Δημήτρης Τερζάκης: Δύο φέτες ψωμί ήταν η καλύτερη αμοιβή μου ως μουσικού

«Μαθητής, άκουγα μουσική στη φαντασία μου. Το θεωρούσα φυσικό. «Aκούς κι εσύ μουσική στη φαντασία σου;» ρώτησα έναν φίλο μου.

«Μαθητής, άκουγα μουσική στη φαντασία μου. Το θεωρούσα φυσικό. «Aκούς κι εσύ μουσική στη φαντασία σου;» ρώτησα έναν φίλο μου. «Oχι», μου απάντησε, «να πας σε γιατρό». Aντί να πάω σε γιατρό, πήγα σε ωδείο». Κάπως έτσι άρχισε η τυπική μουσική εκπαίδευση του Δημήτρη Τερζάκη, γιου του συγγραφέα και ακαδημαϊκού Αγγελου Τερζάκη, πρώτα στο Ωδείο Αθηνών με δάσκαλο τον Γεώργιο Σκλάβο και έπειτα στο Ελληνικό Ωδείο με τον Γιάννη Παπαϊωάννου.
Η εισαγωγή του όμως στη μουσική είχε γίνει στο σπίτι, στα πρώτα παιδικά του χρόνια. «Πιτσιρίκι, μου είχε χαρίσει ο παππούς μου μια φυσαρμόνικα. Ητανε Κατοχή» θυμάται. «Παίζοντας, χωρίς να το συνειδητοποιώ, έπαιζα δικά μου κομμάτια. Το αντιλήφθηκε ο πατέρας μου, που ήξερε μουσική, και άρχισε να τα γράφει». Τα χρόνια εκείνα λαμβάνει και την «καλύτερη αμοιβή που έχω πάρει ποτέ ως μουσικός». Δύο φέτες ψωμί με βούτυρο. «Στο ρεπερτόριό μου με τη φυσαρμόνικα είχα και το «Κορόιδο Μουσολίνι». Μια μέρα που το έπαιζα στο Πεδίον του Αρεως, που είχα πάει με τη μάνα μου, έρχονται κατά πάνω μας δύο γερμανοί στρατιώτες. Η μάνα μου τα χρειάστηκε και μου ζήτησε να σταματήσω. Οι στρατιώτες έδειχναν όμως φιλική διάθεση. Μάλιστα, ο ένας με χάιδεψε στο κεφάλι και μου έδωσε δύο φέτες ψωμί με βούτυρο. Βούτυρο στην Κατοχή!».
Χρόνια αργότερα στη Γερμανία κατέληξε για σπουδές. Αφού πρώτα έκανε το χατίρι του πατέρα του και πήρε και ένα πτυχίο, Πολιτικών Επιστημών από το Πάντειο, τον Σεπτέμβριο του 1965 αναχώρησε για σπουδές στην Ανωτάτη Μουσική Ακαδημία της Κολονίας, «η οποία ήταν παγκόσμιο κέντρο της σύγχρονης μουσικής κυρίως λόγω του ραδιοσταθμού της, στην καντίνα του οποίου συναντούσες την αφρόκρεμα του μουσικού κόσμου».
Σπουδάζει εκεί θεωρία και σύνθεση. «Βλέποντας πόσο μεγάλες ήταν οι διακοπές των Ανώτατων Σχολών αποφάσισα να γίνω καθηγητής». Μέχρι το 2003, που αποσύρθηκε, διετέλεσε καθηγητής Σύνθεσης στην Ανωτάτη Μουσική Ακαδημία του Ντύσελντορφ, στην Ανωτάτη Μουσική Ακαδημία του Βερολίνου, στο Κονσερβατόριο της Βέρνης και στην Ανωτάτη Μουσική Ακαδημίας της Λειψίας.
Ηχογραφήσεις σε όλη την Ευρώπη


Παράλληλα έγραφε μουσική. Το 1970, στο Φεστιβάλ της Διεθνούς Εταιρείας Σύγχρονης Μουσικής στη Βασιλεία της Ελβετίας, παίζεται το έργο του «Οίκος», για χορωδία. Το Μelos και το Neue Zeitschrift für Musik, δύο εξέχοντα μουσικά περιοδικά της Γερμανίας, τον χαρακτηρίζουν τη μεγάλη ανακάλυψη του φεστιβάλ. Ακολουθούν εκτελέσεις και ηχογραφήσεις έργων του στη Γερμανία, σε όλη την Ευρώπη και εκτός Ευρώπης.
Το δικό του μουσικό ιδίωμα έχει τις ρίζες του στην ελληνική παραδοσιακή μουσική, από την οποία πήρε τεχνικά στοιχεία και τα ανέπτυξε με τον δικό του τρόπο. «Ο παππούς μου με έπαιρνε μαζί του στην εκκλησία, όπου άκουγα τη βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική. Ταυτόχρονα, είχαμε στο σπίτι ένα γραμμόφωνο με χωνί και δίσκους, και από αυτό άρχισα να ακούω κεντροευρωπαϊκή μουσική. Ετσι, απέκτησα δυο αφτιά, το ένα για την ανατολική, το άλλο για τη δυτική μουσική» εξηγεί για τα μουσικά του ακούσματα. «Η ελληνική παραδοσιακή μουσική, όπως και όλη η μουσική της Ανατολικής Μεσογείου, διαφέρει ριζικά από τη δυτικοευρωπαϊκή μουσική. Αυτό μου επέτρεψε να μη μιμούμαι ό,τι γινόταν τότε στην Κολονία και μπόρεσα να διατηρήσω την ανεξαρτησία μου την τεχνική και την αισθητική. Ο κίνδυνος ήταν η μουσική μου να μην αρέσει στους Δυτικούς, αλλά άρεσε, και τελικά επιβλήθηκε». Δεν ήταν εύκολο, λέει, γιατί ο ανταγωνισμός ήταν πάρα πολύ σκληρός. «Εκεί δεν περνούν ελληνικές συνταγές, η καταφερτζοσύνη, τα μέσα… Αν είσαι πυροτέχνημα, αν δεν δουλέψεις και αν δεν έχεις την ανάλογη ποιότητα, δεν μπορείς να επιβληθείς».
Στη Γερμανία δεν ακολούθησε τα κεντροευρωπαϊκά ρεύματα, έγραψε αυτό που του άρεσε. «Η σύγχρονη μουσική δουλεύει με ηχοχρώματα, εγώ δουλεύω με μελωδία. Η σύγχρονη μουσική από το 1950 απαγορεύει διά ροπάλου την τονικότητα, εγώ γράφω τονικά. Εκτιμώ τη μονοφωνική μουσική, όπως είναι η βυζαντινή. Εκτιμώ την απλότητα και γι’ αυτό θαυμάζω τον Βέρντι, που κάνει μεγάλη τέχνη χωρίς επιστράτευση πολλών μέσων, γι’ αυτό και δεν περιφρονώ το ελαφρό τραγούδι, διότι αυτοί που το γράφουν είναι μελωδιστές».
Δύση και Ανατολή


Ο ίδιος θεωρεί τη μουσική του «αιμοδοσία στο σώμα της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής, η οποία απομονωμένη από τους ανατολικο- και εξω-ευρωπαϊκούς μουσικούς κόσμους έχει φτάσει σε αδιέξοδο». Αυτό ήταν, όπως λέει, το αποτέλεσμα της αποικιοκρατικής πολιτικής των δυτικοευρωπαϊκών χωρών που θεωρούσαν τη δική τους μουσική ανώτερη των ανατολικών χωρών. «Μου έρχονταν φοιτητές από την Ασία με συμπλέγματα κατωτερότητας, οι οποίοι προσπαθούσαν να γράψουν μια φούγκα αντί να μιλήσουν τη δική τους μουσική γλώσσα, γιατί είχαν μάθει να τη θεωρούν κατώτερη».

Ελαφρό τραγούδι και ελληνική μουσική παιδεία
Στην τελετή της υποδοχής του στην Ακαδημία Αθηνών ο Δημήτρης Τερζάκης επέλεξε να μιλήσει για την ελαφρά μουσική στην Ελλάδα. «Υπάρχουν δύο διαδεδομένες αντιλήψεις στην Ελλάδα που με βρίσκουν και οι δύο αντίθετο» λέει. «Σύμφωνα με την πρώτη, δεν υπάρχει ελαφρά και μη ελαφρά αλλά καλή και κακή μουσική. Η δεύτερη αναγνωρίζει τη διαφορά και υποτιμά την ελαφρά μουσική. Δεν συμφωνώ ούτε με αυτήν. Δεν υποτιμώ καθόλου τη λεγόμενη ελαφρά μουσική, και θα εξηγήσω, συγκρίνοντας ένα ελαφρό τραγούδι με τον περίφημο «Βασιλιά των σκλήθρων» του Σούμπερτ, γιατί το ένα μπορούμε να το πούμε ελαφρό και το άλλο όχι. Οχι όμως ότι το ελαφρό είναι και κακό. Ανέκαθεν η Ελλάδα είχε πολύ καλό ελαφρό τραγούδι, ακόμα και πριν από τον Χατζιδάκι και τον Θεοδωράκη».
Μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας, στη δεκαετία του 1980 διοργάνωσε μια μουσική ακαδημία στο Ναύπλιο, με διδάσκοντες διακεκριμένους καθηγητές από τη Γερμανία και φοιτητές από όλον τον κόσμο. Υπάρχουν υποδομές στην Ελλάδα για την ανάπτυξη των ταλέντων, τι γνώμη έχει για την ελληνική μουσική παιδεία; τον ρωτήσαμε. «Σε κάθε τετράγωνο της Αθήνας υπάρχει και ένα ωδείο. Και μόνο ο αριθμός τους είναι ύποπτος, αλλά τι μουσική εκπαίδευση προσφέρεται δεν γνωρίζω» απάντησε, αποφεύγοντας να σχολιάσει περισσότερο. «Θα έλεγα, κρίνοντας από τους έλληνες φοιτητές που έρχονταν στη Γερμανία, ότι συνήθως τους λείπει ο κατάλληλος τεχνικός εξοπλισμός».

Η Ακαδημία Αθηνών θα υποδεχθεί το αντεπιστέλλον μέλος της Δημήτρη Τερζάκη την Τρίτη 3 Νοεμβρίου στις 7.00 μ.μ.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk