Το να καμώνεται κανείς πως ξέρει τι συμβαίνει μέσα στην ψυχή ενός εφήβου σήμερα είναι εξωπραγματικό. Οχι μόνο λόγω χάσματος των γενεών, αλλά και γιατί η ταχύτητα με την οποία αλλάζει ο κόσμος τα τελευταία είκοσι χρόνια δεν έχει προηγούμενο. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια πραγματικότητα αγνώριστη, ακόμη και για όσους είναι μόλις 40 ή 45 ετών.
Ενα κορίτσι που μεγάλωσε στα 90s είχε να διαχειριστεί το άγχος του σχολείου, μια κάποια αγωνία για το μέλλον, την περιπέτεια ενός φλερτ, τη σύγκριση με τα πιο όμορφα ή πιο δημοφιλή κορίτσια της τάξης, τα πρώτα πρότυπα της ιδιωτικής τηλεόρασης και των περιοδικών, τις αλλαγές του σώματος και τη σύγκρουση με τους γονείς πριν από τη μετάβαση στην ενηλικίωση. Υπήρχαν ανασφάλειες, πίεση και μοναξιά. Αλλά υπήρχαν και όρια. Κάποια στιγμή η τηλεόραση έκλεινε. Το σχολείο άδειαζε.
Σήμερα όμως; Εχετε βρεθεί σε κατάστημα καλλυντικών μέσα σε κάποιο εμπορικό κέντρο; Δωδεκάχρονες ψάχνουν αντιγηραντικές κρέμες και προϊόντα που υπόσχονται δέρμα σαν των κορεατισσών influencers που παρακολουθούν στο TikTok. Παιδιά που δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει τη μετάβαση από την παιδικότητα στην εφηβεία μαθαίνουν πως το πρόσωπο και το σώμα τους είναι κάτι που χρήζει «διόρθωσης».
Και η πίεση δεν σταματά ποτέ. Το κινητό δεν κλείνει. Ενα κορίτσι δεν συγκρίνεται πια μόνο με τη συμμαθήτριά του, αλλά με χιλιάδες επιμελώς επεξεργασμένες εικόνες «τέλειας ζωής». Μαζί με αυτές έρχεται και ένας ανεξέλεγκτος καταιγισμός δήθεν συμβουλών: για ψυχική υγεία, διατροφή, σχέσεις, αυτοδιάγνωση…
Τα στοιχεία δείχνουν ανησυχητική αύξηση της κατάθλιψης στους εφήβους, ιδιαίτερα στα κορίτσια. Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ, η αυτοκτονία συγκαταλέγεται στις κυριότερες αιτίες θανάτου για ηλικίες 15 έως 19 ετών παγκοσμίως. Τα τελευταία χρόνια, ειδικοί μιλούν ανοιχτά για «επιδημία ψυχικής δυσφορίας», με αύξηση αυτοτραυματισμών, διατροφικών διαταραχών και αυτοκτονικού ιδεασμού. Και πάνω σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί μια διάχυτη αγωνία για το μέλλον. Οχι απλώς για το αν θα πετύχουν στις Πανελλαδικές. Η γενιά που μεγαλώνει σήμερα ακούει διαρκώς για πολέμους, οικονομική αστάθεια, κλιματική καταστροφή και έναν κόσμο όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα σπρώξει τον άνθρωπο στα αζήτητα.
Η αδιανόητη τραγωδία στην Ηλιούπολη πρέπει να ηχήσει ως συναγερμός. Μπορεί να πυροδοτήθηκε από συνθήκες που δεν γνωρίζουμε. Είναι όμως επιτακτική ανάγκη να δούμε πώς μπορούμε να εξοπλίσουμε παιδιά και εφήβους με τα εργαλεία που χρειάζονται για να παραμείνουν ανθεκτικοί σε έναν κόσμο που τους προκαλεί εντεινόμενη ανασφάλεια. Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε; Στελεχωμένες ομάδες ψυχικής στήριξης στα σχολεία και ένα νέο είδος εκπαίδευσης: μαθήματα ψηφιακής παιδείας, ψυχικής ανθεκτικότητας, διαχείρισης της εικόνας, της σύγκρισης και της παραπληροφόρησης. Οργανωμένες και συστηματικές διαλέξεις για τις προκλήσεις της AI. Μαθήματα για το πώς (να επιμένει) να ζει κανείς μέσα σε ένα περιβάλλον αφιλόξενο και αβέβαιο.
