Κινδυνεύει από μπετόν και ακρότητεςο Εθνικός Κήπος; Πόσο… επικές θα είναι άραγε οι παρεμβάσεις που υπόσχεται το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο; Λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή της προγραμματικής σύμβασης για την ανάπλαση του μοναδικού αυτού158 στρεμμάτων- πνεύμονα πρασίνου, η ανησυχία έχει μάλλον πνίξει την προσδοκία. Αφορμή, ένα « ατυχές », όπως χαρακτηρίστηκε εκ των υστέρων, δελτίο Τύπου το οποίο παρουσίαζε τεχνοκρατικά, σχεδόν απειλητικά για την εικόνα του Κήπου, την προσπάθεια τουλάχιστον 20 καθηγητών του ΕΜΠ. Παρά το γεγονός ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, με ορίζοντα κατάληξης το τέλος του έτους, «Το Βήμα» δημοσιεύει τις γενικές κατευθύνσεις της παρέμβασης, αλλά και τη φιλοσοφία του όλου εγχειρήματος για ένα πραγματικό αρχιτεκτόνημα, άρτια σχεδιασμένο από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής του. Η σύμβαση φέρει τις υπογραφές του νομάρχη Αθηνών κ. Ι. Σγουρού, του δημάρχου Αθηναίων κ. Ν. Κακλαμάνη, του αντιπρύτανη του ΕΜΠ κ. Ι.Πολύζου και του προέδρου του ΔΣ του νομικού προσώπου «Δήμος ΑθηναίωνΕθνικός Κήπος» κ. Ι. Κωστόπουλου . Η υλοποίησή της θέλει τον Κήπο να μετατρέπεται σε όαση με δαπάνη 7,5 εκατ. ευρώ- από τη νομαρχία, με κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το « επικό πρόγραμμα » που έχει εξαγγελθεί εγείρει ωστόσο σοβαρά ερωτήματα.
« Θα κινηθούμε μακριά από ακρότητες » δεσμεύεται ο κ. Πολύζος, καθιστώντας σαφές ότι ο Κήπος δεν θα κλείσει καθ΄ όλη τη διάρκεια των εργασιών, αλλά και ότι θα διατηρήσει μελλοντικά το ωράριο λειτουργίας του (ανατολή- δύση). Με άλλα λόγια, ο κ. Πολύζος διαλύει την έντονη φημολογία για νυχτερινή λειτουργία του χώρου. Οι ερευνητές δεν κρύβουν ότι προωθούν σχέδιο μετεγκατάστασης των Ευζώνων, το (αμφιλεγόμενο) συγκρότημα των οποίωνυπό τη μορφή στρατοπέδουστη συμβολή των οδών Β. Σοφίας και Ηρώδου Αττικού χρονολογείται από τη δεκαετία του ΄70. Διευκρινίζουν ότι θεωρούν τους Ευζώνους συστατικό στοιχείο του Εθνικού Κήπου, χωρίς να κρίνουν σκόπιμη τη διαμονή τους εντός του. Στη φάση αυτή μάλιστα επεξεργάζονται εναλλακτικά σενάρια: κάποια από αυτά κάνουν λόγο για στρατοπέδευσή τους στο κτίριο της Πυροσβεστικής, επί της οδού Μουρούζη, ενώ άλλα στο Γυμναστήριο του Φωκιανού, στην ευρύτερη περιοχή του Ζαππείου. « Είναι ψέμα ότι θα χρησιμοποιηθούν σκληρά υλικά στους δρόμους και στις πλατείες » σημειώνει ο κ. Γ. Παρμενίδης , καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ. « Βασική πρόθεσή μας είναι να δημιουργήσουμε ένα ενιαίο σύνολο, στο οποίο δεν θα διαχωρίζονται τα μονοπάτια από τα παρτέρια. Θα το επιτύχουμε με τη χρήση συμπιεσμένου χώματος, το χρώμα και η υφή του οποίου δεν έχουν καμία σχέση με το άσχημο, λευκό υλικό που υπάρχει σήμερα».
Σύμφωνα με τον κ. Παρμενίδη, ο Κήπος είναι αριστοτεχνικά οργανωμένος με γνώμονα τον έλεγχο του βλέμματος. Εχει χαραχθεί με διαδρομές και « κανάλια βλέμματος », τα οποία, π.χ., έχουν θέα τον Λυκαβηττό ή κοιτάζουν προς τα πάνω, όπως συμβαίνει με τα ξέφωτα. « Ο έλεγχος του βλέμματος μπορεί να επιτευχθεί ακόμη και με την παρουσία ενός σπάνιου εξωτικού φυτούή ενός γλυπτού » εξηγεί ο καθηγητής. «Στο πλαίσιο αυτόθεωρούμε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την αναβίωση των “πράσινων σαλονιών”, που άλλοτε σαν ξέφωτακαι άλλοτε ανάμεσα στα παρτέριααποτελούν επινοήσεις του σχεδιαστή του Κήπου Φρανσουά Λουί Μπαρό».
Το σχέδιο δεν προβλέπει φυτεύσεις νέων δέντρων. Τα υφιστάμενα έχουν εξάλλου τοποθετηθεί κατόπιν μελέτης, καθοδηγούν τις διαδρομές, υποδύονται τις πόρτες και τους τοίχους του Κήπου, λειτουργούν ως άξονες. Προβλέπει όμως φυτεύσεις θάμνων τόσο γύρω από τα παρτέρια, στη λογική της οριοθέτησής τους, όσο και περιμετρικά του Κήπου. Σίγουρη θεωρείται, από την άλλη πλευρά, η διαμόρφωση περισσότερων ανοιχτών καναλιών, σε αντικατάσταση σωληνώσεων, για το πότισμα των φυτών και των δέντρων. « Το κελαρυστό νερό είναι εκ των ων ουκ άνευ για τον Κήπο » τονίζουν οι καθηγητές. Οι ίδιοι μιλούν για ασχήμιες την περίοδο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά είναι φειδωλοί στις λεπτομέρειες. « Οι σωλήνες που τοποθετήθηκανείναι μία από αυτές» λένε. «Εγκληματική- για τα δικά μας δεδομένα- είναι επίσηςη ανύψωση του δαπέδου κατά 20 εκατοστά,καθώς διακόπτει την οπτική αντίληψη του νερού από παρτέρι σε παρτέρι. Πρόκειται για μικρά έργαμεγάλης σημασίας, που θα προσπαθήσουμε να υλοποιήσουμε».
Τα οκτώ σημεία επαφής με την πόλη
Oαντιπρύτανης του ΕΜΠ κ. Ι. Πολύζος αποκλείει την προοπτική διοργάνωσης εκδηλώσεων άλλης κλίμακας στο εσωτερικό του Κήπου, ενώ υπογραμμίζει ως μοναδικό στόχο το «άνοιγμά» του στην πόλη και στα 3,5 εκατ. των πολιτών της. Αναφέρεται στη σύνδεση του Κήπου με οκτώ σημεία της Αθήνας κατά τρόπον ώστε να διασφαλίζεται η πρόσβαση πεζή από όλες τις περιοχές που τον περιβάλλουν. « Μέλημά μας είναι να μην κινείται κανείς περιμετρικά του Κήπουαλλά μέσω αυτού » εξηγεί ο ίδιος.
Αντιμετωπίζοντας τον Εθνικό Κήπο ως αναπόσπαστο τμήμα του Ζαππείου, οι καθηγητές βρίσκονται μάλιστα σε διαβούλευση με την Γ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων για την αποκαθήλωση ή έστω τη μείωση της περίφραξης (κάγκελα), επί της Βασ. Ολγας. Οι ίδιοι διαβεβαιώνουν ότι θα διατηρήσουν όλες τις υφιστάμενες εισόδους του Κήπου, ενδεχομένως και θα τις αυξήσουν κατά μία ή δύο. Καθοριστικό βεβαίως για την όλη υπόθεση θα είναι το αν θα πεζοδρομηθεί η οδός Λυκείου (για την ανάδειξη και του Λυκείου του Αριστοτέλους) ή αν θα προτιμηθεί η διεύρυνση των πεζοδρομίων της οδού Γεωργίου Α΄. Απώτερος στόχος η σύνδεση με το «πολιτιστικό κέντρο της Αθήνας»- την περιοχή στην οποία βρίσκονται, μεταξύ άλλων, το Βυζαντινό και το Πολεμικό Μουσείο, η Εθνική Πινακοθήκη, το Ωδείο Αθηνών. Η γενικότερη λογική θέλει εξάλλου διαπλάτυνση όλων των μετώπων του Εθνικού Κήπου (τόσο επί της Αμαλίας όσο και επί της Βασ. Σοφίας), αλλά και διπλή δενδροστοιχία περιμετρικά του Κήπου, όπως ακριβώς ήταν στο αρχικό σχέδιο του Μπαρό. Το μοναδικό πρόβλημα είναι ότι τα σχέδια φαντάζουν σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας, καθώς υπόσχονται τη μετάλλαξη της Αθήνας σε μια πόλη που θα περπατιέται, θα έχει λιγότερα ΙΧ, μεγάλα πεζοδρόμια και πράσινο…
Το Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας, η Ενοποίηση Χώρων Πρασίνου, όπως την ορίζει ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου της πρωτεύουσας, αλλά και τα σχέδια της Εταιρείας Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων, της ΕΑΧΑ, φέρουν τον Εθνικό Κήπο ως σημείο συνάντησης πολλών σημαντικών χώρων, πρασίνου αλλά και αρχαιολογικών. Υπάρχει όμως σοβαρή προοπτική οι αλλαγές εκτός Κήπου να έλθουν και να συμπληρώσουν τις όποιες εντός αυτού; Το γεγονός ότι πολλές από τις πρώτες έχουν χαρακτήρα οράματος από τις δεκαετίες του ΄50 και του ΄60 δεν μοιάζει και πολύ ενθαρρυντικό.
Η παιδική χαρά
Επεμβάσεις θα γίνουν στον χώρο της παιδικής χαράς, αλλά και σε αυτόν που σήμερα φιλοξενεί τον ζωολογικό κήπο. Στον πρώτο θα λυθούν τεχνικά προβλήματα, θα δοθεί ενιαίος χαρακτήρας στα παιχνίδια και ίσως προστεθεί σιντριβάνι. Στον δεύτερο όμως οι αλλαγές θα είναι πιο έντονες καθώς κυριαρχεί η σκέψη να απομακρυνθούν εντελώς τα κλουβιά. Οχι, η βασική φιλοσοφία δεν θέλει… λιοντάρια να κυκλοφορούν ελεύθερα πλάι στα παιδάκια. Αρνείται την ύπαρξη άγριων ζώων και ποντάρει στα οικόσιτα (σ.σ.: στο πνεύμα της εποχής της Αμαλίας), σε μια έκταση διαμορφωμένη κατά τέτοιον τρόπο ώστε να επιτρέπει την επαφή των επισκεπτών μαζί τους. Μελετάται επίσης το ενδεχόμενο να τοποθετηθεί και πάλι στέγαστρο στη ρωμαϊκή κατοικία (ένα μόνον από τα μνημεία που διαθέτει ο Κήπος)- όπως συνέβαινε αρχικώς, όταν η βασίλισσα έπαιρνε εκεί το πρωινό της. Προτίθεται να αναβαθμίσει τα θερμοκήπια (στην είσοδο από την Αμαλίας προς τη Βουλή), αλλά και να προσδώσει σύγχρονη μορφή στο κτίσμα του Βοτανικού Μουσείου.
