Οταν, μικρό παιδί, έγραψα για πρώτη φορά την περιβόητη έκθεση με θέμα «Τι είναι η πατρίδα μας;» δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι αυτό το ερώτημα θα με κυνηγάει αργότερα σε ολόκληρη τη ζωή μου. Ούτε μπορούσα να φανταστώ ότι κάθε φορά που θα βρίσκομαι μπροστά στην κάλπη θα καλούμαι να απαντήσω στην ίδια, απαράλλαχτη και βασανιστική απορία που όλοι μαζί και ο καθένας χωριστά κουβαλάμε από τα παιδικά μας χρόνια. Τι είναι η πατρίδα μας;
Δεν ξέρω αν σας παραπλανά η προεκλογική εκστρατεία αλλά όσο περνούν τα χρόνια, όσο απομακρύνονται τα φοιτητικά μου αμφιθέατρα, αντιλαμβάνομαι ότι μέσα στον κλειστό φάκελο δεν βάζω ούτε ΠαΣοΚ, ούτε ΝΔ, ούτε λευκό, ούτε Συνασπισμό, ούτε Τσοβόλας, ούτε ΚΚΕ, ούτε «Ελλάς, Ελλάς, Αντώνης Σαμαράς»… Δεν βάζω κόμμα, απόκομμα ή κομματάρχη… Βάζω μια άποψη γι’ αυτή την έρημη τη χώρα που δεν μου αρέσει πάντοτε αλλά την αγαπάω και την πονάω και τη θέλω πολύ. Βάζω μια επιθυμία για τόσα καλύτερα πράγματα που αποζητώ για μένα, για τους φίλους μου και τα παιδιά μου. Βάζω μια φροντίδα για όσους δεν έχουν όμορφη ζωή να φανταστούν ή να ζήσουν. Αντε να βάλω και μια (μικρή) δόση απαξίας για τους καθημερινούς καραγκιόζηδες που με εξοργίζουν προτού τους ξεχάσω στην πρώτη στροφή.
Λίγα πράγματα και μάλλον τετριμμένα, καθόλου πρωτότυπα… Διότι, αν το καλοσκεφτείτε, και η πατρίδα μας το ίδιο είναι: ένα όμορφο, καθημερινό πράγμα, καθόλου πρωτότυπο και μάλλον τετριμμένο. Χωρίς φωνασκίες, χωρίς ψευτοτσαμπουκάδες, χωρίς ναυάρχους και στρατηλάτες του γλυκού νερού, χωρίς «overdose» από σημαίες και πατριωτικά θούρια. Είναι γλυκιά όσο γλυκές είναι και οι άλλες πατρίδες γι’ αυτούς που τις αγαπούν. Είναι ζωντανή όσο ακριβώς ζωντανοί είμαστε εμείς που τη συναπαρτίζουμε. Και ίσως απλώς να δικαιούται ένα πρόσθετο μέτρο σοβαρότητας διότι, όσο και αν το γλεντάμε και καλά κάνουμε, η πατρίδα μας είναι τελικώς μια πολύ σοβαρή υπόθεση.
Γνωρίζω καλά ότι ένα σωρό «ψώνια» την εκποιούν καθημερινώς στην τηλεόραση ή στο μπαλκόνι. Αλλά γνωρίζω εξίσου καλά ότι τη στιγμή όπου θα μας καλέσει ο εκλογικός κατάλογος, θα αποφανθούμε ότι η πατρίδα μας δεν είναι τίποτε άλλο παρά αυτό που τη φτιάχνουμε και ότι δεν υπάρχει πατρίδα πέρα, πάνω ή έξω από εμάς. Οπως πέρα, πάνω ή έξω από εμάς δεν υπάρχει ούτε δημοκρατία, ούτε κοινωνία, ούτε δικαιοσύνη.
Παρακολούθησα αυτή την προεκλογική εκστρατεία με μια γεύση πίκρας, με ένα αίσθημα απογοήτευσης, σαν μια ανεκπλήρωτη υπόσχεση. Και για μια φορά οφείλω να ομολογήσω ότι οι χειρότεροι δεν ήταν οι πολιτικοί: οι χειρότεροι ήμασταν εμείς οι πολίτες… Αδιάφοροι, γρουσούζηδες, κοινότοποι, χαβαλέδες, έτοιμοι για τον ανέξοδο αφορισμό, τη γενικόλογη υπεκφυγή και την εύκολη ετυμηγορία. Μεταξύ μας, δεν έχω την παραμικρή δυσκολία να πιστέψω ότι η πολιτική διαδικασία είναι χαβαλές. Εχω, όμως, βάσιμη αντίρρηση να αποδεχτώ ότι ο χαβαλές συνιστά πολιτική διαδικασία. Για τον απλούστατο λόγο ότι ο χαβαλές δεν δίνει απάντηση στο καίριο, στο ουσιαστικό εκλογικό ερώτημα: τι είναι η πατρίδα μας;
Ο μεγάλος γάλλος φιλόσοφος, ο Αλάν, έλεγε με αυτό το υπαινικτικό χιούμορ που διέκρινε τους αφορισμούς του: «Οταν ακούω κάποιον να μου λέει ότι δεν είναι ούτε δεξιός ούτε αριστερός, ξέρω σίγουρα ότι δεν είναι αριστερός…». Κάπου 70 χρόνια αργότερα, μέσα από μια ιδιότυπη συνέχεια σκέψης, ο Φρανσουά Μιτεράν συμπλήρωσε τον συλλογισμό. Τον ρώτησαν αν υπάρχει πλέον διαφορά μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς, για να απαντήσει ότι «η άποψη πως μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς δεν υπάρχουν πια διαφορές είναι η κυρίαρχη δεξιά άποψη της εποχής μας».
Για σκεφτείτε λίγο τι μας λένε αυτοί οι δύο… Πως στο ερώτημα «τι είναι η πατρίδα μας;» πρέπει να δώσεις μια σαφή, ξεκάθαρη απάντηση, όποια και αν είναι αυτή. Οχι υπεκφυγές, όχι υπαινιγμούς. Ούτε Τσοβόλας, ούτε χαβαλές, ούτε λευκό, ούτε χαζοχαρούμενο, ούτε «δεν πάω!», ούτε «όλοι ίδιοι είναι!», ούτε τίποτα, ούτε σημαία… Ο φασισμός του Μεσοπολέμου εξετράφη ως κίνημα ανατροπής του διλήμματος Δεξιά / Αριστερά και η ανατροπή των θεμελιωδών αντιθέσεων στην πολιτική οδηγεί πάντα σε φασιστοειδείς παρεκτροπές. Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος και αυτόν θα βρούμε μπροστά μας μόλις γλιστρήσουμε στην απομόνωση του παραβάν. Ως εκ τούτου, καλή ψήφο…
