Ο βασιλιάς Αμπντουλάχ μπιν Αμπντουλαζίζ αλ Σαούντ της Σαουδικής Αραβίας έχει ένα όραμα που, αν πραγματοποιηθεί, θα μπορούσε να επιφέρει τάχιστα ρηξικέλευθες οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές στο βασίλειό του. Εξι μεγάλα οικιστικά συγκροτήματα προγραμματίζεται να χτιστούν στη Σαουδική Αραβία τα επόμενα 15 χρόνια, με κορυφαίο την «Οικονομική Πολιτεία Βασιλιάς Αμπντουλάχ». Η ανοικοδόμησή της ξεκίνησε 100 χιλιόμετρα βορείως της Τζέντα. Πρόκειται για μια νέα μεγαλούπολη που αναδύεται επιβλητικά μέσα από την καυτή άμμο της αραβικής ερήμου. Οταν τελειώσει, θα εκτείνεται σε… 388 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι σχεδιαστές της λένε ότι ως το 2020 θα έχουν δημιουργηθεί πάνω από ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας στην πόλη αυτή, που θα παράσχει μόνιμη κατοικία σε μόλις δύο εκατομμύρια ανθρώπους. «Είναι μια κλίμακα που δεν είχε ποτέ προηγουμένως ακουστεί στον κόσμο» λέει ο Φαχντ αλ Ρασίντ, επικεφαλής της Emaar-The Economic City, που κατασκευάζει το σχέδιο. «Με την τιμή του πετρελαίου να μη δείχνει σημάδια κόπωσης, η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας σχεδιάζει ένα μέλλον στο οποίο το εμπόρευμα αυτό θα έχει ίσως εκλείψει» σημειώνει σε ανταπόκρισή του από τη Σαουδική Αραβία ο Κρίσπιν Θόρολντ του BBC News. «Τα έσοδα που φέρνει τώρα το πετρέλαιο στη Σαουδική Αραβία είναι τεράστια – αντλούνται πάνω από 11 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως» εξηγεί ο ανταποκριτής του βρετανικού ομίλου ενημέρωσης. Αυτό σημαίνει ότι, με τις σημερινές τιμές στην αγορά, στα θησαυροφυλάκια του βασιλιά Αμπντουλάχ εισρέουν περισσότερα από 1 δισ. δολάρια ημερησίως. Ο σαουδάραβας μονάρχης επενδύει μέρος από τα «τρελά» αυτά έσοδα στη δημιουργία σύγχρονων οικονομικών θυλάκων. Σε αντίθεση με τους προκατόχους του στον θρόνο, που δαπάνησαν τεράστια ποσά σε σχέδια θνησιγενή, όπως η μετατροπή της ερήμου σε αρδευόμενες γεωργικές εκτάσεις…
Η «Οικονομική Πολιτεία Βασιλιάς Αμπντουλάχ», η κατασκευή της οποίας θα έχει ολοκληρωθεί σε 15 χρόνια, θα διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια στον κόσμο. Θα διαθέτει επίσης τεράστια εκπαιδευτικά «campus», μια περιοχή τροφοδοσίας, αθλητικές εγκαταστάσεις, ό,τι τέλος πάντων χρειάζεται μια σύγχρονη μεγαλούπολη. Λέγεται ότι πρότυπο των κατασκευαστών ήταν η Ουάσιγκτον. Εν πάση περιπτώσει, επί Αμπντουλάχ το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας προσπαθεί να απαντήσει στις προκλήσεις του μέλλοντος με πιο… λογικές επενδύσεις. Ο στόχος της κυβέρνησης του Ριάντ είναι τετραπλός:
* Να διαφοροποιήσει την οικονομία της σε πολλούς κλάδους.
* Να αντιμετωπίσει έναν πληθυσμό που εκτινάσσεται (το 40% των Σαουδαράβων είναι κάτω των 15 ετών).
* Να αντιμετωπίσει μια αυξανόμενη ανεργία.
* Να βελτιώσει τα επίπεδα κατάρτισης και μόρφωσης των Σαουδαράβων.
«Πιστεύω ότι το πιο σημαντικό για τη Σαουδική Αραβία είναι η διαφοροποίηση της οικονομίας. Πέρα από την οικονομία, ωστόσο, το θέμα είναι να δημιουργήσει η κυβέρνηση ευκαιρίες για εργασία. Επίσης να δημιουργήσει μια βιομηχανική υποδομή που θα εξασφαλίσει την ευημερία των μελλοντικών γενεών» δήλωσε στο BBC ο Σαάντ αλ Ντοσάρι, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Rabigh Refinery and Petrochemical Company, που εδρεύει κοντά στην Τζέντα. Οι νέες βιομηχανίες που θα δημιουργηθούν στις ανεγειρόμενες «μεγαλουπόλεις της ερήμου» θα περιλαμβάνουν την παραγωγή αλουμινίου, χάλυβα, λιπασμάτων και πετροχημικών. Ενας ολόκληρος στρατός από ξένους εργάτες, κυρίως από τη Νότια Ασία, έχει επιστρατευθεί για να χτίσει την απαιτούμενη αυτή υποδομή αλλά και όλες τις συνοδευτικές οικιστικές περιοχές. Τα εργατικά αυτά χέρια είναι φθηνά και είναι έτοιμα να κάνουν δουλειές που οι Σαουδάραβες είναι απρόθυμοι να αναλάβουν.
Επί δεκαετίες η Σαουδική Αραβία εξαρτιόταν από μεταναστευτικές εργατικές δυνάμεις, τόσο ειδικευμένες όσο και ανειδίκευτες. Τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση του Ριάντ προσπαθεί να σπρώξει όλο και περισσότερο τους Σαουδάραβες προς την εργασία, με προγράμματα απασχόλησης και «σαουδαραβοποίησης της εργασίας», όπως χαρακτηριστικά τα έχει ονομάσει. Τα αποτελέσματα αυτών των προγραμμάτων όμως είναι αμφισβητούμενα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εργοστάσιο εμφιάλωσης της Delta Marketing Company στην Τζέντα. Μόλις το 12% των εργαζομένων στο εργοστάσιο αυτό είναι Σαουδάραβες – μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μάλιστα και 40 γυναίκες. Συνολικά μόνο το ένα πέμπτο των εργαζομένων σε όλες τις μονάδες παραγωγής του ομίλου είναι Σαουδάραβες. Πρόκειται για ένα ποσοστό που ικανοποιεί τα κυβερνητικά κριτήρια, εξακολουθεί όμως να είναι πολύ χαμηλό σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα.
«Οι Σαουδάραβες χαμηλής μόρφωσης έχουν ελάχιστες επιλογές» λέει ο διευθυντής του Τμήματος Υδάτων Νιντάλ Αμπντούλ Καρέεμ, ο οποίος ο ίδιος είναι Ιορδανός. Και εξηγεί: «Αυτοί μπορούν να δουλέψουν σε ανειδίκευτες θέσεις εργασίας με χαμηλό μισθό και να ανταγωνιστούν με τους μετανάστες… Επίσης όμως μπορούν να μείνουν σπίτι τους, χωρίς να δουλεύουν, και δυστυχώς μερικοί από αυτούς προτιμούν να μένουν σπίτι τους χωρίς δουλειά… Κάποιος τρίτος αισθάνεται περίεργα που δεν τους αρέσει να εργάζονται, η χώρα όμως είναι τόσο πλούσια που στην πραγματικότητα δεν αξίζει να δουλεύουν αν δεν πρόκειται να αμειφθούν πλουσιοπάροχα». Παρά τις δυσκολίες, η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αναμφίβολα σε μια διαδικασία τεράστιας μεταλλαγής, η οποία βρίσκει γόνιμο έδαφος για να αναπτυχθεί και να καρποφορήσει χάρη στην κούρσα των τιμών του πετρελαίου και στην παγκοσμιοποίηση.
Η κούρσα των τιμών του πετρελαίου δίνει τη δυνατότητα στη σαουδαραβική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει και το πιο μεγαλεπήβολο και δαπανηρό κατασκευαστικό σχέδιο που καταστρώνει. Οσο για την παγκοσμιοποίηση, όχι μόνο την οικονομική αλλά και αυτή των ιδεών και των τρόπων κοινωνικής και πολιτικής συμπεριφοράς, βγάζει την ισλαμική χώρα από μια πολιτισμική απομόνωση εξόχως επικίνδυνη για το μέλλον, κυρίως αν πρόκειται για ένα μέλλον χωρίς πετρέλαιο! Η παγκοσμιοποίηση έχει φέρει τη Σαουδική Αραβία, όπως άλλωστε και τις άλλες ισλαμικές χώρες της Μέσης Ανατολής, πιο κοντά στα οικονομικά και ιδεολογικοπολιτικά κέντρα του πλανήτη. Πολλοί μεταρρυθμιστές Σαουδάραβες πιστεύουν ότι τα νέα εμπορικά κέντρα που χτίζονται, όπως το γιγαντιαίο Red Sea Mall στην Τζέντα, αλλά και η δορυφορική τηλεόραση, η μουσική που έρχεται από τη Δύση και βεβαίως τα πολλά πανεπιστήμια που ιδρύονται στη χώρα θα αποτελέσουν τον καταλύτη για κοινωνικές ελευθερίες.
«Αυτό είναι μέρος μιας αλλαγής στη φιλοσοφία σε όλο το Βασίλειο, στο οποίο βελτιώνονται τα εκπαιδευτικά συστήματα» επεσήμανε στo BBC ο Φαντ αλ Ρασίντ της «Economic City». «Στην “Οικονομική Πολιτεία Βασιλιάς Αμπντουλάχ” θα έχουμε ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό σύστημα που θα έχει στόχο να εκπαιδεύει φοιτητές σε παγκόσμια κλίμακα και να τους προετοιμάζει για την κατανόηση του κόσμου ολόκληρου, να τους προετοιμάζει έτσι ώστε να θέλουν να συμμετέχουν σε αυτόν και όχι να απέχουν» δήλωσε συγκεκριμένα ο Αλ Ρασίντ.
Στη Σαουδική Αραβία είναι απαραίτητο οι αναγνώστες να διαβάζουν ανάμεσα στις γραμμές. Οι περισσότεροι μεταρρυθμιστές θεωρούν, αν και δεν το διατυμπανίζουν, ότι οι μελλοντικές πόλεις θα είναι πολύ πιο ελεύθερες από την υπόλοιπη χώρα. Αλλά, άραγε, θα μπορούν οι γυναίκες να οδηγούν σε αυτές τις νέες πόλεις; Θα μπορούν άραγε άντρες και γυναίκες να βρίσκονται ελεύθερα μαζί στις περιοχές αυτές, όπως το κάνουν στη Δύση ή και σε πολλές άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής; «Κανείς, ούτε καν ο βασιλιάς ο ίδιος, δεν είναι σε θέση να απαντήσει ακόμη σε τέτοια ερωτήματα με ευθύ τρόπο» σημειώνει ο ανταποκριτής του BBC. Και συμπληρώνει: «Η μεταρρύθμιση πλησιάζει αλλά σε μια χώρα με ισχυρό θρησκευτικό κατεστημένο. Κάτι που σημαίνει ότι η μεταρρύθμιση θα είναι μια πολύ βαθμιαία και αργή εξέλιξη»… Σε κάθε περίπτωση, η «Οικονομική Πολιτεία Βασιλιάς Αμπντουλάχ» φαίνεται ότι βρίσκεται στην προμετωπίδα της σκοπούμενης αλλαγής.
Ο βασιλιάς Αμπντουλάχ, οι ίντριγκες και οι ενδημικές δολοπλοκίες
Αν δεν προκαλούσαν μείζον διπλωματικό ζήτημα, οι παραγωγοί του Χόλιγουντ δεν θα άφηναν κινηματογραφικά ανεκμετάλλευτες τις οικογενειακές ίντριγκες της βασιλικής οικογένειας της Σαουδικής Αραβίας. Η ταινία θα ήταν υπερπαραγωγή τύπου «Λόρενς της Αραβίας», ενώ θα θύμιζε και την εκπληκτική τηλεοπτική σειρά του BBC «Εγώ ο Κλαύδιος» που πρόβαλλε κάποτε η ΕΡΤ. Ο ρόλος του βασιλιά Αμπντουλάχ μπιν Αμπντουλαζίζ αλ Σαούντ θα ήταν ασφαλώς εξαιρετικός. Γιατί, βάσει του σεναρίου, ο βασιλιάς Αμπντουλάχ δεν θα ήταν ούτε ανεύθυνος ούτε ανίκανος ούτε ανυπόληπτος ούτε αλκοολικός ούτε τοξικομανής ούτε δολοφόνος. Ο Αμπντουλάχ ασκεί ουσιαστικά την εξουσία στη Σαουδική Αραβία από τον Ιούνιο του 1995, που ο ετεροθαλής αδελφός του, βασιλιάς Φαχντ, επλήγη από το πρώτο εγκεφαλικό επεισόδιο. Εξαρχής ο Αμπντουλάχ είχε να αντιμετωπίσει τη δυσπιστία, αν όχι την καχυποψία, της Δύσης. Διαδέχθηκε έναν ακραιφνή φιλοδυτικό βασιλιά για να εφαρμόσει μια σαφώς φιλολαϊκότερη πολιτική που αρχικά – δηλαδή, κατά τη δεκαετία 1995-2005 που άσκησε την εξουσία ως πρίγκιπας του θρόνου – δυσκολεύθηκε να καταλάβει η Δύση. Κακώς δυσκολεύθηκε, γιατί ο Αμπντουλάχ φρόντισε πάνω απ’ όλα να συμπεριλάβει το περιβόητο «πολιτικό κόστος» στη διαδικασία λήψης των αποφάσεών του.
Αλλωστε τα χρόνια εκείνα ο Αμπντουλάχ συγκυβέρνησε με τον επίσης ετεροθαλή αδελφό (και δικό του και του Φαχντ) υπουργό Αμυνας πρίγκιπα Σουλτάν. Σημειωτέον ότι λόγω της πολυγαμίας που επιτρέπει ο ισλαμικός νόμος οι διαπλοκές των συγγενικών σχέσεων στη σαουδαραβική βασιλική οικογένεια είναι δαιδαλώδεις και τα περισσότερα από τα αδέλφια είναι ετεροθαλή. Ο Αμπντουλάχ χρίστηκε πρίγκιπας-διάδοχος το 1982, ταυτόχρονα με την αναρρίχηση του Φαχντ στον θρόνο. Αλλά οι πολιτικές αρετές του φάνηκαν μετά την αρρώστια του βασιλιά. Χάρη στην πολιτική του διορατικότητα, π.χ., φρόντισε να καλλιεργήσει στενούς δεσμούς με τις φυλές των Βεδουίνων και να οικοδομήσει ένα φιλολαϊκό, κατ’ άλλους λαϊκιστικό προφίλ.
Πρόκειται για μια σοφή απόφαση, γιατί η ιστορία διδάσκει ότι στα ολοκληρωτικά ισλαμικά καθεστώτα η λαϊκή αγανάκτηση εκδηλώνεται με τρόπο βίαιο και πολλές φορές μοιραίο! Κλασικό παράδειγμα ηγέτη που πλήρωσε τη λαϊκή οργή αποτελεί ο πρίγκιπας Χαλέντ, θείος του Αμπντουλάχ, ο οποίος δολοφονήθηκε το 1965 από διαδηλωτές που διαμαρτύρονταν για την απόφασή του να εισαγάγει την… τηλεόραση στη χώρα. Αλλά και ο βασιλιάς Φεϊζάλ δολοφονήθηκε το 1975 ενώ εργαζόταν στο γραφείο του από τον συνονόματο ανιψιό του, ο οποίος θέλησε να αποδώσει δικαιοσύνη «στο όνομα του λαού και του Αλλάχ», αφού από τα υψηλά τείχη του παλατιού είχαν διαρρεύσει φήμες ότι ο βασιλιάς ήταν μέθυσος, τοξικομανής και εν πάση περιπτώσει διήγε βίο έκλυτο και αντίθετο προς τις επιταγές του Κορανίου.
* Η ιδιότυπη αμερικανοποίηση των Σαουδαράβων
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 το ζητούμενο στις σχέσεις του Ριάντ με την Ουάσιγκτον είναι να ξεπεραστεί η… υποψία των Αμερικανών ότι «όλοι οι Σαουδάραβες είναι αντιαμερικανοί». Δεν είναι αλήθεια αυτό, παρά το ότι αναμφίβολα πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους. Οχι μόνο από θρησκευτικής απόψεως αλλά και από πολιτικής, κοινωνικής, πολιτισμικής και ηθικής. Είναι παγκοίνως γνωστό ότι η έννοια των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη διαφέρει παρασάγγας στη Δύση και στην Ανατολή – εν προκειμένω στις ΗΠΑ και στη Σαουδική Αραβία. Εδώ και τουλάχιστον πέντε δεκαετίες υπήρξε μια εκατέρωθεν ανοχή των διαφορών αυτών.
Τη δεκαετία του 1930 όμως ήσαν οι Αμερικανοί – και όχι η κραταιά τότε Βρετανική Αυτοκρατορία – που κατέστησαν εκμεταλλεύσιμο τον ορυκτό πλούτο της Σαουδικής Αραβίας. Οι Αμερικανοί δημιούργησαν την Aramco, τη γιγαντιαία πετρελαϊκή βιομηχανία, που εθνικοποιήθηκε μεν τη δεκαετία του ’70 αλλά ουδέποτε έπαψε να λειτουργεί ως αμερικανική εταιρεία. Οι αμερικανικές επιρροές είναι οφθαλμοφανείς και στην καθημερινή ζωή των Σαουδαράβων. Από μία άποψη, το Ριάντ αποτελεί μια μικρή Νέα Υόρκη, με τους ουρανοξύστες του, τις Cadillac και τα fast food του. Αν και παραμένουν φανατικοί σουνίτες μουσουλμάνοι, που αισθάνονται μάλιστα βαριά τη θρησκευτική ευθύνη από το γεγονός ότι στην πατρίδα τους βρίσκονται οι δύο ιερές πόλεις του Ισλάμ, η Μέκκα και η Μεδίνα, το γεγονός είναι ότι οι Σαουδάραβες έχουν υποστεί μια ιδιότυπη αμερικανοποίηση.
