Τετάρτη, 5 Μαΐου 2010. Ξημερώνει ημέρα γενικής απεργίας. Τα συνδικάτα έχουν καλέσει σε διαδηλώσεις κατά των οικονομικών μέτρων που προέβλεπε το πρώτο Μνημόνιο και θα ψηφιζόταν από τη Βουλή την επομένη προκειμένου να τεθεί σε ισχύ ο μηχανισμός στήριξης της χώρας. Ανάμεσά στους απεργούς είναι και οι δημοσιογράφοι – η ενημέρωση είναι από ελλιπής έως και ανύπαρκτη για όσα συμβαίνουν στη χώρα.
Μέχρι που συμβαίνει το αδιανόητο: Τρεις άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους από ασφυξία, ύστερα από επίθεση με βόμβες μολότοφ στο εν λειτουργία υποκατάστημα της τράπεζας Marfin στην οδό Σταδίου. Ήταν η 32χρονη Αγγελική Παπαθανασοπούλου στον τέταρτο μήνα της εγκυμοσύνης της, ο Επαμεινώνδας Τσάκαλης, 36 ετών, και η 35χρονη Παρασκευή Ζούλια, όλοι τους υπάλληλοι της Marfin, που εργάζονταν στο συγκεκριμένο υποκατάστημα και εγκλωβίστηκαν στον τρίτο όροφο του κτηρίου κατά την προσπάθειά τους να διαφύγουν.
Έως και σήμερα παραμένουν άγνωστοι οι φυσικοί δράστες της επίθεσης, ενώ τον Δεκέμβριο του 2024 ο Άρειος Πάγος αναίρεσε απόφαση του Εφετείου, σύμφωνα με την οποία είχαν απαλλαγεί η τράπεζα και τα στελέχη της από ευθύνες σχετικά με την ασφάλεια των εργαζομένων.
Σήμερα, ανήμερα των 15 ετών από τον φονικό εμπρησμό της Marfin, δημοσιογράφοι, φωτογράφοι και τότε στελέχη της Κυβέρνησης καταθέτουν στο ΒΗΜΑ τις δικές τους μαρτυρίες από τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στον αριθμό 23 της οδού Σταδίου το μεσημέρι της 5/5/2010.
«Κάποιοι δεν ήθελαν να φτάσει το πυροσβεστικό»
Η τραγική είδηση θα μεταδοθεί από τους αυτόπτες μάρτυρες. Ανάμεσά τους είναι και ένας δημοσιογράφος, ο Ανδρέας Παπαδόπουλος, ο οποίος εκείνες τις τραγικές στιγμές βρισκόταν έξω από το βιβλιοπωλείο «IANOS», επί της οδού Σταδίου, ακριβώς απέναντι από τη Marfin, συμμετέχοντας στην μεγάλη πορεία με συναδέλφους του.
«Ήταν μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις, διότι επρόκειτο να υπογραφεί το πρώτο μνημόνιο. Είχαν ήδη ξεκινήσει μεγάλες περικοπές και αλλαγές στο βιοτικό επίπεδο, γίνονταν συζητήσεις για το ποιοι βουλευτές θα το ψηφίσουν. Το κλίμα ήταν έντονο. Υπήρχε ένταση και οργή από μεγάλη μερίδα του κόσμου γι’ αυτά που θα ακολουθούσαν», εξηγεί στο ΒΗΜΑ ο δημοσιογράφος του Mega News.
Σωστικό συνεργείο της πυροσβεστικής επιχειρεί να απεγκλωβίσει υπαλλήλους του υποκαταστήματος της Marfin. | ΑΠΕ ΜΠΕ/ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΖΑΧΟΠΟΥΛΟΥ
«Ξαφνικά», θυμάται, «βλέπουμε καπνούς να βγαίνουν από το κτίριο της Marfin. Δεν έχουμε καταλάβει τι γίνεται. Δεν είχαμε ενημέρωση, αφού απεργούσαμε όλοι. Προσπαθούμε να πλησιάσουμε. Δύσκολο από τον κόσμο. Οι καπνοί άρχισαν να πυκνώνουν και ακούγαμε τις σειρήνες. Η ατμόσφαιρα ήταν τρομακτική, κυρίως επειδή ακόμη δεν γνωρίζαμε τι ακριβώς είχε συμβεί».
«Κάποιοι ήθελαν πιθανότατα να καεί το κτίριο, χωρίς απαραιτήτως να γνωρίζουν ότι μέσα στην τράπεζα υπήρχαν εργαζόμενοι», Ανδρέας Παπαδόπουλος
Όπως σημειώνει το πιο δύσκολο πράγμα ήταν να φθάσουν στο σημείο το πυροσβεστικό και το ασθενοφόρο, διότι η Σταδίου ήταν πλημμυρισμένη από χιλιάδες ανθρώπους. «Ο κόσμος κρεμόταν σαν τα σταφύλια», λέει χαρακτηριστικά και για αυτό δεν ήταν εύκολο να ανοίξει ο δρόμος. «Η αλήθεια όμως, είναι ότι υπήρχαν και κάποιοι που δεν ήθελαν να φθάσει το πυροσβεστικό», συνεχίζει. «Κάποιοι ήθελαν πιθανότατα να καεί το κτίριο, χωρίς απαραιτήτως να γνωρίζουν ότι μέσα στην τράπεζα υπήρχαν εργαζόμενοι».
Το πυροσβεστικό όχημα που προσέγγισε πρώτο το φλεγόμενο κτήριο της Marfin ήταν μικρό και ακατάλληλο για την επιχείρηση λένε στο ΒΗΜΑ άνθρωποι που βρίσκονταν εκείνη τη στιγμή στο σημείο. | ΑΠΕ ΜΠΕ/ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΖΑΧΟΠΟΥΛΟΥ
Λίγα λεπτά μετά άρχισαν να χτυπούν τα τηλέφωνα των δημοσιογράφων. «Η απεργία του κλάδου μας διακόπηκε λόγω των γεγονότων». Καθώς βρισκόταν στο δρόμο για την εφημερίδα έμαθε τις πρώτες πληροφορίες σχετικά με όσα είχαν συμβεί μέσα στη Marfin. «Τη συνέχεια, δυστυχώς, τη γνωρίζουμε όλοι. Το μόνο που έχω να πω με πίκρα είναι ότι 15 χρόνια μετά οι υπεύθυνοι αυτής της τραγωδίας παραμένουν ελεύθεροι», σχολιάζει. «Σήμερα λέμε “τα θύματα της Marfin”. Πόσο λυπηρό και άδικο για τη μνήμη τους και τις οικογένειές τους. Δεν ήταν “τα παιδιά της Marfin”. Ήταν ο Νώντας, η Αγγελική, η Παρασκευή», καταλήγει.
«Ήταν μια τρέλα»: Η Σταδίου παραδομένη στο χάος
Το αλαλούμ που επικρατούσε εκείνες τις δύσκολες στιγμές στη Marfin περιγράφει ένας ακόμη δημοσιογράφος, ο οποίος βρισκόταν μόλις λίγα μέτρα πιο μακριά. Ζητεί να διατηρήσει την ανωνυμία του και διευκρινίζει ότι δεν βρισκόταν μπροστά στα γεγονότα από το πρώτο λεπτό. Έσπευσε όμως στο σημείο – όσο αυτό ήταν δυνατό τη δεδομένη στιγμή – αμέσως μόλις είδε τις φλόγες.
«Συμμετείχα στη διαδήλωση λόγω της απεργίας. Βρισκόμουν στη Σταδίου, πριν το βιβλιοπωλείο “IANOS” με έναν συνάδελφό μου. Βλέπω καπνούς, φλόγες, φωτιά και αμέσως σκέφτομαι “τι γίνεται;”», ανακαλεί καθώς δίνει τη δική του μαρτυρία στο ΒΗΜΑ.
Ο ίδιος κατευθύνθηκε προς το πεζοδρόμιο της Marfin, ωστόσο και παρά την αναστάτωση η πορεία συνεχιζόταν κανονικά. «Κάποιοι κοντοστέκονταν, κάποιοι φώναζαν. Δεν υπήρξε όμως κινητοποίηση», σημειώνει. Θυμάται ακόμα ότι λίγη ώρα νωρίτερα είχε δει ένα μικρό πυροσβεστικό στο ύψος της Πεσμαζόγλου. «Προσπαθούσε να σβήσει τη φωτιά σε ένα κατάστημα με ρούχα που καιγόταν. Φθάνω εκεί και τους ενημερώνω».
Μέχρι να φτάσει το πυροσβεστικό, αρκετοί διαδηλωτές προσπαθούσαν μάταια να σπάσουν την πόρτα της τράπεζας για να απεγκλωβίσουν τους εργαζόμενους. Η Αστυνομία, όπως σημειώνει, επιχείρησε να ανοίξει δρόμο ανάμεσα στο πλήθος για να προσεγγίσει το κτήριο, όμως εμποδίστηκε από διαδηλωτές.
«Το πυροσβεστικό καταφέρνει με μεγάλη δυσκολία να φθάσει. Είναι όμως μικρό».
Όταν ακούστηκαν οι σειρήνες του πυροσβεστικού, ο δημοσιογράφος θυμάται ότι η αντίδραση του κόσμου ήταν τελείως διαφορετική και παραμέρησαν προκειμένου να περάσει το όχημα. «Ο χρόνος κυλάει. Είναι αδυσώπητος. Το πυροσβεστικό καταφέρνει με μεγάλη δυσκολία να φθάσει. Είναι όμως μικρό. Έχει μικρή σκάλα. Δεν φθάνει στον πάνω όροφο για να απεγκλωβίσει τους ανθρώπους», και προσθέτει: «Θυμάμαι ότι κάποιοι προσπαθούσαν να φύγουν από το πλάι, πηδώντας από μπαλκόνι σε μπαλκόνι για να φθάσουν στο διπλανό κτήριο».
Εργαζόμενη της Marfin η οποία κατάφερε να απεγκλωβιστεί από τον δεύτερο όροφο του κτηρίου. | ΑΠΕ ΜΠΕ/ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΖΑΧΟΠΟΥΛΟΥ
Για τον ίδιο, ήταν μια κατάσταση στην οποία «νιώθεις τελείως αδύναμος -να βλέπεις ανθρώπους να κινδυνεύουν και να μην μπορείς να κάνεις κάτι για να τους σώσεις, να ακούγονται συνθήματα. Ήταν μια τρέλα».
«Όταν μάθαμε ότι υπήρχε κόσμος μέσα, πάθαμε σοκ»
Ο φωτορεπόρτερ Ιάκωβος Χατζησταύρου συνεργαζόταν εκείνη την εποχή με το Assοsiated Press. Τη στιγμή της επίθεση στην τράπεζα βρισκόταν λίγο πιο μπροστά, στο ύψος της Κολοκοτρώνη. «Κάποια στιγμή ακούω ένα “μπαμ”. Τινάζομαι. Αρχίζω να τρέχω προς το σημείο της Marfin. Ήμουν από τους πρώτους που έφθασαν εκεί».
Θυμάται, επίσης, μια εικόνα χάους. «Επικρατούσε ένα μπάχαλο άνευ προηγουμένου», σχολιάζει. Ο ίδιος στεκόταν στο πεζοδρόμιο της τράπεζας, όμως δεν μπορούσε να μπει πιο μέσα.
Από εκείνο το σημείο τράβηξε μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες των γεγονότων, οι οποίες μέχρι και σήμερα έχουν μείνει χαραγμένες στη μνήμη πολλών. Είναι οι εικόνες με τους εργαζόμενους της Marfin στοιβαγμένους στο μπαλκόνι του πρώτου ορόφου να κάνουν εκκλήσεις για βοήθεια.
«Δεν λειτούργησε τίποτα. Πραγματικά ήταν ένας αγώνας δρόμου για όλους, ψυχικός και σωματικός», Ιάκωβος Χατζησταύρου
Παρόλα αυτά, στην αρχή είχε την εντύπωση ότι καιγόταν ένα ακόμη κτήριο. «Δεν γνώριζα ούτε μπορούσα να φανταστώ ότι υπήρχε κόσμος μέσα. Αυτή η πληροφορία ήρθε πολύ μετά. Όταν το μάθαμε, πάθαμε σοκ».
Όπως αναφέρει στο ΒΗΜΑ, η Πυροσβεστική έφτασε με καθυστέρηση και όλοι έμειναν έκπληκτοι όταν είδαν το μέγεθος του οχήματος που ήταν ανεπαρκές για την κλίμακα και την κρισιμότητα της επιχείρησης. «Είναι δυνατόν να έστειλαν ένα πυροσβεστικό που βγάζει πολίτες από ανελκυστήρες και όχι ένα γερανοφόρο;», αναρωτιέται, και συμπληρώνει πως «την κρίσιμη ώρα. Δεν λειτούργησε τίποτα. Πραγματικά ήταν ένας αγώνας δρόμου για όλους, ψυχικός και σωματικός».
Marfin: Ενημερώθηκαν από τα ΜΜΕ οι αρμόδιοι
Η ελλιπής ενημέρωση όχι μόνο του κόσμου που βρισκόταν στην πορεία, αλλά και των αρμοδίων, φάνηκε και από την κατάσταση που επικρατούσε στο Νοσοκομείο «Γ. Γεννηματάς» όπου διακομίσθηκαν οι τραυματίες. Εκεί, από την πρώτη στιγμή, μετέβη ο τότε γενικός γραμματέας του Υπουργείου Υγείας, Αντώνης Δημόπουλος, ο οποίος μιλά σήμερα στο ΒΗΜΑ, με αφορμή τη συμπλήρωση 15 ετών από την τραγωδία στο υποκατάστημα της Marfin.
«Θυμάμαι να ρωτάω γιατρούς και νοσηλευτές αν είχαν υποδεχθεί τραυματίες από τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας. Δεν είχα επίσημη ενημέρωση και δεν γνώριζα ότι ανάμεσά τους υπήρχαν νεκροί. Η ενημέρωση μου μέχρι εκείνη την ώρα βασιζόταν στα δελτία ειδήσεων που άκουγα ενώ βρισκόμουν καθ’ οδόν», σημειώνει.
Εμπρησμός Marfin: Οι δίκες
Τα τραγικά γεγονότα της Marfin εκδικάστηκαν σε δύο βασικές δίκες. Η πρώτη αφορούσε τις ευθύνες της τράπεζας για την ασφάλεια των εργαζομένων. Η δεύτερη εκδίκαζε το αδίκημα του εμπρησμού.
Το 2013 καταδικάστηκαν πρωτοδίκως για ανθρωποκτονία από αμέλεια ο τότε διευθύνων σύμβουλος της τράπεζας, η διευθύντρια του υποκαταστήματος και ο υπεύθυνος ασφαλείας. Ωστόσο το Εφετείο έκρινε ότι δεν αποδείχθηκε παραβίαση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την εργατική νομοθεσία ή τους κανόνες ασφάλειας και υγείας στην εργασία, και ότι δεν υπήρξε αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ των ενεργειών ή παραλείψεων της εργοδοσίας και του τραγικού αποτελέσματος.
Λουλούδια στη μνήμη των αδικοχαμένων εργαζόμενων της Marfin, μία μόλις μέρα μετά τον επίθεση με μολότοφ. | EUROKINISSI, ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ.
Παρόλα αυτά, τον Δεκέμβριο του 2024, ο Άρειος Πάγος, με την απόφαση υπ’ αριθμ. 1532/2024, αναίρεσε την απόφαση 5541/2020, κρίνοντας ότι περιείχε ανεπαρκείς, ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες όσον αφορά την αδικοπρακτική ευθύνη της τράπεζας και των μελών του Διοικητικού της Συμβουλίου για τη μη λήψη επαρκών μέτρων ασφαλείας. Ως αποτέλεσμα, η υπόθεση αναπέμφθηκε για νέα εκδίκαση στο Μονομελές Εφετείο Αθηνών με διαφορετική σύνθεση δικαστών.
Όσον αφορά το αδίκημα του εμπρησμού, το 2016 το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο της Αθήνας έκρινε ομόφωνα αθώο τον Θοδωρή Σίψα, καθώς δεν προέκυψαν επαρκείς ενδείξεις ενοχής από την αποδεικτική διαδικασία. Με το ίδιο σκεπτικό αθωώθηκε και έτερος κατηγορούμενος για τον εμπρησμό του «Ιανού», Παύλος Αντρέεβ. Μέχρι σήμερα, οι φυσικοί αυτουργοί της επίθεσης παραμένουν άγνωστοι και ασύλληπτοι.
