Με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν και την αντίδραση της Τεχεράνης να έχουν βάλει φωτιά σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή – αλλά και στις τιμές των καυσίμων και της ενέργειας – οι ρωγμές που έχουν εμφανιστεί ξεκάθαρα στις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης, με φόντο τον πόλεμο και τα Στενά του Ορμούζ, θα απασχολήσουν ιδιαίτερα τους ηγέτες των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Σύνοδο Κορυφής που ξεκινάει αύριο.

Υπό πίεση οι αποφάσεις των «27»

Οι διαθέσεις των Ευρωπαίων απέναντι στη σύγκρουση, τις συνέπειές της και τον τρόπο με τον οποίο κινήθηκε η Ουάσινγκτον είχαν ήδη φανεί τις προηγούμενες ημέρες. Ωστόσο, πλέον οι ηγέτες καλούνται να προχωρήσουν σε συγκεκριμένες αποφάσεις τόσο για τη Μέση Ανατολή όσο και για την «ανταγωνιστικότητα», δηλαδή για το πώς ο πόλεμος επηρεάζει την ευρωπαϊκή οικονομία και την αγορά ενέργειας.

Ρωγμές στις διατλαντικές σχέσεις

Ενδεικτικές του κλίματος είναι όχι μόνο οι πρόσφατες δηλώσεις Τραμπ περί επανεξέτασης της συμμετοχής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, λόγω της άρνησης σχεδόν όλων των συμμάχων να στηρίξουν το σχέδιό του για διεθνή έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, αλλά και η σκληρή στάση που υιοθετούν πλέον ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς στην Μπούντεσταγκ, ο οποίος εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στον πόλεμο, παρότι αναγνώρισε ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποτελεί απειλή για την περιοχή.

Όπως σημείωσε: «Ακόμα και σήμερα, δεν υπάρχει κανένα πειστικό πλάνο για τον τρόπο με τον οποίο αυτή η επιχείρηση θα μπορούσε να είναι επιτυχημένη. Η Ουάσινγκτον δεν μας συμβουλεύτηκε και δεν ξεκαθάρισε ότι η ευρωπαϊκή συμβολή ήταν αναγκαία. Θα τους είχαμε συμβουλεύσει να μην επιλέξουν αυτόν τον τρόπο δράσης. Για αυτό έχουμε πει ξεκάθαρα ότι όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, εμείς δεν θα συμμετέχουμε στη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, για παράδειγμα με στρατιωτικά μέσα».

Την ίδια γραμμή ακολούθησε και ο υπουργός Άμυνας της Γερμανίας, Μπόρις Πιστόριους, δηλώνοντας ότι «αυτός δεν είναι δικός μας πόλεμος, δεν τον ξεκινήσαμε εμείς».

Επιφυλακτικότητα σε όλη την Ευρώπη

Παρόμοια είναι η στάση και άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν ξεκαθάρισε ότι η χώρα του δεν εμπλέκεται άμεσα, ενώ η Βρετανία υπό τον Κιρ Στάρμερ επικεντρώνεται στην προστασία της ναυσιπλοΐας, χωρίς στρατιωτική συμμετοχή. Η Ισπανία, από την πλευρά της, χαρακτήρισε την επίθεση «απερίσκεπτη και παράνομη».

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια γενικευμένη επιφυλακτικότητα, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι μια ενδεχόμενη εμπλοκή θα είχε σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο στη διεθνή σκηνή αλλά και στο εσωτερικό πολιτικό τους μέτωπο.

Πολιτικό κόστος και κοινωνική πίεση

Δεν είναι τυχαίο ότι σε Γερμανία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν καθαρά ότι η πλειονότητα των πολιτών αντιτίθεται σε στρατιωτική συμμετοχή στο Ιράν.

Η πίεση αυτή αναγκάζει τους ηγέτες να κρατούν αποστάσεις από τις αμερικανικές επιλογές, επιχειρώντας ταυτόχρονα να διατηρήσουν μια εικόνα ενότητας στο εσωτερικό της Ένωσης.

Στροφή στις ναυτικές αποστολές της ΕΕ

Σε αυτό το περιβάλλον, οι Ευρωπαίοι φαίνεται να προσανατολίζονται σε μια πιο «ελεγχόμενη» απάντηση: την ενίσχυση των ήδη υπαρχουσών αποστολών ναυτικής ασφάλειας της ΕΕ.

Πρόκειται για την επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν και την EUNAVFOR ATALANTA, που δρα στην Ανατολική Αφρική και τον Ινδικό Ωκεανό.

Η Aspides ξεκίνησε το 2024 ως απάντηση σε επιθέσεις των Χούθι σε εμπορικά πλοία που διέρχονται από τη Διώρυγα του Σουέζ, ενώ η Atalanta λειτουργεί από το 2008 με βασικό στόχο την καταπολέμηση της πειρατείας ανοιχτά της Σομαλίας.

Ενίσχυση με «όρια» και αυστηρούς όρους

Σύμφωνα με προσχέδιο συμφωνίας που αποκάλυψε το Politico, οι ηγέτες εξετάζουν την ενίσχυση αυτών των αποστολών με περισσότερα μέσα, αλλά με αυστηρούς περιορισμούς: η δράση τους θα παραμείνει εντός των ήδη καθορισμένων εντολών τους, χωρίς άμεση εμπλοκή στον πόλεμο.

Οι συζητήσεις αναμένεται να κινηθούν τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο, περιλαμβάνοντας συνεργασία με τη ναυτιλιακή βιομηχανία, ασφαλιστικές εταιρείες και χώρες της περιοχής.