Η περίοδος των διαγωνισμάτων είναι για τους περισσότερους μαθητές μια από τις πιο απαιτητικές και ψυχοφθόρες φάσεις της σχολικής χρονιάς. Ως μαθήτρια της Β΄ Λυκείου, βιώνω καθημερινά, όπως και οι συμμαθητές μου το άγχος που συνοδεύει τη μελέτη, την αξιολόγηση και την αγωνία για το αποτέλεσμα.
Πρόκειται για ένα φαινόμενο που δεν αφορά μόνο την επίδοση στα μαθήματα, αλλά επηρεάζει την ψυχική υγεία, τις σχέσεις μας και την καθημερινότητά μας γενικότερα. Αρχικά, το άγχος των διαγωνισμάτων πηγάζει από τον φόβο της αποτυχίας.
Οι βαθμοί συχνά αντιμετωπίζονται ως μέτρο αξίας και ικανότητας, με αποτέλεσμα οι μαθητές να αισθάνονται ότι κρίνονται όχι μόνο για τις γνώσεις τους, αλλά και ως προσωπικότητες.
Η σκέψη ενός κακού αποτελέσματος γεννά ανασφάλεια, απογοήτευση και, πολλές φορές, ενοχές. Πολλοί μαθητές φοβούνται μήπως απογοητεύσουν τους γονείς και τους καθηγητές τους ή μήπως μείνουν πίσω σε σχέση με τους συμμαθητές τους.
Ένας ακόμη παράγοντας που εντείνει το άγχος είναι ο αυξημένος φόρτος της ύλης. Σε μικρό χρονικό διάστημα καλούμαστε να αφομοιώσουμε μεγάλο όγκο πληροφοριών, συχνά χωρίς να υπάρχει επαρκής χρόνος για επανάληψη και ξεκούραση.
Το καθημερινό πρόγραμμα γίνεται εξαντλητικό: σχολείο, διάβασμα στο σπίτι, φροντιστήρια και πάλι διάβασμα. Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου στερεί από τους μαθητές την ευκαιρία να χαλαρώσουν, να ασχοληθούν με τα ενδιαφέροντά τους και να εκτονώσουν την πίεση που συσσωρεύεται. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι προσδοκίες του περιβάλλοντος.
Οι γονείς, με καλή πρόθεση τις περισσότερες φορές, θέλουν να δουν τα παιδιά τους να προοδεύουν και να πετυχαίνουν. Ωστόσο, όταν οι προσδοκίες αυτές μετατρέπονται σε υπερβολική πίεση, το αποτέλεσμα είναι αντίθετο.
Ο μαθητής αισθάνεται πως δεν έχει δικαίωμα στο λάθος και πως πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει την αξία του. Το ίδιο ισχύει και για τον ανταγωνισμό ανάμεσα στους μαθητές, ο οποίος ενισχύει το άγχος και απομακρύνει τη χαρά της μάθησης.
Οι επιπτώσεις του άγχους κατά την περίοδο των διαγωνισμάτων είναι πολλές και εμφανίζονται τόσο σε ψυχολογικό όσο και σε σωματικό επίπεδο. Πολλοί μαθητές αντιμετωπίζουν αϋπνία, πονοκεφάλους, στομαχικές διαταραχές ή έντονη κόπωση.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, παρατηρούνται εκνευρισμός, μειωμένη συγκέντρωση, κρίσεις πανικού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, απογοήτευση και παραίτηση. Το άγχος, αντί να λειτουργεί ως κίνητρο, καταλήγει να μπλοκάρει τη σκέψη και να μειώνει την απόδοση. Ιδιαίτερα στη Β΄ Λυκείου, το άγχος γίνεται εντονότερο, καθώς οι μαθητές αρχίζουν να συνειδητοποιούν τη σημασία της επόμενης σχολικής χρονιάς.
Οι απαιτήσεις αυξάνονται, ενώ η σκέψη των Παγκύπριων Εξετάσεων αρχίζει να διαφαίνεται στον ορίζοντα. Αυτό δημιουργεί μια μόνιμη κατάσταση πίεσης, ακόμα και σε περιόδους που κανονικά θα έπρεπε να είναι πιο ήρεμες. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι το άγχος δεν είναι πάντα αρνητικό. Ορισμένες φορές μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για προσπάθεια και συγκέντρωση.
Το πρόβλημα εμφανίζεται, όταν ξεπερνά τα όρια και γίνεται ανεξέλεγκτο. Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να αναζητηθούν τρόποι αντιμετώπισης και στήριξης των μαθητών. Καταρχάς, το σχολείο μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο.
Οι καθηγητές, δείχνοντας κατανόηση και ενθάρρυνση, μπορούν να μειώσουν το άγχος των μαθητών. Η σωστή οργάνωση της ύλης, η σαφήνεια στις απαιτήσεις των διαγωνισμάτων και η έμφαση στη διαδικασία της μάθησης και όχι μόνο στο αποτέλεσμα είναι μερικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Επίσης, η ενίσχυση της συνεργασίας αντί του ανταγωνισμού μπορεί να δημιουργήσει ένα πιο υγιές σχολικό περιβάλλον.
Από την πλευρά των γονέων, η στήριξη και η κατανόηση είναι καθοριστικής σημασίας. Οι μαθητές χρειάζονται να νιώθουν ότι γίνονται αποδεκτοί ανεξάρτητα από τους βαθμούς τους.
Η ενθάρρυνση, η συζήτηση και η αποφυγή συγκρίσεων με άλλους μαθητές βοηθούν σημαντικά στη μείωση της πίεσης. Τέλος, και οι ίδιοι οι μαθητές οφείλουμε να φροντίζουμε τον εαυτό μας.
Η σωστή οργάνωση του χρόνου, τα διαλείμματα στο διάβασμα, η επαρκής ξεκούραση και η ενασχόληση με δραστηριότητες που μας ευχαριστούν μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση του άγχους.
Το πιο σημαντικό, όμως, είναι να θυμόμαστε ότι τα διαγωνίσματα είναι απλώς ένα μέρος της μαθητικής μας πορείας και όχι ο καθοριστικός παράγοντας της αξίας μας ως ανθρώπων.
Συμπερασματικά, το άγχος των μαθητών κατά την περίοδο των διαγωνισμάτων αποτελεί ένα σοβαρό και υπαρκτό πρόβλημα που αξίζει προσοχή. Με συνεργασία σχολείου, οικογένειας και μαθητών, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα πιο υποστηρικτικό περιβάλλον, όπου η μάθηση δεν θα συνδέεται με φόβο, αλλά με γνώση, εξέλιξη και αυτοπεποίθηση.
Αν το σχολείο γίνει χώρος ενθάρρυνσης και όχι πίεσης, τότε οι μαθητές θα μπορέσουμε να δώσουμε τον καλύτερό μας εαυτό, όχι μόνο στα διαγωνίσματα, αλλά και στη ζωή γενικότερα.
*H Σοφία Χριστοδούλου είναι μαθήτρια του Λυκείου Αγίου Νεοφύτου Πάφου και το κείμενό της δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του σχολείου «Μαθητική Άποψη», η οποία συμμετείχε στον 2ο Πανελλήνιο και Παγκύπριο Διαγωνισμό Σχολικών Εφημερίδων και Δημοσιογραφίας.
