Μεταξύ των διακεκριμένων επιστημόνων που συνεργάζονται με το Human Change Foundation είναι και ο επιδραστικός συγγραφέας, εκπαιδευτικός, φουτουριστής και ιδρυτής της AI Psychological Research Coalition, δρ Ζάκαρι Στάιν. Μιλά για τις επιπτώσεις της τεχνολογίας στο ανθρώπινο μυαλό και για τη διαφορετική αντιμετώπιση που έχουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τα εργαλεία της ΑΙ.

Πιστεύετε ότι τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν μέσα στο μεγαλύτερο τεχνολογικό πείραμα στην ιστορία της ανθρωπότητας;

«Νομίζω ότι είναι ένας καλός τρόπος να το θέσουμε. Αν ήμουν καθηγητής σε ένα πανεπιστήμιο και είχα δημιουργήσει μια τεχνολογία που επιτίθεται στο σύστημα προσοχής και οικειοποιείται το συναισθηματικό σου σύστημα και έλεγα “θα ήθελα να κάνω κάποια πειράματα για να δω την επίδραση στα παιδιά”, θα μου έλεγαν “δεν επιτρέπεται”, γιατί θα ήταν ανήθικο. Αυτό που συμβαίνει αντί για αυτό είναι ότι έχουμε ένα πείραμα σε εκατομμύρια ανθρώπους, όπου μια σειρά από εξαιρετικά προηγμένες τεχνολογίες εφαρμόζονται άμεσα σε μεγάλη κλίμακα και έχουν βαθιές επιπτώσεις στο ανθρώπινο μυαλό. Ναι, θα έλεγα ότι βρισκόμαστε στη μέση ενός πολύ μεγάλου και, κατά τη γνώμη μου, επικίνδυνου πειράματος».

Μπορούμε να πούμε ότι αυτές οι αλλαγές έχουν ήδη καταγραφεί αναπτυξιακά στα παιδιά και στους εφήβους; Το γνωρίζουμε;

«Για τα social media πλέον το γνωρίζουμε. Για μια δεκαετία υπήρχαν προειδοποιήσεις, αλλά άνθρωποι όπως ο Τζ. Χάιντ έδειξαν πειστικά ισχυρές συσχετίσεις μεταξύ της επιδείνωσης της ψυχικής υγείας των νέων και της διείσδυσης των ψηφιακών τεχνολογιών. Οσον αφορά την AI, ειδικά την ανθρωπόμορφη, δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου έρευνα. Η ομάδα μας είναι η πρώτη που προσπαθεί να συλλέξει συστηματικά δεδομένα και τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι είναι εξαιρετικά επικίνδυνη».

Με ποιον τρόπο;

«Στα ΜΜΕ μιλούν για “AI ψύχωση”. Δεν είναι ακριβώς σωστός όρος, αλλά τα αποτελέσματα μοιάζουν με έντονες παραληρηματικές καταστάσεις. Παράδειγμα: Ψυχίατρος δέχεται ασθενή. Επρόκειτο για μια γυναίκα 20 ετών, χωρίς προηγούμενο ιστορικό ψυχικής ασθένειας. Είχε χάσει τον αδελφό της. Μέσα στο πλαίσιο πένθους άρχισε να μιλάει με μια εφαρμογή ΑΙ και αυτό δεν διέψευσε την πεποίθησή της ότι μιλούσε με τον αδελφό της.

Eτσι, κατέληξε να έχει μια μακρά αλληλεπίδραση με αυτό που νόμιζε ότι ήταν ο αδελφός της, ενώ στην πραγματικότητα ήταν απλώς αυτή η μηχανή που αιχμαλώτιζε τον συναισθηματικό της δεσμό. Αυτό την οδήγησε σε ένα παραληρηματικό σπιράλ, σε ψυχιατρική κλινική, υπό αντιψυχωσική αγωγή. Και στη συνέχεια, αφού πήρε εξιτήριο, επέστρεψε στην ΑΙ αναζητώντας ξανά τον αδελφό της. Και βέβαια σε περιπτώσεις διαγνωσμένης σχιζοφρένειας, η παθολογία ενισχύεται. Ομως αυτό μπορεί να συμβεί και σε ένα υγιές άτομο».

Πιστεύετε ότι οι απαγορεύσεις που τίθενται σε ισχύ θα λειτουργήσουν;

«Πιστεύω ότι πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να λειτουργήσουν. Είναι σαν να λέμε: πιστεύετε ότι λειτουργεί το να μην επιτρέπεται στα παιδιά να πίνουν αλκοόλ μέχρι τα 18;»

Τα μέτρα όμως αφορούν τα ΜΚΔ. Τι γίνεται με την AI;

«Με την AI συμβαίνει το αντίθετο. Και αυτή είναι η ειρωνεία για εμένα: αφού περάσαμε περίπου μία δεκαετία καταλαβαίνοντας ότι τα social media είναι πολύ-πολύ κακά για τα παιδιά. Και είναι περίπου η ίδια ομάδα ανθρώπων που τώρα προσπαθεί να μας πουλήσει τα εργαλεία της AI. Ετσι, τα σχολεία που απαγορεύουν τα κινητά και τα ΜΚΔ την ίδια στιγμή εισάγουν την AI».

Τι συμβουλή θα δίνατε σε έναν γονιό;

«Θα έλεγα πρώτα απ’ όλα να μην κατηγορούν τον εαυτό τους. Θα έλεγα: “Εχετε εξαπατηθεί πλήρως από μια τεράστια βιομηχανία που σας έχει εθίσει σε αυτές τις τεχνολογίες”. Και στη συνέχεια θα τους παρότρυνα να αρχίσουν σταδιακά να απομακρύνονται από αυτές τις τεχνολογίες. Να τις αντιμετωπίζουν σχεδόν σαν ναρκωτικό. Οι γονείς πρέπει να “απεξαρτηθούν” οι ίδιοι και στη συνέχεια να δουλέψουν για να απεξαρτήσουν και τα παιδιά τους.

Και αυτό είναι μια κρίση δημόσιας υγείας. Δεν είναι κάτι που θα συμβεί στο μέλλον. Συμβαίνει ήδη. Παλαιότερα, κοιτούσαμε τα παγκόσμια στατιστικά ψυχικής υγείας και δεν εξετάζαμε ιδιαίτερα τα παιδιά, γιατί τα παιδιά ήταν γενικά καλά. Τώρα συμβαίνει το αντίθετο. Οι άνθρωποι άνω των 55 ετών τα πηγαίνουν πολύ καλύτερα από τα παιδιά».

Είστε αισιόδοξος;

«Μπορώ να βρω μια μορφή αισιοδοξίας επειδή κάθε φορά που λέω αυτού του είδους τα πράγματα παίρνω την ίδια αντίδραση, που είναι: “Θεέ μου, πώς μπορεί να συμβαίνει αυτό;”. Πρόκειται για έναν πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων που προωθούν αυτή την ατζέντα. Η συντριπτική πλειονότητα δεν τη θέλει. Η αισιοδοξία μου προέρχεται από αυτό: ότι αν μιλάμε για δυναμική μαζικού κινήματος, εδώ υπάρχει τεράστια δυναμική».