Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή

Μοιάζει με τον απόλυτο γεωπολιτικό εφιάλτη, αλλά οι ευρωπαϊκοί στρατοί το σχεδιάζουν ήδη στο παρασκήνιο.

Οι απρόβλεπτες κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος μειώνει απότομα την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη λόγω του δικού του πολέμου στο Ιράν, αναγκάζουν τους Ευρωπαίους συμμάχους να προετοιμαστούν κρυφά για ένα σοκαριστικό σενάριο: πώς θα πολεμήσουν μόνοι τους εναντίον της Ρωσίας, χωρίς καμία βοήθεια από την Αμερική, ακόμα και αν το ΝΑΤΟ «παραλύσει».

Το σοκ της αμερικανικής αναδίπλωσης

Στις αρχές Μαΐου, στο Φορτ Χουντ του Τέξας, η θωρακισμένη ταξιαρχία «Black Jack» τύλιξε τελετουργικά τις σημαίες της. Οι 4.000 στρατιώτες της ετοιμάζονταν να αναπτυχθούν στην Πολωνία για να στείλουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα αποτροπής απέναντι στη ρωσική απειλή. Λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά, η Ουάσιγκτον έστειλε το ακριβώς αντίθετο σήμα: η αποστολή ακυρώθηκε.

Αυτή ήταν η δεύτερη φορά μέσα στον ίδιο μήνα που ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε περικοπές στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη, έχοντας ήδη δρομολογήσει την απόσυρση 5.000 στρατιωτών από τη Γερμανία. Η κίνηση αυτή αντανακλά την οργή του για την άρνηση των Ευρωπαίων να στηρίξουν τον πόλεμό του στο Ιράν.

Από την αρχή της δεύτερης θητείας του, ο Τραμπ αμφισβητεί ανοιχτά τη δέσμευσή του στο ΝΑΤΟ και στο Άρθρο 5 για την αμοιβαία άμυνα. Αν και αυτό ανάγκασε επιτέλους τους Ευρωπαίους να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, οι ξαφνικές μειώσεις δυνάμεων και η ακύρωση της ανάπτυξης μιας κρίσιμης μονάδας πυραύλων Κρουζ στη Γερμανία ανέτρεψαν κάθε σχεδιασμό.

Η Ευρώπη πίστευε ότι θα είχε χρόνο να προσαρμοστεί, όμως τώρα ξεμένει από αμερικανική υποστήριξη σε κρίσιμους τομείς, όπως οι πληροφορίες και η επιτήρηση, ενώ η τεράστια κατανάλωση αμερικανικών πυραύλων στο Ιράν καθυστερεί τις παραδόσεις όπλων προς τους Ευρωπαίους συμμάχους και την Ουκρανία όπως αναφέρει το άρθρο του Economist.

Η «κρίση της Γροιλανδίας» και οι μυστικές συνομιλίες

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είναι σοκαρισμένοι, ιδιαίτερα μετά την απειλή του Τραμπ τον Ιανουάριο να καταλάβει τη Γροιλανδία από τη Δανία. Η ανησυχία τους πλέον δεν είναι απλώς αν η Αμερική θα επιλέξει να απέχει από έναν ενδεχόμενο πόλεμο με τη Ρωσία, αλλά αν θα μπορούσε ενεργά να σαμποτάρει την αντίδραση των υπόλοιπων μελών του ΝΑΤΟ.

Συνεντεύξεις με ανώτατους αξιωματικούς και αμυντικούς αξιωματούχους από διάφορες χώρες της Συμμαχίας αποκαλύπτουν για πρώτη φορά πόσο σοβαρά παίρνουν αυτόν τον κίνδυνο. Ορισμένες ευρωπαϊκές δυνάμεις καταστρώνουν μυστικά σχέδια για να πολεμήσουν όχι μόνο χωρίς τις ΗΠΑ, αλλά και χωρίς τις βασικές υποδομές διοίκησης και ελέγχου του ΝΑΤΟ. «Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν ένα ξυπνητήρι. Συνειδητοποιήσαμε ότι χρειαζόμαστε ένα Plan B», εξομολογείται Σουηδός αξιωματούχος.

Κανείς από τους ερωτηθέντες δεν δέχθηκε να μιλήσει επώνυμα, καθώς φοβούνται ότι μια τέτοια δημόσια παραδοχή θα επιτάχυνε την αποχώρηση των Αμερικανών. Μάλιστα, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει απαγορεύσει ρητά κάθε σχετική συζήτηση, θεωρώντας ότι ρίχνει λάδι στη φωτιά. Όταν αναλυτές στη Φινλανδία επιχείρησαν πέρυσι να επιχειρηματολογήσουν υπέρ ενός εναλλακτικού σχεδίου, οι αρχές το διέψευσαν κατηγορηματικά. Ωστόσο, η πιεστική πραγματικότητα έχει αναγκάσει αρκετές χώρες να αναρωτηθούν: ποια αλυσίδα διοίκησης μπορεί να χρησιμοποιηθεί αν η Αμερική μπλοκάρει το ΝΑΤΟ;

Το πρόβλημα της «Ορχήστρας»

Το ερώτημα αυτό χτυπάει την καρδιά της Συμμαχίας. Ενώ οι περισσότεροι στρατιωτικοί συνασπισμοί μοιάζουν με σχολική μπάντα όπου κάθε χώρα απλώς χτυπάει το δικό της τύμπανο, το ΝΑΤΟ σχεδιάστηκε ως μια συμφωνική ορχήστρα με έναν μόνο μαέστρο: τον Ανώτατο Στρατιωτικό Διοικητή Ευρώπης (SACEUR), ο οποίος είναι πάντα Αμερικανός στρατηγός. Χωρίς την αμερικανική ηγεσία ως «κόλλα», ολόκληρο το σύστημα αποτροπής κινδυνεύει με κατακερματισμό.

Ένα ευρωπαϊκό «Plan B» απαιτεί τη δημιουργία μιας νέας δομής. Ο πυρήνας της, τουλάχιστον στη βόρεια Ευρώπη, θα μπορούσε να είναι ένας συνασπισμός των σκανδιναβικών και βαλτικών χωρών, μαζί με την Πολωνία, που μοιράζονται τον κοινό φόβο για τη Ρωσία. Αναλυτές εκτιμούν ότι περίπου το ένα τρίτο των μελών του ΝΑΤΟ θα έμπαινε στη μάχη από την πρώτη μέρα, χωρίς καν να περιμένει την ομόφωνη ενεργοποίηση του Άρθρου 5 από το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο.

Η λύση της JEF

Η πιο έτοιμη εναλλακτική λύση αυτή τη στιγμή είναι η Κοινή Εκστρατευτική Δύναμη (JEF), ένας συνασπισμός δέκα χωρών υπό τη διοίκηση της Μεγάλης Βρετανίας, με μόνιμο στρατηγείο κοντά στο Λονδίνο. Η JEF δημιουργήθηκε το 2014 και το μεγάλο της πλεονέκτημα είναι ότι μπορεί να αντιδράσει σε κρίσεις χωρίς να απαιτείται ομοφωνία, παρακάμπτοντας έτσι το δικαίωμα βέτο που έχει κάθε μέλος μέσα στο ΝΑΤΟ. Διαθέτει δικά της δίκτυα επικοινωνιών που δεν βασίζονται στην Αμερική, ενώ η συμμετοχή της Βρετανίας προσφέρει και έναν βαθμό πυρηνικής αποτροπής.

Ωστόσο, η JEF εστιάζει κυρίως στον Βορρά και στερείται τη συμμετοχή μεγάλων δυνάμεων όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Πολωνία. Επιπλέον, πολλοί σύμμαχοι ανησυχούν για την οικονομική και στρατιωτική ετοιμότητα της ίδιας της Βρετανίας, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι πάσχει από το «σύνδρομο του Downton Abbey»: προσποιείται ότι κρατάει τα προσχήματα της παλιάς ισχύος, αλλά δεν διαθέτει πλέον τα απαραίτητα κονδύλια. Τα προβλήματα αυτά θα μπορούσαν να μετριαστούν αν στο σχήμα έμπαινε η Γερμανία, η οποία αυξάνει κατακόρυφα τον αμυντικό της προϋπολογισμό.

Όπως και να έχει, η JEF φαντάζει ως η καλύτερη διαθέσιμη λύση αν οι Ευρωπαίοι αναγκαστούν να προστατεύσουν μόνοι τους τα εδάφη τους, καθώς όλοι πλέον καταλαβαίνουν το προφανές: Μια αμυντική αποτροπή που βασίζεται σε κάποιον που μπορεί να μην εμφανιστεί στο πεδίο της μάχης, δεν είναι καθόλου αποτροπή.