Η πρώτη διοργάνωση της Art Basel στην Ντόχα του Κατάρ ολοκληρώθηκε στις 7 Φεβρουαρίου και σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις δεν ήταν απλώς μια ακόμη προσθήκη στο διεθνές ημερολόγιο της κορυφαίας φουάρ σύγχρονης τέχνης. Ηταν μια σαφής δήλωση προθέσεων: η Μέση Ανατολή – και ειδικότερα η Ντόχα – διεκδικεί κεντρικό ρόλο στον παγκόσμιο καλλιτεχνικό χάρτη.
Η πέμπτη κατά σειρά διοργάνωση της Art Basel, μετά τη Βασιλεία, το Μαϊάμι, το Χονγκ Κονγκ και το Παρίσι, θύμιζε περισσότερο μια εικαστική διοργάνωση παρά εμπορική φουάρ. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν αρχικά για VIP καλεσμένους και συλλέκτες, όπως είθισται, ενώ στη συνέχεια η φουάρ άνοιξε στο ευρύ κοινό, μαζί με εκτενές πρόγραμμα ομιλιών και δημόσιων συζητήσεων με σημαντικές προσωπικότητες της διεθνούς σκηνής αλλά και της χώρας (για παράδειγμα, ο Χανς Ούλριχ Ομπριστ, καλλιτεχνικός διευθυντής των Serpentine Galleries στο Λονδίνο, η Μάγια Χόφμαν, συλλέκτρια και ιδρύτρια της LUMA Foundation στην Αρλ της Γαλλίας, και βεβαίως η Σεΐχα αλ Μαγιάσα μπιντ Χαμάντ μπιν Χαλίφα αλ Θάνι, πρόεδρος των Qatar Museums).
Η μιλανέζικη Cardi Gallery έφερε στο Κατάρ τον Γιάννη Κουνέλλη
Εμφαση στην ποιότητα
Συμμετείχαν 87 γκαλερί από 31 χώρες – η μικρότερη σε κλίμακα Art Basel μέχρι σήμερα – οι οποίες επιλέχτηκαν από ειδική επιτροπή που έπρεπε να αξιολογήσει γύρω στις 800 αιτήσεις. Και, μεταξύ 5-7 Φεβρουαρίου (και με το preview στις 3-4 Φεβρουαρίου), περισσότεροι από 17.000 άνθρωποι επισκέφθηκαν τα δυο βασικά εκθεσιακά σημεία στο M7 και στο Doha Design District. Απόδειξη λοιπόν ότι το «μέγεθος» δεν λειτούργησε ως μειονέκτημα.
Αντιθέτως, προσέδωσε στη διοργάνωση μια «μπουτίκ» αίσθηση, με έμφαση στην ποιότητα και στην ουσιαστική εμπειρία θέασης, αντί στον έντονα εμπορικό χαρακτήρα που συχνά κυριαρχεί σε μεγάλες διεθνείς φουάρ. Πάντως, αυτό που διαφοροποίησε εξαρχής την Art Basel Qatar ήταν η επιμελητική της προσέγγιση. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής Ουάελ Σάουκι (αιγύπτιος εικαστικός, εκπροσώπησε τη χώρα του στην 60ή Μπιενάλε Βενετίας), σε μια επιλογή που χαρακτηρίστηκε ευφυής και στρατηγικά στοχευμένη, απέρριψε τη συμβατική λογική των «περιπτέρων» των γκαλερί. Hταν ένα επιμελητικό όραμα που διαμόρφωσε σε στενή συνεργασία με τον Βιντσέντζο ντε Μπέλις, Chief Artistic Officer και Global Director των φουάρ της Art Basel.
Εργα του Σαουδάραβα Αχμεντ Ματέρ που εκπροσωπείται από την Athr Gallery με έδρα τη Σαουδική Αραβία
Οι ελληνικές συμμετοχές
Αντί λοιπόν για τον κατακερματισμένο, συχνά αγχώδη χαρακτήρα μιας τυπικής φουάρ, η διοργάνωση υιοθέτησε μια μορφή που θύμιζε θεματική έκθεση μουσείου: κάθε καλλιτέχνης διέθετε τον δικό του χώρο, επιτρέποντας στο κοινό να εμβαθύνει στο έργο του. Από ελληνικής πλευράς στην Art Basel Qatar συμμετείχε η γκαλερί Sylvia Kouvali με έργα της αιγύπτιας εικαστικού Ιμαν Ισα και οι Kalfayan Galleries με έργα της Ελληνοαιγύπτιας Φαρίντα ελ Γκαζάρ.
O Ρουπέν Καλφαγιάν δηλώνει ιδιαίτερα ευχαριστημένος από τη συμμετοχή και το αποτέλεσμα της φουάρ. «Η διοργάνωση ήταν εξαιρετική και προσέλκυσε πολύ κόσμο από Ντουμπάι, Κουβέιτ, Αμπου Ντάμπι, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτο και Λίβανο. Οι επισκέπτες δεν περιορίστηκαν απλώς στο να περιηγηθούν στους χώρους της φουάρ, όπως ίσως θα περίμενε κανείς. Πολύ θετική ήταν η ατομική παρουσίαση των καλλιτεχνών από κάθε γκαλερί. Σε άλλες φουάρ προσπαθείς να αναδείξεις 3-4 καλλιτέχνες ταυτόχρονα, αλλά όπως φάνηκε εδώ, η εστίαση σε έναν μόνο καλλιτέχνη μπορεί να δημιουργήσει εντελώς διαφορετική δυναμική – υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι υπάρχουν τα κατάλληλα εχέγγυα, όπως στην περίπτωση της Φαρίντα. Ηταν επίσης ενδιαφέρον ότι αν πωλούνταν τα έργα δεν μπορούσες να τα αντικαταστήσεις με άλλα, όπως συμβαίνει σε άλλες φουάρ. Οπότε μετά έπρεπε να κάνουμε τις πωλήσεις μέσω ipad. Αυτή η επιλογή της διοργάνωσης και του καλλιτεχνικού διευθυντή ήθελε κάπως να αποφορτίσει τον εμπορικό χαρακτήρα της Art Basel. Είναι ένα πείραμα που έκαναν στο Κατάρ, δεν ξέρω αν θα ακολουθήσουν την ίδια στρατηγική και αλλού. Και να πούμε ότι το γεγονός ότι ανάμεσα στις 87 γκαλερί ήταν και δυο ελληνικές είναι πολύ μεγάλη επιτυχία».
Εργα του Ζαν-Μισέλ Μπασκιά (Acquavella Galleries)
Εμφαση στον παγκόσμιο Νότο
Ιδιαίτερη σημασία είχε η ισορροπημένη εκπροσώπηση των καλλιτεχνών. Περίπου οι μισοί προέρχονταν από τον παγκόσμιο Νότο, με έντονη παρουσία δημιουργών από τη Μέση Ανατολή. Σε μια περίοδο μεταβαλλόμενων γεωπολιτικών ισορροπιών, η Art Basel Qatar φάνηκε να αντανακλά – και ταυτόχρονα να ενισχύει – τη μετατόπιση του πολιτιστικού κέντρου βάρους προς νέες περιοχές. Η Ντόχα, μία από τις πιο πολυπολιτισμικές πόλεις παγκοσμίως, με πληθυσμό όπου οι ξένοι κάτοικοι υπερβαίνουν τους Καταριανούς, «πάνω από χίλια άτομα είναι Ελληνες», όπως θα διευκρινίσει ο Καλφαγιάν, αποτέλεσε ιδανικό περιβάλλον για μια τέτοια διοργάνωση. Η τοπική κοινότητα αγκάλιασε την έκθεση, ενώ η παρουσία περίπου των μισών καλλιτεχνών προσέδωσε μια αίσθηση αμεσότητας και διαλόγου.
Η διοργάνωση φιλοξένησε έργα ιστορικών μορφών της τέχνης όπως οι Πάμπλο Πικάσο, Ζαν-Μισέλ Μπασκιά, Αλεξ Κατζ, Κρίστο, Γιάννης Κουνέλλης και άλλοι, δίπλα σε έργα σύγχρονων εικαστικών. Το πρώτο έργο που συναντούσαν οι επισκέπτες ήταν το επιβλητικό γλυπτό THE HOWLER του λιβανέζου εικαστικού Αλι Τσέρι. Η ζωομορφική μορφή, με τη λεπτομερή χειροποίητη επιφάνεια και την αίσθηση εσωτερικής έντασης, έδινε εξαρχής το στίγμα: η εμπειρία δεν θα ήταν συμβατική. Η ισορροπία της μορφής, η υλικότητα της μάσκας και η δυναμική των λεπτομερειών ενίσχυαν την αίσθηση ενός έργου έτοιμου να κινηθεί – συμβολικά ίσως και της ίδιας της περιοχής που διεκδικεί νέα θέση στο παγκόσμιο πολιτιστικό πεδίο.
Εργα της Πακιστανής Αϊζα Αχμεντ που παρουσιάστηκαν μέσω της γκαλερί Sargent’s Daughters με έδρα τη Νέα Υόρκη
Kαι την αποκτά αν αναλογιστεί κανείς ότι σε αυτή τη φουάρ που στηρίζεται σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική συνεργασία με την Qatar Sports Investments και την QC+ (εταιρεία στρατηγικών μέσων και επικοινωνίας του Κατάρ), παρευρέθηκαν εκπρόσωποι περισσότερων από 85 μουσείων και ιδρυμάτων από όλο τον κόσμο.
Εκτός από τους μεγάλους θεσμούς της ευρύτερης περιοχής – Museum of IslamicArt και το Mathaf: Arab Museum of Modern Art, το Guggenheim Abu Dhabi και το Louvre Abu Dhabi στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το MISK Art Institute στη Σαουδική Αραβία – το «παρών» έδωσαν και τα Fondation Louis Vuitton και Palais de Tokyo, η Tate και οι Serpentine Galleries, το Whitney Museum of American Art και το MoMA PS1.
