Η ρήξη όλο και βαθαίνει. Τίποτα δεν προέκυψε εκ του μηδενός κι έγινε μία από τις κρισιμότερες στιγμές, η σπίθα της ανάφλεξης. Με φόντο τον πόλεμο στο Ιράν, η κορυφή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ταλανίζεται από εσωτερικά παιχνίδια ισχύος με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και την Κάγια Κάλας σε σταθερή -πια- τροχιά σύγκρουσης.

Τι θέλει η Ευρώπη ακριβώς; Πιθανότερη απάντηση αυτή που πλησιάζει στο ούτε η ίδια γνωρίζει τι επιθυμεί. Τη στιγμή που οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή είναι ραγδαίες, η Ευρώπη εμφανίζεται ασυντόνιστη με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, Κάγια Κάλας, να επιλέγουν δρόμους παράλληλους παρά μια κοινή πορεία.

Μπορεί η διαίρεση μεταξύ των δύο κυριών να είναι γνώριμη, δεν παύει όμως να εκθέτει την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αγώνας δρόμου για την πρώτη δήλωση

Τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου (28/02) , καθώς ο καπνός ανέβαινε πάνω από την Τεχεράνη, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έσπευσαν να δώσουν τον τόνο της αντίδρασης με μια κοινή δήλωση που καλούσε σε «μέγιστη αυτοσυγκράτηση».

Η Κάγια Κάλας είχε κινηθεί ταχύτερα και με μισή ώρα διαφορά είχε προλάβει να μιλήσει για «διεύρυνση διπλωματικών λύσεων». Κάλας και φον ντερ Λάιεν δεν κατέστη δυνατό να μιλήσουν απευθείας μεταξύ τους και να κινηθούν συντονισμένα.

«Η αντιπαλότητα μεταξύ της Κάγια Κάλας και της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι εμφανής», δήλωσε η Μαρί-Αγνή Στράκ-Ζίμερμαν, φιλελεύθερη πρόεδρος της επιτροπής άμυνας και ασφάλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο Politico. «Αντικατοπτρίζει μια κατανομή αρμοδιοτήτων στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική που δεν είναι πάντα σαφώς ισορροπημένη».

Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπερβαίνει τον ρόλο της όταν ηγείται της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, ενώ πολλοί αντιτείνουν ότι απλά καλύπτει το κενό από τον αργό συντονισμό των κρατών μελών. Γινόμαστε λοιπόν μάρτυρες μιας ακόμα αναμέτρησης για τα ηνία της εξωτερικής πολιτικής, όσο ο κόσμος κυριολεκτικά καίγεται.

«Ο μόνος τρόπος για να έχει η ΕΕ σημασία σε αυτή την κρίση είναι να παραμείνουμε ενωμένοι», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ στο Politico, ο οποίος, όπως και άλλοι, ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος για να μιλήσει ελεύθερα για την ευαίσθητη διπλωματία.

«Αυτό είναι σταθερό όσον αφορά τη δυναμική τους», δήλωσε ένας άλλος για τον κατακερματισμό, ενώ ένας τρίτος είπε ότι «δεν είναι μυστικό και δεν είναι κάτι καινούργιο» ότι η φον ντερ Λάιεν και η ομάδα των επιτρόπων της είναι ικανοποιημένοι «να παραγκωνίσουν την Κάλας».

Τα ζητήματα του πρωτοκόλλου και του χαρτοφυλακίου έχουν καταστεί καθοριστικά για την Ένωση, δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ που συμμετείχε στη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών την Κυριακή (01/03). «Η φούσκα των Βρυξελλών επικεντρώνεται στο ποιος πρέπει να μιλήσει και σε ποια νομική βάση».

Για την Κάγια Κάλας η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι δικτάτορας

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από το αποκαλυπτικό άρθρο του Politico για τις σχέσεις των δύο. Πρόκειται για διαρροή ιδιωτικής συνομιλίας μεταξύ της Κάλας και ενός ανώτερου αξιωματούχου στις Βρυξέλλες

«Σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις, η Κάγια Κάλας αναφέρεται στη φον ντερ Λάιεν ως δικτάτορα», αναφέρει και προσθέτει πάντως ότι «ελάχιστα πράγματα μπορεί να κάνει για να το αλλάξει». Ενδεικτικό της εγκυρότητας της διαρροής, η Κομισιόν δεν τη διέψευσε ποτέ.

Ιστορικά, οι διεθνείς σχέσεις ήταν αρμοδιότητα όσων κατείχαν τη θέση της Κάλλας ως ύπατου εκπροσώπου για τις εξωτερικές υποθέσεις και την πολιτική ασφάλειας, και η ίδια και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) — ο διπλωματικός βραχίονας της ΕΕ — έχουν εντολή που είναι ξεχωριστή από εκείνη της φον ντερ Λάιεν. Ωστόσο, με τη γεωπολιτική να επηρεάζει όλο και περισσότερο τις βασικές λειτουργίες της ΕΕ, η πρόεδρος της Επιτροπής και η ομάδα της διαδραματίζουν έναν ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο.

Η Κάλας κατηγορείται από το περιβάλλον της φον ντερ Λάιεν ότι ακολουθεί δική της πολιτική σε πολλά διεθνή θέματα. Η φον ντερ Λάιεν έχει αφαιρέσει από το χαρτοφυλάκιο της Κάλας την περιοχή της Μεσογείου, έχοντας δημιουργήσει παράλληλα όργανα και για τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τον Κόλπο, τα οποία απλώς «αποδυναμώνουν» την άμεση ηγεσία της «υπουργού Εξωτερικών» της ΕΕ.

Οι Βρυξέλλες κομμένες στα δύο

«Έκτακτες ανάγκες, βοήθεια, υποστήριξη των υπηκόων μας, συνέπειες για τις αλυσίδες εφοδιασμού, κλείσιμο του εναέριου χώρου, πιθανή αύξηση της μετανάστευσης, κυβερνοχώρος, αρμοδιότητα για πιθανές ιρανικές κρυφές κυψέλες — όλα αυτά [συντονίζονται] από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή», δήλωσε αξιωματούχος.

Αν και είναι προνόμιο της Κάλας να ασχολείται με τους διπλωμάτες, ο αξιωματούχος είπε ότι το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων που πραγματοποιήθηκε δεν κατάφερε να καταλήξει σε σαφή συναίνεση, οπότε τώρα εναπόκειται στην Επιτροπή της φον ντερ Λάιεν να αποφασίσει πώς θα προχωρήσει.

Οι φήμες για προσωπική διαμάχη μεταξύ των δύο είναι απλώς «ένα κλισέ των μέσων ενημέρωσης για δύο γυναίκες που δεν τα πάνε καλά», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ, ούτε η Επιτροπή ούτε ο/η πρόεδρός της έχουν επίσημο ρόλο στην εξωτερική πολιτική. Τα κύρια καθήκοντα της Επιτροπής είναι να προτείνει νομοθεσία, να διασφαλίζει την εφαρμογή της από τα κράτη μέλη και να διαχειρίζεται τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ενώ παράλληλα διαπραγματεύεται διεθνείς συμφωνίες.

Του διπλωματικού συντονισμού της ΕΕ ηγείται επισήμως η Ύπατη Εκπρόσωπος για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας Κάγια Κάλας, ενώ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα είναι υπεύθυνος για την εκπροσώπηση της ΕΕ στο εξωτερικό εκ μέρους των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων, μεταξύ άλλων και για την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας.

Το «παιχνίδι» της ψηφιακής διπλωματίας

Σε μόλις 48 ώρες, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δημοσίευσε 10 αναρτήσεις στο X, μια έκρηξη ψηφιακής διπλωματίας που ήρθε σε έντονη αντίθεση με τον πιο επιφυλακτικό τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε άλλες πρόσφατες κρίσεις, όπως τις αναταραχές στη Βενεζουέλα νωρίτερα φέτος.

Το Σάββατο (28/02), ενώ η Κάγια Κάλας προσπαθούσε να προωθήσει συζήτηση σε επίπεδο Υπουργών Εξωτερικών συγκαλώντας Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων για έκτακτες συνομιλίες την επόμενη μέρα (01/03), ο πανίσχυρος συνεργάτης της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και επικεφαλής του προσωπικού της, Μπιόρν Ζάιμπερτ, επικοινώνησε με τις ομάδες των κορυφαίων Επιτρόπων για να τους ενημερώσει για την σύγκληση συνεδρίασης του «Κολλεγίου Ασφαλείας» τη Δευτέρα (02/03) για τον συντονισμό υλικοτεχνικής και πρακτικής απάντησης.

«Η ΕΕ έχει μια ύπατη εκπρόσωπο και θα έπρεπε μάλλον να υποστηριχθεί στην εκτέλεση της δουλειάς της», δήλωσε ο Νταν Μπάρνα από το Renew και μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων.

«Πρέπει να αποφασίσουμε αν θέλουμε μια θεσμική αλλαγή – αν θέλουμε να δώσουμε περισσότερες λειτουργίες εξωτερικής πολιτικής στην Κομισιόν», δήλωσε ο Νάτσο Σάντσες Άμορ, επικεφαλής νομοθέτης των Σοσιαλιστών στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου. «Οι εταίροι μας σε όλο τον κόσμο έχουν δίκιο – συχνά δεν ξέρουν σε ποιον να απευθυνθούν».

Η επικεφαλής της Κομισιόν «ψαλιδίζει» τη θέση της Κάλας;

Το tweet της φον ντερ Λάιεν που ανακοίνωσε την τηλεφωνική της επικοινωνία με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Mohamed bin Zayed Al Nahyan προκάλεσε αντιδράσεις.

«Προσπαθεί να ηγηθεί σε έναν τομέα που δεν θα έπρεπε να είναι ο τομέας της», δήλωσε στο Euronews ο Marc Botenga, βέλγος ευρωβουλευτής της Αριστεράς. «Προσπαθεί να συγκεντρώσει την εξουσία. Αν κάνει αυτά τα πράγματα χωρίς εντολή, αυτό δεν πρόκειται να ενισχύσει τη θέση της. Υπάρχει μια ανησυχία για τον τρόπο με τον οποίο κάνει τη δουλειά της», πρόσθεσε ο Botenga.

Πολυάριθμοι πολιτικοί αναλυτές έχουν επίσης κατηγορήσει την πρόεδρο της Επιτροπής ότι υπερέβη τις αρμοδιότητές της.

«Όταν η φον ντερ Λάιεν καλεί τους ηγέτες του Κόλπου για να συζητήσουν την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, λειτουργεί πολύ έξω από τα όρια της και ενάντια στις συνθήκες», δήλωσε στο Euronews ο Αλμπέρτο Αλεμάνο, καθηγητής Δικαίου της ΕΕ στο HEC Paris Business School.

Ο Guntram Wolff, ανώτερος συνεργάτης του Bruegel, θεωρεί την κριτική υπερβολική, υποστηρίζοντας ότι η ευαισθησία της φον ντερ Λάιεν μπορεί ενίοτε να αποτελεί πλεονέκτημα.

«Γεμίζει ένα κενό όταν ορισμένα κράτη μέλη δυσκολεύονται να αντιδράσουν και μερικές φορές αντιδρούν πραγματικά αργά στις πολιτικές εξελίξεις. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, έχει αναλάβει πραγματικά έναν πολύ σημαντικό ηγετικό ρόλο, τον οποίο νομίζω ότι πρέπει κανείς να εκτιμήσει και να αξιολογήσει θετικά», ανέφερε.

Για τον Wolff, η επέκταση της επιρροής της προέδρου της Κομισιόν στην εξωτερική πολιτική αντανακλά ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα.
«Δεν είναι η πρόεδρος της Επιτροπής που μπορεί να το πετύχει αυτό» είπε, αναφερόμενος στην πρώιμη έκκληση της φον ντερ Λάιεν για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. «Αυτό είναι ένα σκληρό ζήτημα εξωτερικής πολιτικής, όπου εναπόκειται στα κράτη μέλη, την Ύπατη Εκπρόσωπο και το Συμβούλιο να λάβουν θέση».

Η σύγκρουση των δύο υπογραμμίζει ένα ευρύτερο πρόβλημα για την ΕΕ σε μια εποχή αλληλοεπικαλυπτόμενων κρίσεων, από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία έως τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Καθώς η Ένωση επιδιώκει να προβάλλει τη διατλαντική ενότητα, οι θεσμικές διαμάχες στις Βρυξέλλες έχουν περιπλέξει τις προσπάθειες να αποτελέσει αξιόπιστο γεωπολιτικό παράγοντα.

Με πληροφορίες από Politico, Euronews.