Πώς φθάσαμε στην έξοδο στις αγορές

Τον Απρίλιο του 2013 ο κ. Στέλιος Παπαδόπουλος διέβη, σε ανύποπτο χρόνο, το κατώφλι του Μεγάρου Μαξίμου.

Τον Απρίλιο του 2013 ο κ. Στέλιος Παπαδόπουλος διέβη, σε ανύποπτο χρόνο, το κατώφλι του Μεγάρου Μαξίμου. Ο επικεφαλής του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ) είχε ζητήσει να συναντηθεί με τον κ. Αντώνη Σαμαρά. Ο Παπαδόπουλος, στέλεχος με μακρά εμπειρία σε μεγάλους χρηματοοικονομικούς οίκους, ήθελε να ενημερώσει προσωπικά τον κ. Σαμαρά για ένα ζήτημα που τότε δεν περνούσε ούτε για αστείο από το μυαλό κανενός – πέρα ίσως από το δικό του: την προοπτική επιστροφής της χώρας στις αγορές.
Εκείνη η συνάντηση με τον Πρωθυπουργό δεν πραγματοποιήθηκε. Αντ’ αυτού, ο κ. Παπαδόπουλος συναντήθηκε με τον εξ απορρήτων του κ. Σαμαρά, τον κ. Χρύσανθο Λαζαρίδη. Ο επικεφαλής του ΟΔΔΗΧ προσπάθησε να περάσει το μήνυμα ότι η κυβέρνηση θα πρέπει να δει πιο ζεστά το ζήτημα της εξόδου στις αγορές τόσο για βραχυπρόθεσμο όσο και για μακροπρόθεσμο όφελος. «Χωρίς ρευστότητα δεν μπορούν να υπάρξουν επενδύσεις» ήταν, σε γενικές γραμμές, το μήνυμα. Η έξοδος στις αγορές θα μπορούσε όμως να είναι το όχημα για να εξέλθει η χώρα από την «παγίδα ρευστότητας» στην οποία είχε πέσει.
Ο κ. Λαζαρίδης είδε θετικά το θέμα. Ανάλογα θετική άποψη είχε και ο κ. Πάνος Τσακλόγλου, επικεφαλής του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων (ΣΟΕ) και στενότατος συνεργάτης του κ. Γιάννη Στουρνάρα, με τον οποίο ο κ. Παπαδόπουλος είχε μοιραστεί τις ιδέες του. Χάρη και στην παρέμβαση, μεταξύ άλλων, του κ. Τσακλόγλου, διοργανώθηκε μια συνάντηση, με συμμετοχή αυτή τη φορά του κ. Σαμαρά, λίγες ημέρες αργότερα, στην οποία έλαβε μέρος ο κ. Παπαδόπουλος.
Σύμφωνα με άτομα που ήταν παρόντα στη συνάντηση αυτή, ο Πρωθυπουργός κατάλαβε ότι η έξοδος στις αγορές, προσεκτικά και σχεδιασμένα, θα μπορούσε να αποδειχθεί επωφελής τόσο από οικονομική όσο και από πολιτική άποψη. Στην ίδια συνάντηση έγινε σαφής αναφορά στο γεγονός ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να επιδιώξει να βγει στις αγορές ως τα τέλη του 2013 ή τις αρχές του 2014. Αλλωστε, πέραν του χρηματοοικονομικού οφέλους, υπήρχε μια πολιτική διάσταση που δεν μπορούσε να παραβλεφθεί και δεν ήταν άλλη από τις διπλές κάλπες του Μαΐου για αυτοδιοικητικές εκλογές και ευρωεκλογές. «Ο συμβολισμός ήταν ακαταμάχητος» τονίζει πηγή που θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία της – για ευνόητους λόγους.
Τελικά η έξοδος στις αγορές έγινε στις 10 Απριλίου. Το Ελληνικό Δημόσιο συγκέντρωσε 3 δισ. ευρώ και η έκδοση του πενταετούς ομολόγου υπερκαλύφθηκε κατά επτά φορές. Το επιτόκιο διαμορφώθηκε στο 4,95%, χαμηλότερα από τον αρχικό σχεδιασμό, ενώ αγοραστές των ομολόγων ήταν ορισμένα από τα κορυφαία ονόματα του διεθνούς επενδυτικού στερεώματος.

Ενα προφητικό άρθρο
Πέραν του Πρωθυπουργού, άλλοι υπήρξαν θετικοί και άλλοι επιφυλακτικοί απέναντι σε ένα τέτοιο εγχείρημα. Στην πρώτη κατηγορία βρισκόταν ο οικονομικός σύμβουλός του κ. Ι. Μουρμούρας. Αλλωστε είχε δημοσιεύσει στο «Βήμα της Κυριακής», στις 15 Δεκεμβρίου 2013, άρθρο με τίτλο «Πλησιάζει η ώρα της επιστροφής της Ελλάδας στις διεθνείς χρηματαγορές», στο οποίο μεταξύ άλλων σημείωνε ότι «η σταδιακή επάνοδος του Ελληνικού Δημοσίου στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου θα είναι ασφαλής και χρονικά εφικτή κάποια στιγμή μέσα στο 2014, ίσως και εντός του πρώτου εξαμήνου».
Αλλοι πάλι, όπως ο κ. Στουρνάρας, ήταν πιο συγκρατημένοι. Ο υπουργός Οικονομικών εκτιμούσε ότι η έξοδος στις αγορές έπρεπε να γίνει σε συνδυασμό με τις αποφάσεις για την ελάφρυνση του χρέους, αργότερα μέσα στο 2014. Ο υπουργός Οικονομικών είχε αρκετούς λόγους για να είναι επιφυλακτικός. Εχοντας καθημερινή επαφή με την τρόικα και υποχρεωμένος, εκ της θέσεώς του, να προσπαθεί να εξημερώσει διαρκώς το… θηρίο, δεν μπορούσε να εμφανιστεί αιφνιδίως να αμφισβητεί τις θέσεις της Κομισιόν, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ιδιαίτερα το ΔΝΤ ήταν κατηγορηματικό στην άποψή του ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να βγει στις αγορές ως το 2018, ενώ ανάλογα σκληρή ήταν η θέση της Φρανκφούρτης.
Ο κ. Στουρνάρας, έχοντας περάσει πολύ δύσκολες νύχτες στα Eurogroup από τότε που είχε καθήσει στην ηλεκτρική καρέκλα του υπουργού Οικονομικών, ήθελε να «παίξει στα σίγουρα» και να αποφύγει εκπλήξεις – κάτι απολύτως κατανοητό. Ωστόσο ο κ. Τσακλόγλου, ο οποίος είχε ζήσει ανάλογες δύσκολες στιγμές στο Euro Working Group (EWG), προσπαθούσε επί μήνες, διακριτικά και προσέχοντας τις ευαίσθητες ισορροπίες, να κάνει μασάζ στους ομολόγους του επί της εξόδου στις αγορές.
Ωστόσο, καθώς ο Πρωθυπουργός είδε θερμά την πρόκληση της εξόδου στις αγορές, η διαδικασία άρχισε να τρέχει. Και σε αυτήν, την μπαγκέτα κινούσε ο ΟΔΔΗΧ. Η άποψη τόσο του Παπαδόπουλου όσο και των συνεργατών ήταν ότι υπήρχε μία σημαντική διαφορά στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι αγορές και στον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι, αλλά και το ΔΝΤ, εκτιμούν τον… τρόπο με τον οποίο κινούνται οι αγορές.
Η διαφορά έγκειτο στο ότι οι Ευρωπαίοι ήταν συγκρατημένοι στις εκτιμήσεις τους, καθώς είχαν επενδύσει μαζικά στα ελληνικά ομόλογα και υπέστησαν σοβαρές ζημιές από το PSI. Αυτό τούς έκανε πολύ πιο επιφυλακτικούς μπροστά σε μια έξοδο της Ελλάδας στις αγορές μόλις δύο χρόνια ύστερα από ένα πρωτοφανές κούρεμα. «Κοιτούσαν τον κίνδυνο πολύ περισσότερο από ό,τι την απόδοση» σχολιάζει μιλώντας προς «Το Βήμα» ένα από τα πρόσωπα που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο εγχείρημα.
Την ίδια στιγμή το ΔΝΤ είχε δώσει υπερβολικά μεγάλη σημασία στο θέμα του ύψους του χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ – εξ ου και οι ολονυχτίες στις συνεδριάσεις του Eurogroup τον Νοέμβριο του 2012 για τα ποσοστά στα οποία πρέπει να βρίσκεται το ελληνικό χρέος το 2020 ή το 2022. «Το κρίσιμο μέγεθος όμως είναι η ικανότητα εξυπηρέτησης του χρέους, όχι τόσο το ύψος του» υπογραμμίζει η προαναφερθείσα πηγή και προσθέτει ότι ο πρώτος Ευρωπαίος που έβαλε αυτή την παράμετρο στο τραπέζι με τον τρόπο που έπρεπε ήταν ο κ. Κλάους Ρέγκλινγκ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM).
Το Ταμείο όμως επέμενε να εφαρμόζει στην ελληνική περίπτωση το μοντέλο των αναδυόμενων αγορών, όπου μετράει η βραχυπρόθεσμη εξυπηρέτηση του χρέους. Στην περίπτωση της Ελλάδας όμως, με το χρέος να βρίσκεται πλέον σε ποσοστό 70% στα χέρια των ευρωπαίων εταίρων της και το κόστος αναχρηματοδότησης χαμηλό, ίσχυαν άλλες συνθήκες.
Το ταξίδι Σαμαρά στη Νέα Υόρκη
Ο κύβος για την επιστροφή στις αγορές ερρίφθη κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του έλληνα πρωθυπουργού στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο. Σε πρόσφατο δημοσίευμά του το πρακτορείο ειδήσεων Bloomberg έκανε αναφορά στη συνάντηση που είχε ο κ. Σαμαράς με το «νούμερο ένα» της JP Morgan κ. Τζέιμι Ντάιμον εκείνες τις ημέρες.
Ο Πρωθυπουργός δεν είδε όμως μόνο τον κ. Ντάιμον, αλλά και τον κ. Λόιντ Μπλάκφαϊν, διευθύνοντα σύμβουλο της Goldman Sachs. Επιπλέον συναντήθηκε, μεταξύ άλλων, δύο φορές, με εκπροσώπους της BlackRock, της Fidelity και της Lazard Asset Management, ανθρώπους που γνωρίζουν χρόνια την Ελλάδα και είχαν καθ’ όλη τη διάρκεια των προηγούμενων μηνών δεχθεί την ασφυκτική πίεση του ΟΔΔΗΧ και της ομάδας του κ. Στέλιου Παπαδόπουλου. Οι επαφές αυτές οδήγησαν σε ράλι τα ελληνικά ομόλογα, που είχαν καταβαραθρωθεί μετά το PSI, και σε μεγάλη μείωση τα spreads. Παράλληλα η συνάντηση που είχε ο Πρωθυπουργός στα γραφεία της «Wall Street Journal» ουσιαστικά διέγραψαν από το μενού επιλογών το ενδεχόμενο κουρέματος του ελληνικού χρέους ως μέσου για τη βιωσιμότητά του. Σημαντικό ρόλο στη διοργάνωση των συναντήσεων του Πρωθυπουργού στις Ηνωμένες Πολιτείες διαδραμάτισε και ο έτερος εκ των συμβούλων του, κ. Σταύρος Παπασταύρου.
Ο κ. Σαμαράς είχε βρεθεί στη Νέα Υόρκη εφοδιασμένος και με ένα σημαντικό έγγραφο. Συγγραφέας του ήταν ο οικονομικός του σύμβουλος κ. Γιάννης Μουρμούρας. Με ημερομηνία 5 Σεπτεμβρίου 2013 και τίτλο «Οδικός Χάρτης για την Εξοδο του Ελληνικού Δημοσίου στις Αγορές», ο κ. Μουρμούρας εξηγούσε ουσιαστικά ότι η έξοδος είναι εφικτή και ότι θα μπορούσε να μεταβάλει το πολιτικό παιχνίδι εφόσον πραγματοποιούνταν εντός του πρώτου εξαμήνου του 2014, όταν θα διεξάγονταν και εκλογές.
Στο απόρρητο αυτό έγγραφο κωδικοποιούνταν ουσιαστικά όλη η επιχειρηματολογία που χρησιμοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη, μεταξύ άλλων το ευνοϊκό κλίμα που είχε διαμορφώσει η έξοδος της Πορτογαλίας στις αγορές, αλλά και τα επιτεύγματα της ελληνικής προσπάθειας, όπως το υψηλό διαρθρωτικό πλεόνασμα κ.ά. Εκεί δε που φάνηκε ότι τα ελληνικά ομόλογα μπορούν να έχουν μεγάλη επιτυχία ήταν με το roadshow που διοργάνωσε το Capital Link και στο οποίο συμμετείχε ο ΟΔΔΗΧ στα μέσα Δεκεμβρίου 2013 στις ΗΠΑ.

Η άρνηση της τρόικας
Η τρόικα βέβαια δεν θα έβαζε εύκολα «νερό στο κρασί της». Η σκέψη της Αθήνας να παίξει το χαρτί των αγορών σε συνδυασμό με τις επιπλοκές στην ολοκλήρωση της αξιολόγησης του προγράμματος προσαρμογής είχε θέσει το εγχείρημα εν αμφιβόλω. Ωσπου να βρεθεί λύση σε αυτό το μέτωπο, ο ΟΔΔΗΧ εξέταζε όλα τα πιθανά σενάρια ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος εκτέλεσης του σχεδίου.
Στο τραπέζι είχαν πέσει αρκετές επιλογές, από εκείνη ενός «club deal», δηλαδή μιας κοινοπρακτικής έκδοσης με τη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων που θα δεσμεύονταν τελικά να καλύψουν και το μεγαλύτερο μέρος της, ως και αυτή της χρησιμοποίησης μιας προληπτικής πιστωτικής γραμμής από τον ESM και θα μπορούσε να προσφέρει εγγύηση ότι τα ομόλογα θα αγοραστούν, αλλά με μειωμένη απόδοση. Παράλληλα η επιθυμία πολλών ήταν να αποφευχθεί η είσοδος επενδυτών υπερβολικού ρίσκου (η περίπτωση του Τζον Πόλσον συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα) και να ενθαρρυνθεί αυτή των επενδυτών με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, των επονομαζόμενων «real money investors» (όπως π.χ ασφαλιστικά ταμεία), ώστε το μείγμα να είναι πιο υγιές.
Τελικά, ο σκόπελος απεφεύχθη με δύο κινήσεις. Η πρώτη ήταν μια σειρά μυστικές διαπραγματεύσεις με την τρόικα στην Αθήνα, τις οποίες οι άνθρωποι που τις έκαναν τις κρατούν για τον εαυτό τους ως επτασφράγιστο μυστικό. Η δεύτερη είχε να κάνει με τη λύση που τελικά έδωσε η κυβέρνηση στο ζήτημα του χρηματοδοτικού κενού για το 2014, χάρη στην ιδέα για τον δανεισμό του Ελληνικού Δημοσίου με repos ποσού ως και 3 δισ. ευρώ από τα διαθέσιμα φορέων της κυβέρνησης.
Από εκεί και πέρα όλα παίρνουν τον δρόμο τους. Επιλέγονται ως ανάδοχοι έξι τράπεζες (Bank of America – Merrill Lynch, Goldman Sachs, HSBC, Deutsche Bank, JP Morgan, Morgan Stanley) και το πράσινο φως δίδεται λίγες ώρες πριν από την 25η Μαρτίου. Η επιβεβαίωση θα έλθει ενώ οι ευρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών συναντώνται στο Ζάππειο στις αρχές Απριλίου…

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτική
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk