Πρόσφατη έρευνα του ΙΕΛΚΑ αναλύει τις αντιλήψεις, τα συναισθήματα και τις προσαρμοστικές συμπεριφορές των καταναλωτών απέναντι στις τρέχουσες γεωπολιτικές/οικονομικές εξελίξεις και ειδικά σε σχέση με τον πόλεμο στον Περσικό Κόλπο. Καταγράφεται ένα περιβάλλον υψηλής συναισθηματικής πίεσης, έντονης προσαρμογής της κατανάλωσης με μείωση δαπανών και αυξημένων προσδοκιών για κρατική ενίσχυση.
Εντονα αρνητικά συναισθήματα με κυρίαρχα τον θυμό, την ανησυχία και τον φόβο. Τα διεθνή γεγονότα προκαλούν έντονη συναισθηματική επιβάρυνση. Τα κυρίαρχα συναισθήματα για τον πόλεμο είναι: θυμός (27%), ανησυχία (26%), φόβος (25%), άγχος (19%) και ανασφάλεια (16%). Αξιοσημείωτο είναι ότι η περιβαλλοντική κρίση δεν έχει μεγάλη επίδραση στην ψυχοσύνθεση του καταναλωτικού κοινού. Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο έχει τα μεγαλύτερα επίπεδα αρνητικών συναισθημάτων από τις διάφορες κρίσεις που ζητήθηκε στο κοινό να αξιολογήσουν. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη συσσωρευμένη ψυχολογική πίεση των νοικοκυριών λόγω των πολλαπλών κρίσεων που έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση απόψεων που δεν ταυτίζονται πολλές φορές με την πραγματική κατάσταση.
Τα τρόφιμα παραμένουν σημαντική πηγή οικονομικής πίεσης, παρά τις πιέσεις των τιμών στα καύσιμα. Ως προς τις κατηγορίες προϊόντων με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση, οι καταναλωτές εκτιμούν ότι η μεγαλύτερη επιβάρυνση σήμερα είναι αθροιστικά από τις τιμές καυσίμων-ενέργειας (34% και 21%) και τις τιμές τροφίμων (40%). Παρότι οι τιμές τροφίμων καταγράφουν σχετικά σταθερή πορεία τιμών πριν και μετά την έναρξη του πολέμου, σε αντίθεση με τις τιμές καυσίμων που έχουν αυξηθεί σημαντικά, οι καταναλωτές εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται μεγαλύτερη επίδραση από τις τιμές τροφίμων. Αυτό αποδίδεται στη μεγαλύτερη δαπάνη για τρόφιμα και στη συσσωρευμένη κόπωση της τελευταίας 4ετίας. Ως προς την εκτίμηση του μέλλοντος, οι καταναλωτές αναμένουν μετατόπιση της πίεσης προς τις μεταφορές καθώς υποχωρεί η ανάγκη για θέρμανση λόγω του καλοκαιριού και αυξάνεται η ανάγκη για μετακινήσεις, διατηρώντας όμως τα τρόφιμα ως βασικό παράγοντα κόστους.
Στροφή σε περιορισμό δαπανών και «αμυντική» καταναλωτική συμπεριφορά. Οι καταναλωτές προχωρούν σε άμεσες προσαρμογές της καθημερινής τους συμπεριφοράς με κύριες κατευθύνσεις την αναβολή και τη μείωση δαπανών. Για την αναβολή δαπανών, 60% αφορά αγορές ένδυσης και προσωπικών ειδών και 54% αφορά διασκέδαση (εστίαση, διακοπές). Για τη μείωση δαπανών, 42% αναζητά περισσότερο προσφορές και εκπτώσεις, 40% στρέφεται σε φθηνότερα προϊόντα, 36% περιορίζει αγορές βασικών αγαθών (τρόφιμα), 30% μειώνει την κατανάλωση καυσίμων και 29% μειώνει την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Υψηλές προσδοκίες για κρατική στήριξη – ιδιαίτερα σε ενέργεια και βασικά αγαθά. Τέλος, καταγράφεται ένα καταναλωτικό κοινό με έντονη προσμονή για κρατική ενίσχυση αφού έχει «εκπαιδευτεί» σχετικά τα τελευταία χρόνια, με τα δεδομένα να αναδεικνύουν ότι η ενεργειακή επιβάρυνση εξακολουθεί να αποτελεί το σημαντικότερο πεδίο ανάγκης για παρέμβαση. Συγκεκριμένα, 81% θεωρεί ότι θα χρειαστεί σημαντική βοήθεια για το ηλεκτρικό ρεύμα, 77% για τα καύσιμα και 67% για τρόφιμα και βασικά είδη.
Συμπερασματικά το πρώτο εξάμηνο του 2026 βρίσκει τα ελληνικά νοικοκυριά σε φάση συγκράτησης δαπανών και ενισχυμένης οικονομικής επιφυλακής, με σαφή προτεραιότητα τη διαχείριση βασικών αναγκών.
Ο κ. Γεώργιος Δουκίδης είναι καθηγητής του ΟΠΑ και επιστημονικός σύμβουλος του ΙΕΛΚΑ.
