Παρά τις μαζικές διαδηλώσεις που σαρώνουν το Ιράν και την έντονη εξωτερική πίεση των τελευταίων ετών, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ρήγματος στο εσωτερικό της ελίτ ασφαλείας που θα μπορούσε να οδηγήσει στην πτώση ενός από τα πιο ανθεκτικά καθεστώτα παγκοσμίως.
Η αιματηρή καταστολή των κινητοποιήσεων έχει αυξήσει κατακόρυφα την πίεση προς την ηγεσία της Τεχεράνης, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα απειλήσει με στρατιωτική επέμβαση, προειδοποιώντας ότι οι εκτελέσεις και η χρήση θανατηφόρας βίας εναντίον διαδηλωτών ενδέχεται να προκαλέσουν «ισχυρή απάντηση».
Σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, «όλες οι επιλογές βρίσκονται στο τραπέζι».
Πιθανό να αντέξει
Ωστόσο, διπλωμάτες και αναλυτές που μίλησαν στο Reuters εκτιμούν ότι, εφόσον δεν υπάρξουν αποσκιρτήσεις στην κορυφή του κρατικού μηχανισμού, το καθεστώς, αν και εμφανώς αποδυναμωμένο, είναι πιθανό να αντέξει. Η δομή ασφαλείας του Ιράν, με πυρήνα τους Φρουρούς της Επανάστασης και τη δύναμη των Basij, αριθμεί σχεδόν ένα εκατομμύριο άτομα, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε εξωτερική πίεση χωρίς εσωτερική διάσπαση.
Ιρανός αξιωματούχος έκανε λόγο για πάνω από 2.000 νεκρούς, αποδίδοντας τις απώλειες σε «τρομοκρατικά στοιχεία», ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγράφουν εκατοντάδες θανάτους και περισσότερες από 10.000 συλλήψεις. Η Τεχεράνη δεν έχει δώσει επίσημο απολογισμό και τα στοιχεία δεν μπορούν να επαληθευτούν ανεξάρτητα.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, 86 ετών, έχει επιβιώσει από επανειλημμένα κύματα κοινωνικής αναταραχής. Πρόκειται για την πέμπτη μεγάλη εξέγερση από το 2009, ένδειξη τόσο της αντοχής όσο και της βαθιάς, άλυτης κρίσης νομιμοποίησης που αντιμετωπίζει το σύστημα.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η επιβίωση δεν ισοδυναμεί με σταθερότητα. Το καθεστώς βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις από το 1979: μια οικονομία ασφυκτικά πιεσμένη από κυρώσεις, ένα αποδυναμωμένο πυρηνικό πρόγραμμα, απώλειες στο περιφερειακό της δίκτυο συμμάχων και αυξημένη στρατιωτική πίεση από ΗΠΑ και Ισραήλ.
Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή συγκυρία είναι η ρητορική του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος κάλεσε τους διαδηλωτές να καταλάβουν θεσμούς, ακύρωσε επαφές με Ιρανούς αξιωματούχους και φέρεται να συζήτησε με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό και τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ σενάρια παρέμβασης.
Το ενδιαφέρον του Τραμπ έχει να κάνει περισσότερο με τις τακτικές που ακολουθεί παρά με την ιδεολογία: Στόχος του η αποδυνάμωση του καθεστώτος ώστε να εξαναγκαστεί σε παραχωρήσεις, κυρίως στο πυρηνικό ζήτημα.
Γιατί δεν μπορεί να εφαρμοστεί η «λύση Βενεζουέλας»
Στην Ουάσινγκτον και την Ιερουσαλήμ κερδίζει έδαφος η λεγόμενη «λύση Βενεζουέλας»: απομάκρυνση της κορυφής της εξουσίας με διατήρηση του κρατικού μηχανισμού. Όμως, στην περίπτωση του Ιράν, το σενάριο αυτό προσκρούει σε βαθιά θεσμική συνοχή, γεωγραφική έκταση και εθνοθρησκευτικές ισορροπίες που θα μπορούσαν να διαρραγούν επικίνδυνα σε περίπτωση ξένης επέμβασης.
Οι επιλογές που εξετάζονται κυμαίνονται από οικονομική και ναυτική πίεση στις εξαγωγές πετρελαίου, έως κυβερνοεπιθέσεις και περιορισμένα στρατιωτικά πλήγματα.
Όλες, ωστόσο, ενέχουν σοβαρούς κινδύνους. Όπως σημειώνουν αναλυτές, η αμερικανική ισχύς δεν μπορεί να «βομβαρδίσει» το Ιράν, ενώ μια αποτυχημένη ή συμβολική παρέμβαση θα μπορούσε να αποδυναμώσει περαιτέρω την αξιοπιστία των ΗΠΑ.
Προετοιμάζει το έδαφος για δράση;
«Ο Τραμπ συχνά χρησιμοποιεί απειλές είτε για να κερδίσει χρόνο, είτε για να αποτρέψει αντιπάλους, είτε για να προετοιμάσει το έδαφος για δράση. Δεν ξέρουμε ακόμη ποιο από τα τρία ισχύει εδώ», σημειώνει χαρακτηριστικά αναλυτής όπως μεταδίδει το Reuters.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος, ερωτηθείς αν μπορεί να εγγυηθεί ότι τυχόν αμερικανικά πλήγματα θα προστατεύσουν τους διαδηλωτές, απάντησε λιτά: «Ποτέ δεν ξέρεις».
Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι σε μέρος του προσωπικού έχει δοθεί οδηγία να αποχωρήσει από την αμερικανική στρατιωτική βάση Αλ-Ουντέιντ στο Κατάρ, σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες που μίλησαν στο Reuters.
Η πρεσβεία των ΗΠΑ στην Ντόχα δεν έκανε κάποιο σχόλιο.
Η βάση Αλ-Ουντέιντ είναι η μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στη Μέση Ανατολή και φιλοξενεί περίπου 10.000 στρατιώτες. Ενόψει των αμερικανικών αεροπορικών πληγμάτων κατά του Ιράν τον Ιούνιο, μέρος του προσωπικού είχε μετακινηθεί εκτός αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή.
