– Σπαρτιάτες, ποιο είναι το επάγγελμά σας;
– ΠΟΛΕΜΟΣ! ΠΟΛΕΜΟΣ! ΠΟΛΕΜΟΣ!
Και ο πόλεμος αρχίζει, oπότε κατά μίαν έννοια η ταινία «300»… τελειώνει.
ΒΕΡΟΛΙΝΟ
Οι «300», ή αλλιώς η κινηματογραφική μεταφορά της διάσημης (και βραβευμένης) εικονογραφημένης νουβέλας του Φρανκ Μίλερ, δημιουργού του «Sin City», είναι η ιστορική μάχη των Θερμοπυλών (480 π.Χ.), έτσι όπως μόνο το Χόλιγουντ θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί και αποδώσει. Το απόλυτο σινε-γεγονός, που έκανε την πανευρωπαϊκή πρεμιέρα του κατά τη διάρκεια του 57ου Φεστιβάλ Βερολίνου, εικαστικά εντυπωσιάζει αλλά την ίδια ώρα είναι το πιο καταπιεστικό βιντεογκέιμ που πέρασε ποτέ από τη μεγάλη οθόνη. Αφελές, πολεμοχαρές και κρυπτοφασιστικό.
Ακούγοντας τον 41χρονο σκηνοθέτη Ζακ Σνάιντερ να μιλάει σαν καταγοητευμένο παιδάκι για την εμπειρία του στη δημιουργία των «300», απορείς με τη μεθοδολογία και τον τρόπο σκέψης του. «Οι Σπαρτιάτες ΖΟΥΣΑΝ για τη μάχη» είπε με πάθος ο σκηνοθέτης που έγινε όνομα χάρη στο zombie movie «Το ξύπνημα των νεκρών». «Τη λάτρευαν. Πολεμούσαν σε φάλαγγα, που σήμαινε ότι 300 σώματα ισούνταν με ένα, ο κάθε πολεμιστής μαχόταν προστατεύοντας τον διπλανό του. Ηταν έτοιμοι να πεθάνουν για την ελευθερία, την οποία αποκαλούσαν “όμορφο θάνατο”. Τέλειο δεν ακούγεται;». Τα μάτια του Σνάιντερ λάμπουν από ικανοποίηση.
Οταν ο Σνάιντερ διάβασε το κόμικ του Φρανκ Μίλερ μία εικόνα λέει ότι τον στοίχειωσε. «Μετά τη μάχη των Θερμοπυλών ο τελευταίος ζωντανός Σπαρτιάτης, ο Λεωνίδας, στέκεται όρθιος και βλέπει τα εκατοντάδες χιλιάδες βέλη των Περσών να έρχονται καταπάνω του. Ο ουρανός μαυρίζει από τα βέλη. Σκέφτηκα ότι αν μπορούσα να αποδώσω αυτή την εικόνα στο σινεμά θα ήταν μια πραγματική πρωτοτυπία. Κάτι που δεν θα είχα ξαναδεί ποτέ στη ζωή μου στον κινηματογράφο, άρα δεν θα είχε δει ποτέ και το κοινό!».
Οπως γίνεται πολύ συχνά στο Χόλιγουντ, ο Σνάιντερ βρέθηκε κατά τύχη με την κινηματογραφική εκδοχή των «300» στα χέρια του. Πριν από αρκετά χρόνια είχε μια συνάντηση με τον κινηματογραφικό παραγωγό Τζιάνι Νουνάρι. Η εικονογραφημένη νουβέλα του Μίλερ έτυχε να βρίσκεται στο γραφείο του. Ο Σνάιντερ που δεν είχε γυρίσει καμία ταινία τότε (προέρχεται από τον χώρο των μουσικών βίντεο) ρωτήθηκε από τον Νουνάρι τι θα ήταν πιο «cool» να σκηνοθετήσει. «Αυτό!» είπε ο φέρελπις σκηνοθέτης δείχνοντας το κόμικ. Τόσο απλά…
Ψηφιακή αποχαύνωση
Ο Σνάιντερ θα αναλάμβανε τελικά το σχέδιο των «300» πολλά χρόνια μετά τη συνάντησή του με τον Νουνάρι και αφού πρώτα είχε δοκιμαστεί με επιτυχία στη σκηνοθεσία γυρίζοντας το «Ξύπνημα των νεκρών». Με το να ικανοποιήσει τον εαυτό του («γυρίζω πάντα αυτό που μου αρέσει να βλέπω» είπε) ο Σνάιντερ ήξερε πολύ καλά ότι ταυτοχρόνως όφειλε να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του target group του κοινού των «300», που κυμαίνεται σε θεατές από τα 10 ως τα 17. Τι σημαίνει αυτό;
Στην πραγματικότητα, σημαίνει μια μεταφορά του… «Matrix» στην αρχαία Ελλάδα. Με λίγη δόση από «Braveheart» και από «Μονομάχο» (αυτό το στάχυ που χάιδεψε ο Ράσελ Κρόου στον «Μονομάχο» έχει γίνει μαϊντανός πια!). Η αργή κίνηση των στρατιωτών που λαμβάνουν μέρος στις μάχες είναι το ψωμοτύρι της ταινίας. Οι χορογραφημένες σκηνές μάχης εντυπωσιάζουν αλλά είναι τόσο πολύ… χορογραφημένες που νομίζεις ότι βλέπεις το πιο αιμόφυρτο μπαλέτο του κόσμου. Η σκοτεινή όψη της ταινίας στην ουσία προάγει τον εξπρεσιονισμό του ηλεκτρονικού υπολογιστή και κάθε νιφάδα ποπ κορν που εισχωρεί στο στόμα του αποχαυνωμένου θεατή αντιστοιχεί με έναν νεκρό. Το αίμα πετιέται σαν σιντριβάνι, τα σώματα γίνονται σουβλάκια. Συνέχεια.
Προσωπικά δεν θυμάμαι να έχω δει τόσο πολλούς σκοτωμούς σε κοντινά πλάνα. Ολα αυτά όμως μέσα στην ασφάλεια του καλλωπισμένου ψηφιακού περιβάλλοντος των τρισδιάστατων εφέ, που ποτέ δεν σου δίνει την αίσθηση του πόνου. Και βέβαια, όπως οφείλει να συμβαίνει σε κάθε ποπ κορν movie που σέβεται τον εαυτό του, δεν λείπουν οι cool πλακίτσες. «Ο ώμος μου, ο ώμος μου, πού είναι ο ώμος μου;» αναρωτιέται σπαρταρώντας σαν το ψάρι ένας Πέρσης. «Δεν είναι δικός σου ώμος πια» είναι η απάντηση του θαρραλέου Σπαρτιάτη που του τον έχει κόψει. Αυτό ακριβώς είναι το πνεύμα που προασπίζουν οι «300» και που συχνά γίνεται εξοργιστικό.
Πόλεμος, η χαρά της ζωής
Οι Σπαρτιάτες του Σνάιντερ είναι τριακόσιοι Αρνολντ Σβαρτσενέγκερ με την εμφάνιση που είχε ο νυν κυβερνήτης της Καλιφόρνιας όταν ήταν ακόμη Μίστερ Κόσμος. Αρτιες κοιλιακές γραμμώσεις, γρανιτένιο σώμα, δύναμη ελέφαντα. Οι τέλειες μηχανές θανάτου. Τους βλέπεις να παρελαύνουν και περιμένεις να αρχίσουν να φωνάζουν «sieg heil!». Το μιλιταριστικό και κρυπτοφασιστικό πνεύμα αυτής της ταινίας, τόσο κραυγαλέο, συνδυασμένο με το σφυροκόπημα της μέταλ μουσικής του Τάιλερ Μπέιτς, μου έφερε μελαγχολικά στο μυαλό τον Κλιντ Ιστγουντ, ο οποίος στα «Γράμματα από την Ιβο Τζίμα» απέδωσε το ίδιο ακριβώς θέμα από την ανάποδη. Εκεί, μια χούφτα Ιάπωνες κλήθηκαν να πετύχουν το ακατόρθωτο πολεμώντας τους αριθμητικά περισσότερους Αμερικανούς εμμένοντας στην ηλιθιότητα του πολέμου. Η σύγκριση είναι αναπόφευκτη, εφόσον και στις δύο περιπτώσεις μιλάμε για ήρωες.
Επίσης, στους «300» η έννοια του ελέους είναι ανέκδοτο. Ο Λεωνίδας σκοτώνει εν ψυχρώ τους αγγελιοφόρους του Ξέρξη ρίχνοντάς τους στον… Καιάδα. «Ή Σπαρτιάτες ή τίποτε!» φωνάζει. Για να μην μπούμε στη διαδικασία των νηπιακής αντίληψης «ευρημάτων», όπως το λάδωμα των λεπρών εφόρων της Σπάρτης από τους Πέρσες για να παραποιήσουν την προφητεία.
Στους «300» ο πόλεμος είναι η χαρά της ζωής ενώ η γελοιότητα της ταινίας εντείνεται με τις «σφήνες» της επίσης απαραίτητης ψευδοφιλοσοφίας του τύπου «πρώτα πολεμούμε με το μυαλό και μετά με την καρδιά». Φράση του Λεωνίδα ενώ εκπαιδεύει τον γιο του. Και όλα αυτά με τους ηθοποιούς να μιλούν με απίστευτο στόμφο, σαν να απαγγέλλουν Σαίξπηρ. Αυτός είναι ένας αρχαίος κανόνας στο Χόλιγουντ και λέγεται «πώς να δώσεις στο ποπ κορν κύρος» (την περισσότερη ώρα πάντως οι Σπαρτιάτες δεν μιλούν γιατί μουγκρίζουν).
Ο Λεωνίδας και ο… Παπαφλέσσας
Οι «300» είναι μια ταινία με την οποία κάνεις άνετα καλαμπούρι. Στο Χόλιγουντ ο Λεωνίδας μεταφράζεται σε Λιονάιντας, ο Ξέρξης σε Ζέρζις και οι Θερμοπύλες σε… Hot Gates. Ακούγεται σαν τίτλος ταινίας πορνό ή είναι η ιδέα μου; Περιέργως, ο προδότης Εφιάλτης (ή αλλιώς πέντε Κουασιμόδοι στο πακέτο ενός παραμορφωμένου σώματος) δεν μεταφράστηκε σε Nightmare αλλά παρέμεινε Εφιάλτης. Αναρωτιέται κανείς γιατί… μορφικά ο Λεωνίδας (Τζέραλντ Μπάτλερ) παραπέμπει περισσότερο στον Παπαφλέσσα, ενώ ο Ξέρξης (Ροντρίγκο Σαντόρο) με τα δεκάδες μέταλλα καρφωμένα στο πρόσωπό του έχει μιαν αλλόκοτη θηλυπρέπεια που σου θυμίζει την Γκρέις Τζόουνς νέα.
