρου Ζακ Σιράκ και του Γερμανού καγκελάριου Γκέρχαρντ Σρέντερ, καθώς και του Έλληνα Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη να συμπαραταχθούν με τον Αμερικανό Πρόεδρο Τζόρτζ Μπους στον πόλεμο κατά του Ιράκ το 2003/2002, λέγοντας ένα καθαρό όχι στα καταστροφικά σχέδιά του.
Τότε που οι ιθύνοντες της αμερικανικής επιθετικής πολιτικής κατασκεύασαν τη βλακώδη θεωρία περί «Παλιάς Ευρώπης», των Σιράκ, Σρέντερ, Σημίτη και της «Νέας Ευρώπης» που εξέφραζαν οι πρώην νεοκομμουνιστές των ανατολικών χωρών, δηλώνοντας πρόθυμοι στην ανόητη εισβολή του Μπους στο Ιράκ.
Δυστυχώς η τωρινή ελληνική κυβέρνηση δεν επέδειξε τα απαιτούμενα αντανακλαστικά, όπως όφειλε. Δεν κράτησε την ενδεδειγμένη απόσταση από τα αμερικανοϊσραηλινά πολεμικά σχέδια. Ούτε επικαλέστηκε την ιδιαίτερη θέση της Ελλάδας στην ανατολική Μεσόγειο και τις ξεχωριστές σχέσεις με τη Μέση Ανατολή, αρνούμενη την πλήρη ταύτιση με την γεωστρατηγική θεομηνία.
Η αυτονόητη υποστήριξη που παρείχε στην Κύπρο, δεν αναιρεί την ατελέσφορη επιλογή της να συμπαραταχθεί με το καταστροφικό δίδυμο Τράμπ, Νετανιάχου. Και το χειρότερο είναι ότι επιδιώκει να αποκομίσει πολιτικά οφέλη, επενδύοντας στο φόβο και την ανασφάλεια των Ελλήνων πολιτών.
*Ο κ. Γιώργος Πανταγιάς είναι Σύμβουλος Στρατηγικής και Επικοινωνίας
