Το ότι ο καρκίνος αποτελεί την πολυπλοκότερη και πλέον πολυπρόσωπη νόσο που μπορεί να «χτυπήσει» το ανθρώπινο είδος το γνωρίζουμε όλοι, ειδικοί και μη. Η αισιοδοξία η οποία επικρατούσε την εποχή που ο αμερικανός πρόεδρος Νίξον κήρυττε τον «πόλεμο κατά του καρκίνου», με προοπτική η επάρατος νόσος να έχει νικηθεί σε 20 χρόνια, αντικαταστάθηκε σήμερα από μια ρεαλιστική στωικότητα. Οι επιστήμονες γνωρίζουν πια ότι δεν θα υπάρξει ποτέ το φάρμακο-θαύμα που θα θεραπεύει όλους τους καρκίνους. Αλλά γνωρίζουν επίσης ότι όσο περισσότερα πράγματα μαθαίνουν για τους μηχανισμούς με τους οποίους η νόσος επιτυγχάνει να «ξεγελάσει» το ανοσοποιητικό μας σύστημα και να εξαπλωθεί τόσο περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν για τον σχεδιασμό στρατηγικών αντιμετώπισής της. Βασισμένοι σε γνώσεις που απέκτησαν μελετώντας τη φυσιολογία του καρκίνου αμερικανοί ερευνητές του Πανεπιστημίου Purdue σχεδίασαν μια θεραπευτική στρατηγική η οποία, αν αποδειχθεί τόσο αποτελεσματική όσο απεδείχθη στα πειραματόζωα, ίσως αποτελέσει σημαντική νίκη στον συνεχιζόμενο πόλεμο κατά του καρκίνου καθώς μπορεί να αντιμετωπίσει και τις μεταστάσεις.
Η λέξη «μετάσταση» ηχεί στα αφτιά των ασθενών με καρκίνο σαν θανατική καταδίκη. Πράγματι είναι πιο εύκολο να αντιμετωπιστεί ένας καρκίνος στα αρχικά στάδια ανάπτυξής του παρά όταν αρχίσει να ταξιδεύει μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό. Για τον λόγο αυτόν η μέθοδος που αναπτύχθηκε από τους αμερικανούς ερευνητές θα μπορούσε μια ημέρα να αποτελέσει σανίδα σωτηρίας για ασθενείς οι οποίοι βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο της νόσου.
Η μέθοδος, η οποία έχει δοκιμαστεί επιτυχώς σε 200 πειραματόζωα που βρίσκονταν σε τελικό στάδιο της νόσου, αποτελεί στην ουσία έναν μοριακό Δούρειο Ιππο. Οι ερευνητές δωρίζοντας στα καρκινικά κύτταρα ένα μόριο το οποίο είναι απαραίτητο για την επιβίωσή τους και για την εξάπλωσή τους χορηγούν μαζί με αυτό και ένα άλλο, «θανατηφόρο» μόριο.
Ειδικότερα, καθώς πολλοί τύποι καρκινικών κυττάρων έχουν ανάγκη από φολικό οξύ (μια υδατοδιαλυτή μορφή βιταμίνης Β) προκειμένου να αυξηθούν και να διαιρεθούν, έχουν αναπτύξει μηχανισμούς οι οποίοι τους επιτρέπουν να προσλαμβάνουν γενναίες ποσότητες από αυτό. Αντιθέτως, τα υγιή κύτταρα χρειάζονται πολύ μικρότερες ποσότητες φολικού οξέος. Η βασική αυτή διαφορά υγιών και καρκινικών κυττάρων έδωσε στους αμερικανούς επιστήμονες την ιδέα να εισαγάγουν στα δεύτερα χημειοθεραπευτικά μόρια προσδένοντάς τα σε μόρια φολικού οξέος. «Στην πράξη χρησιμοποιούμε τις διατροφικές ανάγκες του καρκίνου εναντίον του: μαζί με το αγαπημένο του φαγητό, του χορηγούμε και το φάρμακο που θα τον σκοτώσει» λέει ο καθηγητής Χημείας Φίλιπ Λόου, ο οποίος ηγήθηκε των ερευνών.
Σύμφωνα με το σχετικό άρθρο των αμερικανών ερευνητών, το οποίο δημοσιεύεται στο τεύχος Μαΐου της επιστημονικής επιθεώρησης «Journal of Cancer Immunology and Immunotherapy», η μέθοδος του Δούρειου Ιππου που έχουν αναπτύξει μπορεί να χρησιμοποιηθεί με δύο τρόπους: αφενός για να εισάγει μαζί με το φολικό οξύ και το χημειοθεραπευτικό μόριο· αφετέρου για να εισάγει ένα μόριο το οποίο να πυροδοτεί την αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος του ασθενούς εναντίον του όγκου.
Ο δεύτερος αυτός τρόπος, ο οποίος θα περάσει στην πρώτη φάση κλινικών δοκιμασιών από τον προσεχή Νοέμβριο, γίνεται σε συνεργασία με την εταιρεία Endocyte Inc. και έχει κάνει τους ερευνητές ιδιαίτερα αισιόδοξους. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Κρίστοφερ Λίμον, διευθυντού ερευνών της εταιρείας: «Δεν υπάρχει κανένα φάρμακο καλύτερο από το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο είναι σε θέση να απομακρύνει και το τελευταίο βακτήριο και τον τελευταίο ιό, ακόμη και τον τελευταίο μύκητα από τον ανθρώπινο οργανισμό. Τα σημερινά φάρμακα δεν μπορούν να πετύχουν τέτοια αξιοσημείωτα αποτελέσματα. Δυστυχώς πολλοί καρκίνοι αναπτύσσουν μηχανισμούς διαφυγής των επιθέσεων του ανοσοποιητικού συστήματος. Ωστόσο εμείς έχουμε βρει έναν τρόπο ώστε να επανακατευθύνουμε το ανοσοποιητικό σύστημα των ασθενών να σκοτώσει τα ανθεκτικά καρκινικά κύτταρα».
Ο λόγος για τον οποίο οι αμερικανοί ερευνητές εκτιμούν ότι η καθοδήγηση του ανοσοποιητικού συστήματος στη θανάτωση των καρκινικών κυττάρων θα αποδειχθεί αποτελεσματικότερη μέθοδος αντιμετώπισης της νόσου σε σχέση με αυτήν της απευθείας χορήγησης χημειοθεραπείας δεν είναι μόνο οι ανεξάντλητες ικανότητες του ανθρώπινου ανοσοποιητικού συστήματος, αλλά και μια ιδιαιτερότητα των καρκινικών κυττάρων. Ειδικότερα, πολλοί καρκίνοι, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος των ωοθηκών και ο καρκίνος των νεφρών, αντεπεξέρχονται στις ανάγκες τους για φολικό οξύ δημιουργώντας πολυάριθμους υποδοχείς για τη βιταμίνη αυτή στην επιφάνειά τους. Η στερεοδιάταξη των υποδοχέων είναι συμπληρωματική με τη στερεοδιάταξη του φολικού οξέος με τρόπο αντίστοιχο ενός κλειδιού και μιας κλειδαριάς. Ετσι, τα μόρια της βιταμίνης προσδένονται στο καρκινικό κύτταρο, το οποίο στη συνέχεια τα φέρει στο εσωτερικό του και τα χρησιμοποιεί. Ωστόσο πολλές φορές το καρκινικό κύτταρο αποφασίζει να αποθηκεύσει στην επιφάνειά του τα μόρια του φολικού οξέος για μελλοντική χρήση. Αυτό σημαίνει ότι, αν κάποιος θα ήθελε να χρησιμοποιήσει αυτόν τον μηχανισμό για να μεταφέρει μαζί με το φολικό οξύ και το χημειοθεραπευτικό μόριο μέσα στο κύτταρο, θα διακινδύνευε να καταλήξει με το μόριό του να διακοσμεί το εξωτερικό του κυττάρου!
Η «διακόσμηση» όμως των κυττάρων με χαρακτηριστικά μόρια αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς που έχει αναπτύξει το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα προκειμένου να «γνωρίζει» ποια από αυτά τα κύτταρα πρέπει να σκοτώσει. Αντιγράφοντας τη μέθοδο του ανοσοποιητικού συστήματος οι επιστήμονες της Endocyte προσδένουν στο φολικό οξύ ένα μόριο το οποίο λειτουργεί σαν σημαία: ενημερώνει τα προεκπαιδευμένα με τη βοήθεια εμβολίου φονικά κύτταρα ότι ο εχθρός είναι εκεί που βρίσκεται και αυτό. «Στην ουσία αυτό που κάνουμε είναι να διακοσμούμε το καρκινικό κύτταρο με ένα χημικό στο οποίο ο οργανισμός είναι προγραμματισμένος από το εμβόλιό μας να αντιδράσει. Τραβάμε δηλαδή την προσοχή των εξειδικευμένων κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος ώστε να καταστρέψουν το μόριο και μαζί με αυτό και το κύτταρο που το φέρει» λέει ο Κρίστοφερ Λίμον.
Οι επιστήμονες της εταιρείας εφήρμοσαν τη μέθοδό τους σε πειραματόζωα. Αρχικά εμβολίασαν τα ζώα με το οργανικό μόριο-σημαία. Οταν το ανοσοποιητικό σύστημά τους είχε παραγάγει αντισώματα εναντίον αυτού του μορίου, ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα ενέθηκαν στα ζώα και αφέθηκαν να εγκατασταθούν σε όλα τα συστήματά τους. Η παραπάνω διαδικασία θα είχε οδηγήσει σε θάνατο των ζώων σε διάστημα τριών το πολύ εβδομάδων (21 ημέρες). Ωστόσο τα πειραματόζωα στα οποία χορηγήθηκε επτά ημέρες μετά την ένεση καρκινικών κυττάρων φολικό οξύ συνδεδεμένο με το μόριο-σημαία ξεπέρασαν κατά πολύ τις 120 ημέρες ζωής, πράγμα το οποίο εκτιμάται ως αποθεραπεία.
Το αν η εφαρμογή της μεθόδου θα αποδειχθεί εξίσου αποτελεσματική σε ασθενείς με καρκίνο θα το δείξει το μέλλον. Οι αμερικανοί ερευνητές κάνουν πάντως ό,τι μπορούν για να εξασφαλίσουν την αποτελεσματικότητά της: έχουν αναπτύξει έναν τρόπο ο οποίος διαγιγνώσκει ποιοι καρκίνοι είναι εξαρτώμενοι από το φολικό οξύ, έτσι ώστε να αποφασίζουν ποιοι ασθενείς μπορούν να ωφεληθούν από αυτήν και σε ποιους θα ήταν παντελώς άχρηστη. Αν η πρώτη φάση των κλινικών δοκιμασιών καταδείξει και την ασφάλεια της μεθόδου, τότε το μόνο που θα πρέπει να ευχόμαστε είναι να αντιδράσει το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα όπως αυτό των πειραματόζωων.
