Στο σχέδιο νόμου για τις τεχνικές εταιρείες υποβλήθηκε από το υπουργείο Οικονομικών τροπολογία για τη φορολογία των αποθεματικών των τεχνικών επιχειρήσεων, καθώς και των αποθεματικών των ανωνύμων εταιρειών που έχουν σχηματιστεί από κέρδη από την πώληση εισηγμένων στο Χρηματιστήριο μετοχών. Η τροπολογία αυτή ύστερα από συνετότερη σκέψη ανεκλήθη μερικώς. Ετσι, αποφασίστηκε να υπαχθούν σε φόρο μόνο τα αποθεματικά των τεχνικών επιχειρήσεων, όχι και τα αποθεματικά που προέρχονται από κέρδη από την πώληση μετοχών εισηγμένων στο Χρηματιστήριο. Πολύ σωστά αποφασίστηκε αυτό διότι σε μια περίοδο που το Χρηματιστήριο πάει από το κακό στο χειρότερο θα ήταν άφρων πράξη η επιβολή φόρου στα όποια κέρδη έχουν απομείνει στις επιχειρήσεις από την πώληση μετοχών στο Χρηματιστήριο.
Τελικώς, και η νέα τροπολογία απεσύρθη και αυτή ύστερα από παρέμβαση του Προέδρου της Βουλής κατά τη συζήτησή της την περασμένη Τετάρτη, με σκοπό το όλο θέμα της φορολογίας των αποθεματικών να επανεξετασθεί στο σύνολό του.
Εχουν βέβαια διατυπωθεί κατά καιρούς κάποιες απόψεις για την επιβολή φόρου στα κέρδη από την πώληση μετοχών στο Χρηματιστήριο οι οποίες, αν και έχουν σοβαρή δικαιολογητική βάση, υπό τις παρούσες συνθήκες δεν είναι καν συζητήσιμες. Η επικρατούσα άποψη είναι ότι η υπό προϋποθέσεις απαλλαγή από τον φόρο των κερδών αυτών θα πρέπει να διατηρηθεί ως έχει ώσπου το ελληνικό χρηματιστήριο να αποκτήσει την ωριμότητα που έχουν τα άλλα ευρωπαϊκά και διεθνή χρηματιστήρια.
Ας δούμε πώς έχει σήμερα η φορολογική μεταχείριση των εισηγμένων και μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο μετοχών, μια και τα τελευταία χρόνια έγιναν σοβαρές και αλλεπάλληλες μεταβολές στο νομοθετικό καθεστώς.
* Μη εισηγμένες μετοχές
Ως τις 17 Φεβρουαρίου 1997 η υπεραξία που προέκυπτε από την πώληση μετοχών, ονομαστικών ή ανωνύμων, εισηγμένων ή μη στο Χρηματιστήριο Αθηνών, απαλλασσόταν από τον φόρο εισοδήματος. Με το άρθρο 15 του Ν. 2459/1997, η ισχύς του οποίου άρχισε στις 18 Φεβρουαρίου 1997, ορίστηκε ότι θεωρείται εισόδημα και φορολογείται αυτοτελώς με συντελεστή 20% το κέρδος ή η ωφέλεια που προκύπτει από τη μεταβίβαση μετοχών μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών, είτε αυτές είναι ονομαστικές είτε είναι ανώνυμες. Το άρθρο αυτό προέβλεπε την έκδοση προεδρικού διατάγματος με το οποίο θα καθοριζόταν ο τρόπος προσδιορισμού της υπεραξίας η οποία θα υπαγόταν σε φόρο. Το διάταγμα αυτό εκδόθηκε με καθυστέρηση δύο περίπου ετών! Ετσι από της ισχύος του πιο πάνω άρθρου και ως τις 16.11.1999 ο φόρος εισοδήματος με συντελεστή 20% επιβαλλόταν στην υπεραξία που δήλωνε αυτός που μεταβίβαζε τις μετοχές.
Από τις 17.11.1999 ο πιο πάνω τρόπος φορολογίας των μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο μετοχών καταργήθηκε. Με την παράγραφο 4 του άρθρου 3 του Ν. 2753/1999 ορίστηκε πως φορολογείται αυτοτελώς με συντελεστή 5% η πραγματική αξία πώλησης μετοχών ή παραστατικών τίτλων μετοχών μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο που μεταβιβάζονται από ιδιώτες ή από φυσικά ή νομικά πρόσωπα, ημεδαπά ή αλλοδαπά. Με το άρθρο 33 του Ν. 2778/1999 ορίστηκε ακόμη ότι στον φόρο αυτόν υπόκεινται και οι μη εισηγμένες σε αλλοδαπά χρηματιστήρια μετοχές.
* Φόρος μεταβίβασης
Η πιο πάνω φορολογία δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί κατά κυριολεξία φόρο εισοδήματος διότι δεν φορολογείται εισόδημα ή ωφέλεια που αποκτάται από μια συγκεκριμένη πράξη. Φορολογείται η συνολική πραγματική αξία κινητού πράγματος που μεταβιβάζεται. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τον φορολογικό νόμο η μεταβίβαση εν ζωή ή λόγω θανάτου ονομαστικών ή ανωνύμων μετοχών μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο πραγματοποιείται αποκλειστικά με συμβολαιογραφικό έγγραφο ή ιδιωτικό έγγραφο το οποίο θεωρείται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας ΔΟΥ. Απόκτηση τέτοιων μετοχών χωρίς να τηρηθεί η διαδικασία αυτή θεωρείται άκυρη και δεν παράγει κανένα έννομο δικαίωμα γι’ αυτόν που τις αποκτά.
Σημειώνεται ακόμη ότι φυσικά πρόσωπα που αποκτούν με αγορά μετοχές μη εισηγμένες στο Χρηματιστήριο υπάγονται στο τεκμήριο απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.
* Φορολογία εισηγμένων μετοχών
Ο φορολογικός νομοθέτης προκειμένου να τονώσει το Χρηματιστήριο και να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη υπήρξε επιεικής όσον αφορά τη φορολογική μεταχείριση των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο μετοχών. Ετσι, σύμφωνα με τον φορολογικό νόμο, δεν υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος τα κέρδη που αποκτώνται από ιδιώτες, καθώς και από επιχειρήσεις ατομικές ή εταιρικές οποιασδήποτε μορφής, εφόσον τηρούν βιβλία Β’ κατηγορίας του ΚΒΣ. Η απαλλαγή αυτή αποτελεί σαφώς παρέκκλιση από τη συνταγματική αρχή σύμφωνα με την οποία οι πολίτες συνεισφέρουν στα δημόσια βάρη ανάλογα με τις δυνάμεις τους.
Ακόμη, σύμφωνα με τον φορολογικό νόμο, η αγορά μετοχών εισηγμένων στο Χρηματιστήριο δεν θεωρείται τεκμήριο απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Το γεγονός ότι με τη ρύθμιση αυτή δίνεται η δυνατότητα για το ξέπλυμα «μαύρου» χρήματος δεν έχει και μεγάλη σημασία για τον νομοθέτη. Αρκεί να εισρεύσει στο Χρηματιστήριο πολύ χρήμα χωρίς να έχει σημασία από πού αυτό προέρχεται.
Ειδική φορολογική μεταχείριση προβλέπει ο φορολογικός νόμος (2238/1994) στο άρθρο 38 για τα κέρδη από την πώληση μετοχών εισηγμένων στο Χρηματιστήριο τα οποία αποκτώνται από ατομικές και εταιρικές επιχειρήσεις που τηρούν Γ’ κατηγορίας βιβλία. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου αυτού, τα κέρδη που προέρχονται από την πώληση μετοχών, ονομαστικών ή ανωνύμων, ημεδαπής ανώνυμης εταιρείας εισηγμένης στο Χρηματιστήριο, τα οποία προκύπτουν από βιβλία Γ’ κατηγορίας του ΚΒΣ και αποκτώνται από ατομικές επιχειρήσεις ή από ομόρρυθμες ή ετερόρρυθμες εταιρείες, κοινωνίες αστικού δικαίου, αστικές κερδοσκοπικές ή μη εταιρείες, συμμετοχικές ή αφανείς ή κοινοπραξίες, απαλλάσσονται από τον φόρο εισοδήματος υπό την προϋπόθεση ότι εμφανίζονται σε λογαριασμό ειδικού αποθεματικού με σκοπό τον συμψηφισμό τους με τυχόν ζημιές οι οποίες θα προκύψουν μελλοντικά από την πώληση μετοχών εισηγμένων ή όχι στο Χρηματιστήριο.
Τα κέρδη αυτά, αν αναληφθούν ή διανεμηθούν ή η εταιρεία λυθεί, φορολογούνται κατά τον χρόνο ανάληψης ή διανομής ή κατά τον χρόνο λύσης της εταιρείας, σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν κατά τον ίδιο χρόνο. Ουσιαστικά δεν υπάρχει απαλλαγή από τον φόρο αλλά μετάθεση του χρόνου φορολογίας.
Αν σε μια διαχειριστική περίοδο προκύψει ζημιά από την πώληση μετοχών στο Χρηματιστήριο, αυτή θα συμψηφιστεί με τα κέρδη που εμφανίζονται στον λογαριασμό του ειδικού αποθεματικού ή ολόκληρη ζημιά, αν δεν υπάρχει λογαριασμός ειδικού αποθεματικού, μεταφέρεται σε ειδικό λογαριασμό με σκοπό να συμψηφιστεί με μελλοντικά κέρδη. Η ζημιά αυτή δεν εκπίπτει δηλαδή από τα ακαθάριστα έσοδα της επιχείρησης.
* Ειδική μεταχείριση
Ο πιο πάνω ειδικός τρόπος φορολογικής μεταχείρισης των κερδών και των ζημιών από την πώληση μετοχών στο Χρηματιστήριο εφαρμόζεται, σύμφωνα με τον φορολογικό νόμο, αναλογικά και στα νομικά πρόσωπα, στις ανώνυμες εταιρείες, στις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης, στους συνεταιρισμούς και στις αλλοδαπές επιχειρήσεις. Τα κέρδη που αποκτούν οι επιχειρήσεις αυτές από την πώληση μετοχών στο Χρηματιστήριο απαλλάσσονται του φόρου με την προϋπόθεση ότι εμφανίζονται σε λογαριασμό ειδικού αποθεματικού με σκοπό να συμψηφιστούν με τις τυχόν ζημιές που θα προκύψουν στο μέλλον. Αν σε μια διαχειριστική χρήση προκύψουν ζημιές, αυτές συμψηφίζονται με τα κέρδη ή αν δεν υπάρχουν κέρδη μεταφέρονται σε ειδικό λογαριασμό για να συμψηφιστούν με τα τυχόν κέρδη που θα προκύψουν στο μέλλον.
Αν τα κέρδη διανεμηθούν, το ποσό που θα διανεμηθεί φορολογείται αυτοτελώς στο όνομα του νομικού προσώπου με την αναγωγή του σε μεικτό με την προσθήκη του αναλογούντος φόρου.
