Το φωτογραφικό υλικό, που για πρώτη φορά έρχεται στο φως, και που φέρεται να απεικονίζει στιγμές της εκτέλεσης των 200 ελλήνων αντιστασιακών, την 1η Μαΐου 1944, από τους Ναζί στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, φέρνει στο επίκεντρο της επικαιρότητας τη μαύρη εκείνη ημέρα.

Αν και εκκρεμεί η τελική επιβεβαίωση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών, δεν μπορεί κανείς να μη σταθεί στον συγκλονιστικό τρόπο με το οποίο απεικονίζονται οι τελευταίες στιγμές των εκτελεσθέντων.

Ήταν Πρωτομαγιά του 1944, λίγους μόλις μήνες πριν την απελευθέρωση, όταν οι Ναζί, ως αντίποινα για τον θάνατο ενός στρατηγού και τριών αξιωματικών του γερμανινκού στρατού στους Μολάους της Λακωνίας,ύστερα από επίθεση ελλήνων ανταρτών, αποφάσισαν να εκτελέσουν 200 κρατουμένους των φυλακών Χαϊδαρίου.

Πρόκειται για κομμουνιστές, ήδη κρατούμενους από την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά, τους οποίους οι ελληνικές αρχές τους παρέδωσαν στους κατακτητές.

Μία ημέρα πριν την εκτέλεση, στον ελληνικό Τύπο δημοσιεύεται η μακάβρια ανακοίνωση των κατακτητών.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ. 27.4.1944, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

«Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:
1. Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1.5.1944.
2. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων.
Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».

Τα ρούχα και οι συγγενείς

Ο Παύλος Παλαιολόγος δίνει μια τραγική πτυχή της εκτέλεσης στο «ΒΗΜΑ» της 14ης Οκτωβρίου 1947: «Πόσα που δεν ξέρουμε…Πόσα που λησμονήσαμε. Διακόσιοι οι τουφεκισμένοι της Πρωτομαγιάς του 1944. Ούτε φρόντισε να τους πάρη ο κατακτητής τα στοιχεία.

»Το αστυνομικό τμήμα της Καισαριανής τηλεφωνεί στην Αρχιεπισκοπή να στείλη να μαζέψη τα ρούχα τους. Τα συγκεντρώνουν σε μια αποθήκη στην οδό Απόλλωνος.

»Η είδησις διαδίδεται σαν αστραπή στην πόλι. Εισβολή στην αποθήκη ενός πλήθους που αγωνιά για τους δικούς του. Ψάχνουν τα ρούχα, σκαλίζουν τις τσέπες. Και κάπου – κάπου η φωνή του σπαραγμού: Η μητέρα που βρίσκει το σακκάκι του αγοριού της. Η γυναίκα που αναγνωρίζει το πουκάμισο του άντρα της».

Oι εκτελεσθέντες της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, οδηγούνται στο απόσπασμα

Μισαλλοδοξία

Η ιδεολογία των εκτελεσθέντων εμπόδισε κατά καιρούς, μερίδα της ελληνικής πολιτικής σκηνής να προσεγγίσει το συγκεκριμένο γεγονός με τον τρόπο που θα όφειλε. Το 1966, για παράδειγμα, σε μία ιδιαίτερα πολωμένη περίοδο, μετά τα Ιουλιανά του 1965, η απόφαση της κυβέρνησης Στεφανόπουλου να μην δοθεί άδεια για τελετή αφιερωμένη στη μνήμη των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.

Ο Παυσανίας Κατσώτας, απόστρατος υποστράτηγος και υπουργός σε πολλές κυβερνήσεις καθώς και στέλεχος της Ενώσεως Κέντρου, που διόλου φιλικά αισθήματα δεν έτρεφε προς τον κομμουνισμό, ανέφερε μεταξύ άλλων σε τηλεγράφημά του προς τον πρωθυπουργό.

« Η απαγόρευσις αυτή εκτός του ότι αποτελεί πράξιν ανεπίτρεπτον, ανελεύθερον, αντισυνταγματικήν, προσβάλλει επίσης την ιεράν μνήμην των θυμάτων εκείνων που στρέφεται ανοιχτά κατά του αισθήματος υψηλού πατριωτισμού και πνεύματος θυσίας, στοιχείων απαραιτήτων διά την ζωήν και την ύπαρξιν του Έθνους.

(…)

»Ο αγών εναντίον των κατακτητών ήτο εθνικός και καθολικός. Πάντες δε οι αντιτιθέμενοι και μαχόμενοι εναντίον του εχθρού ήσαν Έλληνες πατριώται.

»Οι τυφεκισθέντες ήσαν Έλληνες πολίται που περιεφρόνησαν το σαρκίον και τα ανθρώπινα αγαθά και έπεσαν χάριν της Ελλάδος.

To σκοπευτήριο της Καισαριανής

»Ημάς τους επιζήσαντας δεν ενδιαφέρει εις ποίαν πολιτικήν παράταξιν ανήκον όσοι αγωνισθέτες εθυσιάσθησαν.

»Η απαγόρευσις του μνημοσύνου αποτελεί πράξιν αντεθνικήν. (…) Αφήσατε τον λαόν ελεύθερον να χύση δάκρυ ευγνωμοσύνης εις μνήμην εκείνων που εθυσίασαν την ζωήν των διά την Ελλάδα και τους συνανθρώπους των.

»Ημείς εν πάση περιπτώσει θα τιμήσωμέν τους νεκρούς μας».

Η τελετή τελικά πραγματοποιήθηκε.

Το ευχάριστο, σήμερα, είναι ότι η συντριπτική πλειοψηφία συμφωνεί με τα λεγόμενα του Κατσώτα.

Το δυσάρεστο, από την άλλη, είναι ότι, όπως αποδεικνύει και η χθεσινή πράξη βανδαλισμού στο μνημείο για τους 200 αντιστασιακούς, η μισαλλόδοξη και άκρως διαστρεβλωτική και προσβλητική προσέγγιση της συγκεκριμένης μαύρης ημέρας της ιστορίας μας, δεν έχει εκλείψει.