Ειρήνη Αναστασοπούλου
Αποστολή Φρανκφούρτη
Αξίζει πάντα τον κόπο ένα ταξίδι στην Φρανκφούρτη. Στη σκιά των τεράστιων γυάλινων κτηρίων κρύβεται μια πανέμορφη παλιά πόλη με την Domplatz, το δημαρχείο Römer και τα ιστορικά κτίρια γύρω από την πλατεία. Αλλά το ίδιο αξίζει κι ένα ταξίδι στην πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση με πρωταγωνίστρια την Ελλάδα. Ιδιαίτερα μάλιστα όταν “οδηγός” είναι ο Γιάννης Στουρνάρας, που διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην ελληνική κρίση χρέους σε πόστα υψηλής ευθύνης.
«Σημασία έχει ότι πετύχαμε»
Στο Haus am Dom προσκάλεσε η AHEPA Φρανκφούρτης τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για να ξετυλίξει τις αιτίες που οδήγησαν σε αυτήν τη δύσκολη και επώδυνη περίοδο για την Ελλάδα και τους Έλληνες. “Η Ελλάδα απέτυχε να αξιοποιήσει την ευνοϊκή περίοδο πριν από την κρίση για να αντιμετωπίσει τις επίμονες αδυναμίες της” επισήμανε. “Η δημόσια διοίκηση παρέμεινε αναποτελεσματική, η φοροδιαφυγή ήταν εκτεταμένη, το συνταξιοδοτικό σύστημα παρέμεινε μη βιώσιμο και ο δείκτης του δημόσιου χρέους παρέμεινε σταθερός αλλά υψηλός, περίπου στο 105% του ΑΕΠ, πριν εκτιναχθεί το 2008 και το 2009 σε μη βιώσιμα επίπεδα”. Ο κ. Στουρνάρας περιέγραψε πολύ γλαφυρά τα διάφορα στάδια που αναγκάστηκε από τους δανειστές της να περάσει η χώρα για να επανέλθει στην κανονικότητα και να αποκτήσει και πάλι την εμπιστοσύνη των αγορών. Μια δύσκολη πορεία για τους Έλληνες που λοιδορήθηκαν από τον κίτρινο τύπο της Γερμανίας.
Τελικά δικαιώθηκε ο Άγκελα Μέρκελ και όχι ο Βόλφανγκ Σόμπλε που επέμενε να βγει η Ελλάδα στην ευρωζώνη; ρώτησε το Β τον κ. Στουρνάρα. “Σημασία έχει ότι αυτή τη στιγμή πετύχαμε“ μας είπε, “πέρασαμε μια πολύ δύσκολη περίοδο αλλά αυτό που έχει σημασία για μένα, είναι ότι παρά τον γεγονός ότι στην Ελλάδα υπήρξε αρκετά μεγάλη πολιτική συγκρουση για τα προγράμματα σταθεροποίησης, τελικά πετύχαμε. Έχει μεγάλη σημασία αυτό και τώρα έχω την πολιτέλεια να είμαι εδώ στη Φραγκφούρτη και να μιλάω για τα μαθήματα που μπορούμε να δώσουμε σε άλλες χώρες από την ελληνική εμπειρία“.
«Η Ελλάδα, μαμή της ιστορίας»
Η επιτυχία αυτή ωστόσο είχε τεράστιο κόστος, όχι μόνο οικονομικό αλλά και κοινωνικό, γιατί το μείγμα της συνταγής ήταν λάθος. ”Η διαδικασία βασίστηκε περισσότερο σε αυξήσεις φόρων παρά σε μεταρρυθμίσεις δαπανών ή πολιτικές φιλικές προς τις επενδύσεις, και οι στόχοι ιδιωτικοποιήσεων σε μεγάλο βαθμό δεν επιτεύχθηκαν” επεσήμανε ο Διοικητικής της Τράπεζας Ελλάδας. “Οι «τρεις θεσμοί» επέμεναν σε υπερβολική και γρήγορη δημοσιονομική προσαρμογή και αγνόησαν τις επιπτώσεις της στην ανάπτυξη, την απασχόληση, την κοινωνική συνοχή, τα φορολογικά έσοδα. Ανάμεσα στο 2008 και 2016 η Ελλάδα έχασε πάνω από το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της, η ανεργία εκτοξεύτηκε κατά 16 ποσοστιαίες μονάδες, οι δείκτες ανισότητας και φτώχειας αυξήθηκαν δραματικά, οι επενδύσεις κατέρρευσαν και σημειώθηκε εκτεταμένη φυγή εγκεφάλων”.
Ήταν μια πρωτόγνωρα βίαιη προσαρμογή, μια απίστευτη εμμονή στην λιτότητα κυρίως από την πλευρά των Γερμανών. “Ήταν λάθος” μας λέει ο Γιάννης Στουρνάρας. “ξέρετε ότι ακριβώς αυτό το μάθημα της Ελλάδος χρησίμευσε μετά για το COVID-19, το NextGenerationEU, το Ταμείο Ανάκαμψης κι Ανθεκτικότητας έγινε με βάση την ελληνική κρίση. Η ελληνική εμπειρία βοήθησε. Γι’ αυτό και χρησιμοποιήσα στην ομιλία μου έναν όρο, ότι η Ελλάδα ήταν η μαμή της ιστορίας. Χάρη στην Ελλάδα δημιουργήθηκαν αυτή η θεσμoί που τώρα είναι τρομακτικά χρήσιμοι στην Ευρώπη στη Γερμανία”.
Περισσότερη Ευρώπη, κοινή άμυνα, κοινό χρέος
Ο Γιάννης Στουρνάρας υπενθυμίζει κάτι που ίσως ξεχνιέται. Ότι μπορεί να μην ήταν όλα τέλεια, αλλά η Ελλάδα πήρε την μεγαλύτερη οικονομική βοήθεια. “Δεν έχει ξαναδοθεί τόσο μεγάλη βοήθεια σε χώρα. 150% του ΑΕΠ πήραμε σε χαμηλότοκα δάνεια διάρκειας 20 ετών. Εγώ θέλω αυτή η μεγάλη βοήθεια ακριβώς να αξιοποιηθεί. Και αξιοποιείται”. Πολύ σημαντικός παράγοντας στην εξίσωση το περιβάλλον πολιτικής σταθερότητας. “Μειώνεται το δημόσιο χρέος, δημιουργούμε πλεονάσματα, άρα δουλεύουμε και για τις επόμενες γενιές, για μένα βασική προϋπόθεση είναι να υπάρχει μια σταθερή κυβέρνηση, ένα κοινοβούλιο που μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις κάτω από δύσκολες συνθήκες, κοιτάξτε τι γίνεται σήμερα στον κόσμο”. Οι εξελίξεις στη Μ. Ανατολή με έναν πόλεμο που κανείς δεν ξέρει πότε θα τελειώσει αποτελούν τους νέους κινδύνους για την ελληνική και την παγκόσμια οικονομία.
Εάν η σύγκρουση δεν διαρκέσει περισσότερο από μερικές εβδομάδες και οι τιμές της ενέργειας αποκλιμακωθούν, τότε η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί σε γενικές γραμμές στο ίδιο επίπεδο με το 2025, υπερβαίνοντας τον μέσο όρο της ευρωζώνης κι ενισχύοντας έτσι την περαιτέρω σύγκλιση με τα ευρωπαϊκά επίπεδα εισοδήματος. Εάν όμως ο πόλεμος διαρκέσει για πολύ ακόμη, όπως διαφαίνεται, και η Ευρώπη βρεθεί αντιμέτωπη με νέα ενεργειακή κρίση, με έναν νέο “παγκόσμιο αρμαγεδώνα”, όπως τον χαρακτήρισε ο Διοικητής τΤΕ στη σύντομη συζήτησε που είχαμε, τότε χρειάζεται περισσότερη Ευρώπη. “Πρέπει πια να καταλάβουμε ότι μόνο μαζί μπορούμε να προχωρήσουμε και να τον αντιμετωπίσουμε. Κοινές επενδύσεις, κοινή άμυνα, κοινή ασφάλεια, κοινό χρέος, πράσινη ενέργεια, τεχνολογία”.
Χρήσιμη λοιπόν η αναδρομή στο ελληνικό success story στην έδρα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το οποίο η σημερινή Γερμανία φέρνει πλέον ως παράδειγμα προς μίμηση. Το μήνυμα Στουρνάρα είναι ότι δεν υπάρχει πισωγύρισμα σε πολιτικές του παρελθόντος και για την Ελλάδα και την Ευρώπη. “Ο δρόμος είναι ένας και κοινός: δημοσιονομική σταθερότητα, επενδύσεις, μεταρρυθμίσεις, τραπεζική ένωση, ‘Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων”.
