Φέρτε μου έναν Μπορίς Βιάν, παρακαλώ

To 1970 κυκλοφόρησε μια βιογραφία του Μπορίς Βιάν (1920-1959) από τον Noel Arnaud με τίτλο Les Vies parallèles de Boris Vian (Οι παράλληλες ζωές του Μπορίς Βιάν)

To 1970 κυκλοφόρησε μια βιογραφία του Μπορίς Βιάν (1920-1959) από τον Noel Arnaud με τίτλο Les Vies parallèles de Boris Vian (Οι παράλληλες ζωές του Μπορίς Βιάν). Είναι μια βιογραφία που δεν έχει ξεπεραστεί ακόμη, παρ’ όλο που το ενδιαφέρον για τον Μπορίς Βιάν αυξάνεται συνεχώς, όπως έδειξαν η ένταξη των έργων του στη σειρά της Βιβλιοθήκης της Πλειάδας, των εκδόσεων Gallimard, το 2010, και η μεγάλη έκθεση που αφιέρωσε στον Βιάν η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, στο διάστημα 18 Οκτωβρίου 2011 -15 Ιανουαρίου 2012 (από τον κατάλογο αυτής της έκθεσης προέρχεται το υλικό που εικονογραφεί αυτό το αφιέρωμα).

Ο τίτλος της βιογραφίας του Αρνό μιλάει για παράλληλες ζωές. Το καλύτερο θα ήταν να λέγαμε εμπλεκόμενες ζωές του Μπορίς Βιάν, αφού όλα είναι αξεδιάλυτα σε αυτόν. Αλλά το «παράλληλες ζωές» μάς βοηθάει να δούμε αυτή την προσωπικότητα που έδρασε σε πολλούς χώρους. Αν θέλαμε να χαρακτηρίσουμε με μία λέξη τον Μπορίς Βιάν θα λέγαμε: αφηγητής (story teller), μέσα από μυθιστορήματα, στίχους τραγουδιών, λιμπρέτα, σενάρια, θεατρικά έργα, χρονογραφήματα, μουσικές κριτικές, ζωγραφικά έργα, ακόμη και μέσα από παραγωγές δίσκων, αφού οι σειρές που δημιούργησε για τη δισκογραφική εταιρεία Φίλιπς, στην οποία τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του κατείχε διευθυντική θέση, ήταν αφηγήσεις τζαζ. Η ίδια η ζωή του είναι επίσης ένα μεγάλο αφήγημα.
Γεννήθηκε το 1920 σε ένα αστικό σπίτι που του έδωσε όλα τα εφόδια για να κινηθεί αργότερα με άνεση τόσο στον κόσμο της τέχνης όσο και στο περιβάλλον της παρισινής κοσμικότητας. Ο πατέρας του δεν δούλεψε ποτέ. Ηταν εισοδηματίας, που καταστράφηκε όμως στην κρίση του 1929, επειδή είχε επενδύσει όλη την περιουσία του σε ομόλογα και χρηματιστηριακές αξίες. Το όνομα «Μπορίς» το οφείλει στη μουσικόφιλη μητέρα του – μια άμεση αναφορά στον κόσμο της ρωσικής όπερας. Φιλάσθενος από μικρός, έκανε πολλά πράγματα σε ελάχιστο χρόνο, πρόλαβε ακόμη και να παντρευτεί δύο φορές. Ηταν ικανός να γράψει ένα μεγάλο μυθιστόρημα σε μερικές ημέρες. Πρωταγωνίστησε στις μπουάτ της αριστερής όχθης, ήρωας των βραδιών τζαζ, όπου ο ίδιος έπαιζε τρομπέτα, πρίγκιπας του Σεν Ζερμέν ντε Πρε. Πέθανε στις 23 Ιουνίου 1959, μέσα στην αίθουσα ενός παρισινού κινηματογράφου ενώ παρακολουθούσε την πρεμιέρα της ταινίας «Θα φτύσω στους τάφους σας», βασισμένης στο φερώνυμο μυθιστόρημά του.
Ας δούμε όμως μία-μία τις πολλές ζωές του Μπορίς Βιάν.
Ο στιχουργός


Εχει γράψει περισσότερα από 400 τραγούδια. Ανάμεσά τους τα διάσημα πολιτικά τραγούδια «Le déserteur» (Ο λιποτάκτης), «Les joyeux bouchers» (Οι χαρούμενοι χασάπηδες), «La java des bombes atomiques» (Ο χορός των ατομικών βομβών), που το απαγόρευσε η λογοκρισία το 1955 και έγινε πρωτοσέλιδο στις εφημερίδες. Αλλά και τραγούδια χιουμοριστικά, φαντεζίστ, ερωτικά. Μόνο ο Ανρί Σαλβαντόρ είχε τραγουδήσει περί τα 40. Το 1956 ο Μισέλ Λεγκράν επέστρεψε στο Παρίσι από τις Ηνωμένες Πολιτείες φέρνοντας στις αποσκευές του μια σειρά από δίσκους ροκ ‘ν’ ρολ. Ο Μπορίς Βιάν είδε σε αυτό το είδος μια πλευρά αισθησιακή και σέξι αλλά και μια πλευρά κωμική. Ετσι δημιούργησε το γαλλικό ροκ ‘ν’ ρολ που φέρει τη δική του σφραγίδα. Ενα από τα διασημότερα τραγούδια αυτού του είδους είναι το «Fais-moi mal, Johnny» (Πόνεσέ με, Τζόνι), που το είχε τραγουδήσει το 1956 η Μαγκαλί Νοέλ. Ο Βιάν διασκεύασε επίσης πολλές αμερικανικές επιτυχίες στα γαλλικά, όπως το «Fever», που το τραγούδησε το 1958 ο Γκαμπριέλ Νταλάρ, αλλά και τραγούδια των Μπρεχτ και Κουρτ Βάιλ, από την Οπερα της Πεντάρας, το «Χάπι Εντ», το «Μαχαγκόνι».
Τον θεωρούσαν διανοούμενο-στιχουργό (parolier intellectuel) και αυτός αντεπιτέθηκε με τραγούδια κωμικά όπως το περίφημο «Pan Pan Pan Poireaux pommes de terre» (Παν, Παν, Παν, Πράσα, Πατάτες) για τον Μορίς Σεβαλιέ, που είχε χρησιμοποιηθεί και για την πρώτη ραδιοφωνική διαφήμιση για σούπες σε φακελάκια.
Ο συγγραφέας


Δέκα μυθιστορήματα, από τα οποία τα τέσσερα με το ψευδώνυμο Vernon Sullivan, σε διάστημα δέκα χρόνων, από το 1942 ως το 1951. Μέντοράς του ήταν ο Ρεμόν Κενό και διαρκής πικρία του η απόρριψή του από τον Gallimard. Ανάμεσα στα μυθιστορήματά του, Ο αφρός των ημερών, που το είχε υπογράψει με το όνομά του, και το Θα φτύσω στους τάφους σας, που το είχε υπογράψει με το αμερικανικό ψευδώνυμό του. Ο αφρός των ημερών είναι ένα ποιητικό και ερωτικό μυθιστόρημα την υπόθεση του οποίου ο Μπορίς Βιάν συνόψισε με τον εξής απλό τρόπο: «Ο Κολέν συναντά την Κλοέ. Ερωτεύονται. Παντρεύονται. Η Κλοέ αρρωσταίνει. Ο Κολέν καταστρέφεται οικονομικά για να την κάνει καλά. Ο γιατρός δεν μπορεί να τη σώσει. Η Κλοέ πεθαίνει. Ο Κολέν δεν θα ζήσει και πολύ».
Το Φθινόπωρο στο Πεκίνο (όπου δεν υπάρχει ούτε φθινόπωρο ούτε Πεκίνο) είναι ίσως το πιο φιλόδοξο και οπωσδήποτε το πιο μεγάλο (από πλευράς σελίδων) μυθιστόρημα του Βιάν. Τριάντα πρόσωπα στην έρημο της Εξωποταμίας αναζητούν ξενοδοχείο που το κόβει στη μέση η κατασκευή μιας σιδηροδρομικής γραμμής. Παράλογο και αποδομιστικό, πολύ προτού έρθει η ώρα της αποδόμησης.
Και τα τρία αυτά μυθιστορήματα κυκλοφόρησαν το 1946. Μάλιστα στο Θα φτύσω στους τάφους σας το όνομα Μπορίς Βιάν εμφανίζεται ως μεταφραστής. Μαύροι, σεξ και βία αποτελούν τον μυθοπλαστικό κόσμο αυτού του διάσημου βιβλίου που απαγορεύτηκε το 1949 έπειτα από ένα έγκλημα που είχε συνταράξει τη γαλλική κοινή γνώμη: τον Μάρτιο του 1947 μια γυναίκα βρίσκεται νεκρή στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου, στραγγαλισμένη από τον εραστή της. Δίπλα της, ένα αντίτυπο του βιβλίου του Βιάν, ανοιγμένο στη σελίδα όπου ο ήρωας Λι Αντερσον στραγγαλίζει την ηρωίδα Τζιν Ασκουιθ. Ο συγγραφέας ως ηθικός αυτουργός.
Πέρα από συγγραφέας, ο Μπορίς Βιάν ασχολήθηκε συστηματικά με τη μετάφραση, ιδιαίτερα αστυνομικής λογοτεχνίας για τη Série Noire. Οι μεταφράσεις των έργων του Τσάντλερ (Η κυρά της λίμνης, Ο μεγάλος ύπνος) διαβάζονται ακόμη.
Το σίγουρο είναι όμως ότι η λογοτεχνική φήμη του Βιάν άρχισε να απλώνεται μετά τον θάνατό του.
Ο παταφυσικός


Ο Μπορίς Βιάν ήταν μέλος του Κολεγίου της Παταφυσικής, που είχε δημιουργηθεί το 1948 και θεμελιωνόταν πάνω στο έργο του Αλφρέ Ζαρί Gestes et Opinions du docteur Faustroll, pataphysicien (1911). Περισσότερο λογοτεχνικό παιγνίδι παρά καινούργια επιστήμη, η Παταφυσική οριζόταν ως «η επιστήμη των φανταστικών (φαντασιακών) λύσεων». Ακόμη «η Παταφυσική είναι για τη Μεταφυσική ό,τι η Μεταφυσική για τη Φυσική». Και επίσης «είναι η επιστήμη που εμπεριέχει όλες τις επιστήμες, είτε αυτές το θέλουν είτε όχι. Η Παταφυσική είναι η ουσία του κόσμου». Τον Μάιο του 1959, μερικές ημέρες προτού πεθάνει, ο Μπορίς Βιάν εξηγούσε σε μια ραδιοφωνική εκπομπή ότι είναι παταφυσικός από τα εννιά του, γιατί από τότε «σκεφτόταν πράγματα που οι άλλοι δεν θα σκεφτούν». Στο Κολέγιο είχε πάρει τον τίτλο Équarrisseur de première classe (Εκδορέας πρώτης τάξεως), αναφορά στο θεατρικό του Équarrissage pour tous (1947).
Ο θεατρικός συγγραφέας
Το 1948 ο Βιάν διασκεύασε για το θέατρο το «Θα φτύσω στους τάφους σας» αλλά η υποδοχή ήταν απογοητευτική. Καλύτερη τύχη είχε το «L’ Équarrissage pour tous», έργο μπουρλέσκ, καθαρό στο στυλ Βιάν, η ιστορία ενός εκδορέα που έχοντας την εμμονή του γάμου της κόρης του δεν νοιάζεται καθόλου για αυτά που συμβαίνουν γύρω του, όπως την απόβαση στη Νορμανδία το 1944. «Ενας υπόγειος τρόπος να επιτεθώ στον πόλεμο» δήλωσε. Βέβαια το καλύτερό του θεωρείται το «Les bâtisseurs d’ empir» (1957), που προαναγγέλλει τον Μπέκετ και το παράλογο. Εγραψε επίσης λιμπρέτα για όπερες αλλά και για μπαλέτα, μεταξύ των οποίων μπαλέτα του Ρολάν Πετί. Μάλιστα, η δεύτερη γυναίκα του Ούρσουλα Κίμπλερ, την οποία ο Βιάν γνώρισε το 1950 σε ένα κοκτέιλ στου Γκαλιμάρ, ήταν χορεύτρια του Ρολάν Πετί.
Και πόσα ακόμη πρόσωπα: χρονογράφος και μουσικοκριτικός τζαζ, τρομπετίστας, όπως ήδη έχουμε πει, μουσικός παραγωγός αλλά και ενεργός μηχανικός. Ηταν απόφοιτος της Κεντρικής Σχολής Τεχνών και Βιοτεχνίας και το 1955 κατοχύρωσε μια πατέντα για λάστιχο χωρίς σαμπρέλα. Ηταν ακόμη ένας κοινωνικός εμψυχωτής και διοργανωτής πάρτι. Θεωρείται παροιμιώδες το πάρτι που είχε οργανώσει στο διαμέρισμά του στη λεωφόρο Φομπούρ-Πουασονιέρ, όπου είχε σερβίρει μια «φιλοσοφική τάρτα» (κομπόστα μήλου και κρέμα κάστανου). Ο Σαρτρ, η Σιμόν ντε Μποβουάρ, ο Αλμπέρ Καμύ, ο Μορίς Μερλό-Ποντί, ο Ρεμόν Κενό μοιράστηκαν την τάρτα αυτή.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk