Ελισάβετ Χρονοπούλου: «Ελλάδα είναι ο “Μικρός ναυτίλος” του Ελύτη»

Στη «Μικρή Αρκτο», την τρίτη μεγάλου μήκους ταινία της Ελισάβετ Χρονοπούλου εμπνευσμένη από το διήγημα «Φοράει κοστούμι» της ομώνυμης συλλογής διηγημάτων της ιδίας, παρακολουθούμε την ιστορία του Δημήτρη (Γιάννης Κοκιασμένος) και της Ολγας (Σοφία Γεωργοβασίλη), δύο ψυχικά τραυματισμένων ανθρώπων, που προσπαθούν να αγαπηθούν. Η Ολγα κρύβει κάποιο μυστικό που φοβάται και μισεί, ενώ ο Δημήτρης κάνει τα πάντα για να το μάθει. «Η σχέση τους είναι ταυτόχρονα ένα εξοντωτικό κυνηγητό που τους δηλητηριάζει αλλά κι ένα ζεστό καταφύγιο που τους προστατεύει από τον έξω κόσμο» λέει η σκηνοθέτρια, η οποία πειραματίστηκε πάνω στην κινηματογραφική γλώσσα γυρίζοντας την ταινία χωρίς να δείχνει ποτέ τον Δημήτρη και ασπρόμαυρη. Η «Μικρή Αρκτος», η οποία έκανε πρεμιέρα στο 21ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας – Νύχτες Πρεμιέρας, έχει επίσης προβληθεί στο 56ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης, στο Hellas Film Box στο Βερολίνο, όπου απέσπασε το 1ο βραβείο στο Τμήμα «Νέες Ματιές», και στο 39ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Γκέτεμποργκ.

Φοράει κοστούμι

«Στα επτά από τα οκτώ διηγήματα της συλλογής “Φοράει κοστούμι” (εκδόσεις Πόλις, 2013) κεντρικός άξονας είναι μια πράξη βίας, αποτέλεσμα πρόσκαιρης απώλειας ελέγχου. Αυτή η στιγμή, η τρομακτική, όταν ο άνθρωπος στέκεται μπροστά στην καταστροφή που έχει ο ίδιος διαπράξει αλλά δεν μπορεί να ταυτιστεί με αυτόν που τη διέπραξε. “Δεν ήμουν εκεί. Δεν ήμουν εγώ” μονολογεί ο ήρωας της “Μικρής Αρκτου” μέσα στο περιπολικό, λίγα λεπτά μετά το έγκλημα. Ηταν “εκτός εαυτού”. Δεν ήταν αυτός, ήταν ένας άλλος, αλλά ποιος είναι αυτός ο άλλος και από πού ξεφυτρώνειξαφνικά και καταλαμβάνει τη βούλησή μας, ίσως μόνο για λίγα δευτερόλεπτα, αλλά αρκετά για να ακυρώσουν αυτό που ήμασταν ως εκείνη τη στιγμή; Ποιος είναι; Πού εδρεύει; Μέσα μας; Τι θέλει από εμάς; Αυτή η ανεξερεύνητη, σκοτεινή περιοχή του ψυχισμού μας, όπου εδρεύει ο άλλος μας εαυτός,απειλώντας ανά πάσα στιγμή να καταλύσει τη συνείδησή μας, είναι ο καμβάς που πάνω του πλέκονται τα διηγήματα αλλά και η ταινία».

Τι σημαίνει βλέπω

«Στη “Μικρή Αρκτο” είχαμε την ιδέα να μη βλέπουμε ποτέ τον ήρωα. Ολη η ταινία είναι γυρισμένη μέσα από τη δική του οπτική γωνία και βλέπουμε μόνο ό,τι βλέπει αυτός. Στην πράξη, η εφαρμογή αυτής της ιδέας αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη αλλά και πολύ πιο ενδιαφέρουσα απ’ ό,τι είχαμε όλοι φανταστεί. Μπήκαμε σε νέα εδάφη, να διερευνούμε το πώς ακριβώς “βλέπουμε”. Κινηματογραφείς αυτό που βλέπει ο ήρωας, αλλά τι βλέπει ακριβώς ο ήρωας την κάθε στιγμή μέσα στο πλάνο; Ποια στιγμή κοιτάζει την ηρωίδα και πού την κοιτάζει; Στα μάτια; Στα χέρια; Μήπως το βλέμμα του τώρα πέφτει στο χαλί; Εξω απ’ το παράθυρο; Στα παπούτσια του;».

Δυσκολίες

«Ο Γιάννης Κοκιασμένος βρέθηκε να παίζει έναν ρόλο που ενώ δεν φαίνεται καθόλου ο ίδιος είναι αυτός που καθοδηγεί πολύ συχνά την κάμερα στο πού θα εστιάσει. Συχνά διαφωνούσαμε, επέμενε, έλεγε “Οχι, την ώρα που μου λέει αυτή την ατάκα δεν θα την κοίταζα ποτέ”. Η Σοφία Γεωργοβασίλη είχε τη δική της δυσκολία: Για να χτίσει ένας ηθοποιός την ερμηνεία ενός ρόλου, χρησιμοποιεί και τα διαλείμματα που του δίνει η εστίαση της προσοχής του θεατή στον ή στους συμπρωταγωνιστές του. Η Σοφία δεν είχε στη διάθεσή της τέτοια διαλείμματα και επιπλέον έπρεπε εκτός από την ερμηνεία του δικού της ρόλου να γίνει ο καθρέφτης της ερμηνείας του Κοκιασμένου».

Ασπρόμαυρο

«Η “Μικρή Αρκτος” γεννήθηκε ασπρόμαυρη στο μυαλό μου. Δεν ήταν μια επιλογή μου.Η “Μικρή Αρκτος” είναι ασπρόμαυρη γιατί έτσι γεννήθηκε».

Ερωτας και Θεός

«Είναι ένας ιός που όταν μας προσβάλλει και για όσο ανιχνεύεται στον οργανισμό μας επηρεάζει το νευρικό μας σύστημα, κυρίως το αισθητικό του τμήμα, με αποτέλεσμα η αντίληψή μας για τον κόσμο να διαταράσσεται και να τα αντιλαμβανόμαστε όλα διαφορετικά, τον φυσικό κόσμο αλλά και τον εαυτό μας.

Οταν μας προσβάλλει ο ιός, οι αισθήσεις μαςπροσλαμβάνουν ξαφνικά πληροφορίες που και πριν βρίσκονταν στο αισθητικό μας πεδίο αλλά δεν τις κατέγραφαν: ένα κοτσύφι που κελαηδάει κάθε πρωί έξω από το παράθυρό μας, μια δέσμη φωτός που κάθε απόγευμα διαγράφει σχήματα στον τοίχο πάνω απ’ το γραφείο μας. Κι ακόμη, ο ιός αυτός εγκλωβίζει το μυαλό μας σε μια εμμονική ιδέα, ένα αντικείμενο που δεσπόζει στη ζωή μας και δεν ησυχάζουμε αν δεν βρεθούμε κοντά του. Οταν ο άνθρωπος μπαίνει στη διαδικασία της δημιουργίας, νομίζω πως είναι αυτός ο ιός που τον βάζει εκεί. Ο ιός του έρωτα κάνει τον άνθρωπο δημιουργό,δηλαδή μικρό Θεό».

Ελλάδα

«Η Ελλάδα σήμερα; Οι στίχοι του Ελύτη από τον “Μικρό ναυτίλο”: «Κατοίκησα μια χώρα που ‘βγαινε από την άλλη, την πραγματική, όπως τ’ όνειρο από τα γεγονότα της ζωής μου. / Την είπα κι αυτήν Ελλάδα και τη χάραξα πάνω στο χαρτί να τηνε βλέπω. Τόσο λίγη έμοιαζε· τόσο άπιαστη. / Περνώντας ο καιρός όλο και τη δοκίμαζα: με κάτι ξαφνικούς σεισμούς, κάτι παλιές καθαρόαιμες θύελλες. / Κι έπιασα σιγά-σιγά να δένω λόγια σαν διαμαντικά να την καλύψω τη χώρα που αγαπούσα. / Μην και κανείς ιδεί το κάλλος. / ‘Η κι υποψιαστεί πως ίσως δεν υπάρχει».

Ελληνικός κινηματογράφος

«Πολύ ταλέντο, πείσμα, πάθος, ηρωισμός, έλλειψη πόρων, έλλειψη οργάνωσης, έλλειψη παιδείας. Η εικόνα της Ελλάδας».

Βραβείο

«Τα βραβεία έχουν σημασία για τους άλλους, όχι για τον δημιουργό. Ενα βραβείο δεν έχει τη δύναμη να αλλάξει την εντύπωσή μου γι’ αυτό που έχω κάνει. Αλλά έχω διαπιστώσει ότι η έξωθεν μαρτυρία επηρεάζει τη γνώμη των ανθρώπων δραματικά. Των θεατών, των διανομέων, των κριτικών. Το βραβείο ανοίγει δρόμους σε μια ταινία, τη βοηθάει να προβληθεί».

πότε & πού:

Η «Μικρή Αρκτος» προβάλλεται από την Πέμπτη 10 Μαρτίου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.