Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας γιορτάζεται στις 8 Μαρτίου κάθε χρόνο. Πρόκειται για μια διεθνώς αναγνωρισμένη επίσημα γιορτή, που καθιερώθηκε από τα Ηνωμένα Εθνη για τη μνήμη των γυναικών, που έχασαν τη ζωή τους στην απεργία των μοδιστρών στη Νέα Υόρκη το 1908. Αγωνίζονταν τότε για τα ακόλουθα δικαιώματά τους: μικρότερο ωράριο εργασίας, καλύτερες αμοιβές, δικαίωμα ψήφου και τέλος στην παιδική εργασία. Η πρώτη επίσημη ημέρα γιορτάστηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1909. Αφότου οι γυναίκες είχαν κερδίσει το δικαίωμα ψήφου στη Σοβιετική Ένωση το 1917, η 8η Μαρτίου γιορτάστηκε ως εθνική αργία. Η ημερομηνία 8 Μαρτίου καθιερώθηκε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και αναγνωρίστηκε από τα Ηνωμένα Εθνη ως Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας το 1975.

Η χώρα μας έχει περάσει στη συνείδηση των λαών ως η πατρίδα των γραμμάτων, των τεχνών και της φιλοσοφίας από τους κλασικούς χρόνους. Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι στηρίχτηκαν πάνω στη φιλοσοφική σκέψη των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων Πλάτωνα, Αριστοτέλη και πολλών άλλων. Είναι όμως σημαντικό, και όχι ευρέως γνωστό, ότι εκτός από τους άνδρες φιλοσόφους, υπήρξαν ουκ ολίγες γυναίκες φιλόσοφοι στην αρχαία Ελλάδα, που οι περισσότερες έμεναν στην αφάνεια εξαιτίας της νοοτροπίας και των συνθηκών της εποχής τους. Αξίζει να αναφερθώ σε αυτές, με πρώτη την Υπατία την πιο γνωστή στο ευρύ κοινό.

Η Υπατία ήταν νεοπλατωνική φιλόσοφος του 4ου μ.Χ. αιώνα και αστρονόμος γνωστή και με το προσωνύμιο η «Γεωμετρική». Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, και μετά τις σπουδές της ανέλαβε τη Σχολή των Πλατωνιστών της Αλεξάνδρειας. Υπήρξε θύμα βίαιων καταστάσεων ανάμεσα στους χριστιανούς και τους αντιπάλους τους εθνικούς, παρέμεινε, όμως, πιστή στις αρχαιοελληνικές παραδόσεις αναζητώντας την αλήθεια μέσα από την αστρονομία, τα μαθηματικά και τους αρχαίους μύθους, προσφέροντας στον βωμό της έρευνας ακόμα και τη ζωή της.

Πριν όμως από την Υπατία, υπήρξαν από τον 6ο έως τον 3ο π.Χ. αιώνα της αρχαίας ελληνικής Φιλοσοφίας, πολλές γυναίκες επιστήμονες, φιλόσοφοι, μαθηματικοί, φυσικοί. Ενδεικτικά αναφέρω τις εξής:

Η Αρήτη η Κυρηνεία, φιλόσοφος, δίδαξε στη σχολή της Αττικής περισσότερους από 100 φιλοσόφους. Η Διοτίμα, φιλόσοφος, ιέρεια, η οποία στο Συμπόσιο του Πλάτωνα αναφέρεται ως δασκάλα του Σωκράτη. Η Θεανώ η Θουρία ή Κροτωνιάτιδα, μαθηματικός και αστρονόμος. Η Λασθενία, φιλόσοφος και φυσικός, η οποία φορούσε ανδρικά ρούχα για να μπορεί να παρακολουθεί τα μαθήματα του Πλάτωνα, και η Υππαρχία των Κυνικών, μέλος της Σχολής των Κυνικών.

Η Αγλαονίκη ήταν η πρώτη χρονολογικά γυναίκα αστρονόμος της Αρχαίας Ελλάδας, η Αίθρα είχε την ιδιότητα της δασκάλας της Αριθμητικής – Λογιστικής, η Αξιοθέα δίδασκε Μαθηματικά και Φυσική, και η Αγνοδίκη ήταν η πρώτη γυναικολόγος τον 4ο π.Χ. αιώνα, που ντύθηκε άνδρας για να παρακολουθήσει μαθήματα γυναικολογίας. Η Περικτιόνη, μητέρα του μεγάλου φιλόσοφου Πλάτωνα, ήταν επίσης φιλόσοφος και συγγραφέας, σύμφωνα με τον Διογένη Λαέρτιο, δύο σημαντικών έργων «Περί της γυναικών αρμονίας» και Περί σοφίας».

Είναι αξιοσημείωτο ότι μόνον οι γυναίκες που ανήκαν στην Πυθαγόρειο Σχολή δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα γιατί ο Πυθαγόρας έκανε δεκτές γυναίκες στη σχολή του. Στις αρχαίες, όμως, κοινωνίες η «πεπαιδευμένη γυναίκα» αντιμετωπιζόταν ως διαφορετική και διεφθαρμένη γιατί ξέφευγε από την κλασική εικόνα της νοικοκυράς, συζύγου και μητέρας.

Το φαινόμενο, δυστυχώς αυτό, συνεχίστηκε και στην ύστερη Ελλάδα. Χαρακτηριστικά είναι τα επεισόδια εξαιτίας της εισαγωγής των πρώτων ελληνίδων στο Πανεπιστήμιο. Το 1884 η Σεβαστή Καλλισπέρη υπέβαλε αίτηση για να δώσει εξετάσεις στη Φιλοσοφική Σχολή. Οι καθηγητές αναστατώθηκαν γιατί ήταν η πρώτη φοιτήτρια, τελικά όμως το επέτρεψαν. Η Σεβαστή επέτυχε στις εξετάσεις, αλλά το υπουργείο Παιδείας αρνήθηκε να επικυρώσει την εγγραφή της λόγω του φύλου της. Το 1890 η Φιλοσοφική Σχολή απέκτησε την πρώτη φοιτήτρια, την Ιωάννα Στεφανοπούλου ή Στεφανόπολι, παρά τη διαμαρτυρία του πρύτανη στο υπουργείο «διά την ανάμειξιν των φύλων». Ακολούθησαν φοιτήτριες στην Ιατρική και σε άλλες σχολές, και αντιμετώπισαν και αυτές παρόμοιες αντιδράσεις.

Ανατρέχοντας στον ιστότοπο της ιστορίας των Αρσακείων Σχολείων διαβάζουμε ότι στην Ελλάδα ο αγώνας των γυναικών για ίσα δικαιώματα ξεκίνησε το 1887 από τις μορφωμένες γυναίκες της εποχής, που κατά κύριο λόγο είχαν τελειώσει το Αρσάκειο. Πρωτεργάτρια ήταν η Αρσακειάδα Καλλιρρόη Παρρέν που εξέδιδε τη «Εφημερίδα των Κυριών» διεκδικώντας τα δικαιώματα των γυναικών στην Ελλάδα και αδιαφορώντας για την ειρωνική αντιμετώπιση των ανδρών απέναντί τους, οι οποίοι τις χαρακτήριζαν με τον υποτιμητικό όρο, που χρησιμοποίησε ο Εμμανουήλ Ροΐδης «Αι γράφουσαι».

Η Ελενα Σκυλίτση – Βενιζέλου, σύζυγος του Ελευθερίου Βενιζέλου, γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1874. Η οικογένεια Σκυλίτση, που καταγόταν από τη Χίο, υπήρξε από τις πλουσιότερες της ελληνικής παροικίας του Λονδίνου. Η ίδια υπήρξε έξυπνη, μορφωμένη, πολύγλωσση, απελευθερωμένη, με πάθος για τα ταξίδια και το διάβασμα.

Η Ε. Βενιζέλου, σε ένα ταξίδι της στην Ελβετία επισκέφτηκε ένα πρότυπο μαιευτήριο και γοητευμένη από τη μοντέρνα εγκατάσταση αποφάσισε να προσφέρει στην Ελλάδα ένα υποδειγματικό μαιευτήριο και να του δώσει το όνομα της στενής φίλης της Μαρίκας Ηλιάδη, την οποία μόλις είχε χάσει. Το 1933 εγκαινιάστηκε το μεγάλο κεντρικό κτίριο, το οποίο γρήγορα απέκτησε τη φήμη του πρώτου στο είδος του σε όλα τα Βαλκάνια.

Το κυριότερο, ωστόσο, έργο της Ελενας Βενιζέλου παραμένει το φιλανθρωπικό. Ενδεικτικά αναφέρω ότι στο Παρίσι συνέβαλε στην ανέγερση νοσοκομείου του Ερυθρού Σταυρού, στη Χίο ίδρυσε το Σκυλίτσειον Νοσοκομείο Χίου ενώ στην Αθήνα, πέρα από το μαιευτήριο «Μαρίκα Ηλιάδη», συνέβαλε στην ανέγερση του νοσοκομείου του Ερυθρού Σταυρού, ίδρυσε τη Σχολή Νοσοκόμων – Μαιών Βιργινίας Σκυλίτση και σχολή για παιδιά με ειδικές ανάγκες. Εξάλλου, δώρισε στο ελληνικό δημόσιο το οίκημα της ελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο και φρόντισε ιδιαίτερα τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Στα Χανιά, ιδιαίτερη πατρίδα του συζύγου της, πρόσφερε το Βενιζέλειο Στάδιο, το Βενιζέλειο Ωδείο, τις παιδικές εξοχές Αγίων Αποστόλων, συνέβαλε για το Πατριωτικό Ιδρυμα Περίθαλψης Προσφύγων, και πρόσφερε υποτροφίες σε χανιώτες φοιτητές για σπουδές στο εξωτερικό.

Είκοσι χρόνια μετά το θάνατο του Βενιζέλου έγραψε το μικρό αυτοβιογραφικό της βιβλίο με τις αναμνήσεις της ζωής της με τον Βενιζέλο και τον τίτλο Στη σκιά του Βενιζέλου.

Ο Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός δεν επέτρεπε την εγγραφή των γυναικών στα τακτικά μέλη του μέχρι το 2022. Το έτος ακριβώς αυτό, η Εφορεία του Συλλόγου πήρε ομόφωνα την ιστορική απόφαση εισόδου των γυναικών, ως τακτικών μελών στον Παρνασσό, και ευτύχησα να λάβω πρώτη αυτήν την τιμή από τον αρχαιότερο πολιτιστικό σύλλογο της χώρας μας.

Στο σημείωμα αυτό, αισθάνομαι την ανάγκη να αναφερθώ και στη «ποσόστωση», που επικρατεί στην κοινωνία μας. Η ποσόστωση είναι, πιστεύω, απαξιωτική για τις γυναίκες που αγωνίζονται για ίσα δικαιώματα. Δεν είναι πολίτες με ειδικές ανάγκες στον 21ο αιώνα που διανύουμε! Ας αναλογιστούμε τι πέτυχαν οι γυναίκες από τη δεκαετία του ’50, που ψηφίστηκε η κατοχύρωση των πολιτικών τους δικαιωμάτων, μέχρι σήμερα. Ενδεικτική για την πρόοδό τους αυτή είναι και η ανακοίνωση του Γενικού Γραμματέα Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες, τη 11η Φεβρουαρίου 2023, για τη Διεθνή Ημέρα την αφιερωμένη στις γυναίκες και τα κορίτσια στην επιστήμη, επισημαίνοντας ο ίδιος μια απλή «εξίσωση»: περισσότερες γυναίκες και κορίτσια στην επιστήμη, ισοδυναμούν με καλύτερη επιστήμη.

Η κοινωνία εξελίσσεται, η γυναίκα εκτιμάται και παρέχει νέες προοπτικές στην επιστήμη και την τεχνολογία. Αξίζει να αναφερθεί ότι μια Ελληνίδα, η Διάνα Βουτυράκου πρωταγωνιστεί στη ρομποτική, και έχει ιδρύσει μη κυβερνητική οργάνωση που ασχολείται με τον ακαδημαϊκό προσανατολισμό μαθητών.

Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας τιμά τους αγώνες γνωστών και άγνωστων γυναικών, που με το θάρρος και την αποφασιστικότητά τους έγραψαν ιστορία για το φύλο τους. Ο μεγάλος τραγικός μας ποιητής Ευριπίδης, ο παρεξηγημένος ως μισογύνης, που ψυχογράφησε, όμως, με τον καλύτερο τρόπο τη γυναίκα, πίστευε ότι: από μεν την κακή γυναίκα, τίποτα δεν υπάρχει χειρότερο, από δε την καλή, κανένα άλλο ανώτερο σε αξία αγαθό δεν πλάστηκε.

Η κυρία Στέλλα Πριόβολου είναι ομότιμη καθηγήτρια, πρόεδρος Σώματος Ομοτίμων Καθηγητών ΕΚΠΑ, έφορος Σχολών Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός.