Συνηθίζω να λέω ότι η Γ΄ Σεπτεμβρίου είναι ένας δρόμος που μπορεί να σε αναστατώσει με έναν περίεργο τρόπο. Μένοντας στην Κυψέλη τα τελευταία χρόνια, συχνά πρέπει να τη διασχίσω για να φτάσω στο σπίτι μου, αλλά όταν δεν είμαι καλά το αποφεύγω. Προσπαθώντας να καταλάβω τι είναι αυτό που με επηρεάζει, κατέληξα ότι είναι η βαριά της ιστορία που δεν την ξέρω, άρα δεν μπορώ και να τη διαχειριστώ. Αποφάσισα να το αλλάξω αυτό και ξεκίνησα την εξερεύνησή της με κάτι που είχα ακούσει ότι υπάρχει αλλά δεν το είχα επισκεφτεί ποτέ. Το εστιατόριο στον Σύνδεσμο Αιγυπτιωτών Ελλήνων.
Βρίσκεται κοντά στην Ομόνοια, στον πρώτο όροφο ενός κτιρίου, σε μια από τις μεγάλες πολυκατοικίες του δρόμου που σφύζουν από ζωή αλλά κανείς δεν το αντιλαμβάνεται γιατί έχουν αφομοιωθεί τόσο με το τοπίο που όταν περπατάς μπροστά τους, μπορεί και να τις θεωρήσεις απλώς ντεκόρ της πόλης.
Ένας οργανισμός με -σχεδόν- 100 χρόνια ιστορία
Εκεί στεγάζεται ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων, ένας οργανισμός που δημιουργήθηκε το 1933 με σκοπό να κρατήσει ζωντανή την ταυτότητα μιας από τις πιο σημαντικές κοινότητες της ελληνικής διασποράς: των Ελλήνων που έζησαν και δημιούργησαν στην Αίγυπτο.
Για να κατανοήσει κανείς τον ρόλο αυτού του συνδέσμου, χρειάζεται πρώτα να θυμηθεί τη μεγάλη ιστορία του ελληνισμού στην Αίγυπτο. Από τον 19ο αιώνα μέχρι και τα μέσα του 20ού, η χώρα αυτή υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του ελληνικού κόσμου εκτός των συνόρων του ελληνικού κράτους. Στην Αλεξάνδρεια, στο Κάιρο αλλά και σε άλλες πόλεις, αναπτύχθηκαν ακμάζουσες ελληνικές κοινότητες που δραστηριοποιήθηκαν στο εμπόριο, τη ναυτιλία, τη βιομηχανία, αλλά και στον πολιτισμό και την εκπαίδευση. Οι Έλληνες της Αιγύπτου δημιούργησαν σχολεία, εφημερίδες, συλλόγους, πολιτιστικά ιδρύματα και μια έντονη κοινωνική ζωή που άφησε βαθύ αποτύπωμα στην ιστορία της περιοχής.
Ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων ιδρύθηκε το 1933 με σκοπό να διατηρήσει ζωντανή την κοινότητα των Ελλήνων που έζησαν στην Αίγυπτο. Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Αυτή η παρουσία δεν ήταν μόνο οικονομική ή επαγγελματική. Ήταν και πολιτισμική. Οι ελληνικές κοινότητες της Αιγύπτου εξελίχθηκαν μέσα σε ένα περιβάλλον ιδιαίτερα κοσμοπολίτικο, όπου συνυπήρχαν πολλές εθνότητες και κουλτούρες. Έλληνες, Άραβες, Ιταλοί, Γάλλοι και Άγγλοι συνδιαμόρφωσαν μια καθημερινότητα γεμάτη ανταλλαγές, επιρροές και ιδέες. Μέσα σε αυτό το μωσαϊκό γεννήθηκε ένας ξεχωριστός τρόπος ζωής που συνδύαζε στοιχεία της ελληνικής παράδοσης με το άνοιγμα προς τον κόσμο της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.
Ωστόσο, οι πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις του 20ού αιώνα οδήγησαν σταδιακά στη συρρίκνωση αυτής της παρουσίας. Πολλοί Αιγυπτιώτες Έλληνες επέστρεψαν στην Ελλάδα, φέρνοντας μαζί τους τις εμπειρίες και τις μνήμες μιας ζωής που είχε διαμορφωθεί μακριά από την πατρίδα αλλά σε στενή σχέση με αυτήν. Σε αυτή τη μεταβατική περίοδο δημιουργήθηκε ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων, με στόχο να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την κοινότητα και να διατηρήσει τους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων που μοιράζονταν κοινή ιστορία και καταγωγή.
Από την ίδρυσή του το 1933, ο σύνδεσμος είχε έντονο κοινωνικό χαρακτήρα. Η βασική του αποστολή ήταν να στηρίξει τα μέλη της κοινότητας που επέστρεφαν στην Ελλάδα και να καλλιεργήσει το πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ τους. Η κοινωνική πρόνοια αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους άξονες δράσης του οργανισμού, καθώς μέσα από τις δραστηριότητές του προσέφερε βοήθεια σε όσους την είχαν ανάγκη, ενώ ταυτόχρονα ενίσχυε την αίσθηση της συλλογικότητας.
Με την πάροδο των χρόνων, ο σύνδεσμος εξελίχθηκε σε έναν δραστήριο πολιτιστικό φορέα. Στους χώρους του φιλοξενούνται εκδηλώσεις, διαλέξεις, παρουσιάσεις βιβλίων και συναντήσεις που αναδεικνύουν την ιστορία και τον πολιτισμό των Αιγυπτιωτών Ελλήνων. Παράλληλα οργανώνονται κοινωνικές δραστηριότητες και εκδρομές, που διατηρούν ζωντανή την επαφή μεταξύ των μελών και ενισχύουν το αίσθημα κοινότητας.
Στο χώρο του Συνδέσμου εκτίθενται κειμήλια, ιστορικά τεκμήρια, τρόπαια και άλλα αντικείμενα που διατηρούν ζωντανές τις μνήμες της κοινότητας. Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Η προσφορά του συνδέσμου αναγνωρίστηκε και επισήμως. Το 1985 τιμήθηκε με βραβείο από την Ακαδημία Αθηνών για τη συνολική του δράση, ενώ δύο χρόνια αργότερα, το 1987, του απονεμήθηκε ο Σταυρός του Αγίου Μάρκου από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, μια τιμητική διάκριση που επιβεβαιώνει τη σημασία του για τον ελληνισμό της Αιγύπτου.
Σήμερα ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων, με πρόεδρο τον Κώστα Μιχαηλίδη, συνεχίζει να λειτουργεί ως ένας ζωντανός θεσμός. Δεν είναι απλώς ένας σύλλογος που διατηρεί αρχεία ή ιστορικά τεκμήρια. Είναι ένας χώρος όπου η μνήμη της κοινότητας μεταδίδεται μέσα από τη ζωντανή επαφή των ανθρώπων. Οι παλαιότεροι μοιράζονται τις εμπειρίες τους από τη ζωή στην Αλεξάνδρεια ή το Κάιρο, ενώ οι νεότεροι γνωρίζουν μια πλευρά της ελληνικής ιστορίας που συχνά παραμένει λιγότερο γνωστή.
Η φωτεινή, μεγάλη αλλά ταυτόχρονα ζεστή αίθουσα του εστιατορίου. Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Στους χώρους του συνδέσμου, η ιστορία της ελληνικής παρουσίας στην Αίγυπτο δεν παρουσιάζεται μόνο μέσα από αφηγήσεις ή εκδηλώσεις. Ζει μέσα από τις καθημερινές συναντήσεις, τις συζητήσεις, τις πρωτοβουλίες και τη συνεχή προσπάθεια να διατηρηθεί η μνήμη μιας κοινότητας που άφησε έντονο αποτύπωμα στον ευρύτερο ελληνισμό.
Έτσι, το κτίριο της 3ης Σεπτεμβρίου λειτουργεί σήμερα σαν ένας μικρός κόμβος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Ένας χώρος όπου η ιστορία των Αιγυπτιωτών Ελλήνων δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι μακρινό ή μουσειακό, αλλά ως ένα κομμάτι ζωντανής εμπειρίας που εξακολουθεί να συνδέει ανθρώπους, τόπους και εποχές.
Ένα κυλικείο που εξελίχθηκε σε ένα εστιατόριο της πόλης
Ο Reda Sheasha εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα όταν γνώρισε και παντρεύτηκε τη σύζυγό του. Αποφάσισε να μείνει στην Αθήνα και τελικά ενώθηκε με αυτήν τη δεμένη κοινότητα και εξελίχθηκε μέσα σε αυτήν. Αρχικά, ο Reda δούλευε σε ένα άλλο εστιατόριο εθνικής κουζίνας και επισκεπτόταν τον Σύνδεσμο για κοινωνικούς λόγους. Όταν είδε την ευκαιρία να αναλάβει το φαγητό, την άρπαξε και κατάφερε να μεταμορφώσει ένα απλό κυλικείο σε ένα εστιατόριο που δεν καλύπτει μόνο τις καθημερινές ανάγκες αλλά αναλαμβάνει και εκδηλώσεις. Αρχικά μπήκε στην κουζίνα και στη συνέχεια έγινε υπεύθυνος, συνεργαζόμενος με μαγείρους που έχουν καταγωγή από την Αίγυπτο και γνωρίζουν την ουσία και την κουλτούρα της.
Ο Σύνδεσμος που φιλοξενεί διάφορες εκδηλώσεις και φιλανθρωπικές βραδιές έχει και μια σημαντική βιβλιοθήκη με έργα συγγραφέων, Αιγυπτιωτών, Ελλήνων και άλλων εθνικοτήτων, που έχουν γράψει για την Αίγυπτο. Σκαλιστά έπιπλα, αναμνηστικά, βραβεία και, φυσικά, η προτομή του αγαπημένου όλων Κωνσταντίνου Καβάφη, για ατελείωτη έμπνευση και πνευματική καθοδήγηση. Υπάρχει μια απλότητα, μια κομψότητα στο χώρο και μια ηρεμία που έρχεται σε έντονη αντίθεση με τη φασαρία της πόλης έξω.
Ο Magdy Shahen και ο Khaled Elkhouly, οι δύο μάγειρες μάς ξενάγησαν στην κουζίνα και ετοίμασαν για εμάς παραδοσιακές αιγυπτιακές γεύσεις. Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Το εστιατόριο απλώνεται σε μια μεγάλη φωτεινή αίθουσα με δεκάδες τραπέζια στρωμένα με τάξη. Μοιάζει με τις αίθουσες συνεδρίων που έχουν τα ξενοδοχεία αλλά καταφέρνει να είναι πιο ζεστή. Η επίσκεψή μας έγινε νωρίς το μεσημέρι μιας καθημερινής και υπήρχαν τριγύρω μας μερικές μόνο παρέες. Δοκιμάσαμε το χυμό μάνγκο που συνηθίζουν να πίνουν στην Αίγυπτο και η γλύκα του μας βοήθησε να μπούμε στα μυστικά των γεύσεων που θέλαμε να ανακαλύψουμε.
Ο κύριος Sheasha μας κάλεσε να επισκεφτούμε την κουζίνα ενώ ετοιμαζόταν το φαγητό μας. Καθαριότητα, τάξη και μεγάλα χαμόγελα στα πρόσωπα των μαγείρων, Khaled Elkhouly και Magdy Shahen, μας προδιάθεσαν θετικά για το γεύμα που θα ακολουθούσε. Με έναν τρόπο είχαμε μεταφερθεί νοητά σε εκείνα τα φιλόξενα μέρη για τα οποία το φαγητό αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού τους.
Τι θα δοκιμάσετε στον Σύνδεσμο Αιγυπτιωτών
Θα σας έλεγα ότι σε αυτό το εστιατόριο είναι καλό να δώσετε βαρύτητα στα αυθεντικά φαγητά της Αιγύπτου. Είναι ευκαιρία να γνωρίσετε τη γεύση τους, οπότε ας προσπεράσετε τα πιάτα που έχουν επιρροές από Ευρώπη. Εξάλλου, η αιγυπτιακή κουζίνα έχει βαθιά νοστιμιά αλλά και μεγάλη συγγένεια με τη μεσογειακή, οπότε είναι βέβαιο ότι θα μείνετε παραπάνω από ικανοποιημένοι.
Πρώτα στον κατάλογο είναι τα φούλια τους, τα κουκιά δηλαδή, μαγειρεμένα με τον τρόπο που ξέρουν αλλά και τα φαλάφελ που θα ευχαριστηθείτε για την τραγανότητά τους και θα τα ζητήσετε και σε αραβική πίτα, αν είστε μαθημένοι να τα απολαμβάνετε έτσι.
Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Φυσικά, το κόφτα – το κεμπάπ, όπως το ξέρουμε- είναι τρυφερό, ζουμερό και δεν πρέπει να λείπει από το τραπέζι σας. Εκείνα, όμως, που θα σας αρέσουν περισσότερο είναι τα κουμπέμπα, τα δικά τους κεφτεδάκια με μοσχαρίσιο κιμά, πλιγούρι και κουκουνάρι, όνειρο πραγματικά, είναι βέβαιο ότι δεν θα τα χορταίνετε.
Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Για τους πιο μυημένους, προτείνουμε τα αραβικά συκωτάκια, τόσο όσο πικάντικα και μαγειρεμένα με σκόρδο και πιπεριά, ένας άξιος μεζές για το κρασί σας. Υπάρχει ακόμη η γνωστή μολοχία, η σούπα με ρύζι, μολόχα, σκόρδο και μπόλικο κόλιανδρο αλλά και το εξαίσιο αιγυπτιακό ρύζι με κάσιους, κουκουνάρι, σταφίδα και κιμά που έχει μια απαλή, γλυκιά γεύση και συνοδεύει υπέροχα όλα τα πιάτα.
Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Εκτός των άλλων, θα βρείτε ακόμη καλοφτιαγμένη χουμουσία – το χούμους όπως το ξέρουμε- αλλά και παπαγανούς, την μελιτζανοσαλάτα με καπνιστή μελιτζάνα. Υπάρχουν, ακόμη, δροσερές σαλάτες, ταμπουλέ με φρέσκο μαϊντανό και δυόσμο, τουρσιά, ομελέτες αλλά και κασιώτικα ντολμαδάκια, που το εστιατόριο προμηθεύεται από τον Σύλλογο Κασίων που βρίσκεται στην ίδια πολυκατοικία. Από την Κάσο υπήρξε μεγάλο μεταναστευτικό κύμα προς την Αίγυπτο μετά το 1860 και έτσι εξηγείται ο δεσμός τους.
Γιατί θα πάτε ξανά και ξανά
Το πιο σημαντικό, όμως, σε αυτό το εστιατόριο δεν είναι μόνο το φαγητό. Είναι η αίσθηση ότι για λίγο αποσυνδέεσαι από την πόλη όπως τη γνωρίζεις. Η 3ης Σεπτεμβρίου συνεχίζει να υπάρχει από κάτω, τα αυτοκίνητα περνούν βιαστικά και ο κόσμος κινείται με το γνώριμο ρυθμό της Αθήνας, αλλά εδώ πάνω ο χρόνος μοιάζει να κυλάει διαφορετικά.
Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Τρως αργά, χωρίς να σε πιέζει τίποτα. Παρατηρείς τα αντικείμενα γύρω σου, τα παλιά έπιπλα, τις φωτογραφίες, τις μικρές λεπτομέρειες που μαρτυρούν ότι αυτός ο χώρος δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει μια κοινότητα. Και κάπως έτσι αντιλαμβάνεσαι ότι το φαγητό λειτουργεί σαν ένας ήσυχος τρόπος να πλησιάσεις μια ολόκληρη ιστορία: την ιστορία των ανθρώπων που έζησαν στην Αλεξάνδρεια, το Κάιρο και άλλες σημαντικές πόλεις και γύρισαν ή βρέθηκαν στην Ελλάδα κουβαλώντας μαζί τους γεύσεις, συνήθειες και έναν ιδιαίτερο τρόπο να μοιράζονται το τραπέζι.
Φωτό: Γιώργος Καπράνος
Φεύγοντας, σκέφτηκα ότι τελικά η 3η Σεπτεμβρίου ίσως να μην είναι απλώς ένας δρόμος που κουβαλά μια βαριά αίσθηση. Ίσως είναι ένας δρόμος γεμάτος ιστορίες που περιμένουν να τις ανακαλύψεις. Και ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων είναι ένας από αυτούς τους μικρούς σταθμούς που σε βοηθούν να τον διαβάσεις διαφορετικά: όχι μόνο ως μια δύσκολη, θορυβώδη αρτηρία της πόλης, αλλά ως ένα σημείο όπου διασταυρώνονται μνήμες, πολιτισμοί και ζωές ανθρώπων.
Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων – 3ης Σεπτεμβρίου 56, Ομόνοια, 210.822.8150
