Ένα ιδιότυπο «σκάκι» παίζεται μεταξύ Λευκού Οίκου και Βατικανού: Ο μεν Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να εργαλειοποιήσει τη θρησκεία, προκειμένου αυτή να υπηρετήσει μια αυταρχική και μονομερή διευθέτηση των παγκόσμιων εκκρεμοτήτων, στους αντίποδες ενός συστήματος «βασισμένης σε κανόνες» διεθνούς τάξης. Εμβληματικό ήταν meme τεχνητής νοημοσύνης αναρτημένο στην πλατφόρμα Truth Social, που παρουσιάζει τον Ντόναλντ Τραμπ ως Ιησού να θεραπεύει τον ασθενή, -πλανήτη;-, ενώ υπερίπτανται αετοί και μαχητικά αεροπλάνα.
Ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος αρνήθηκε ότι διέπραξε βλασφημία, καθώς η εικόνα υποτίθεται ότι τον δείχνει απλώς ως ιατρό να θεραπεύει χρόνιες παθογένειες και όχι αναγκαστικά ως Μεσσία. Το γεγονός, όμως, ότι το υπερκόσμιο φως και ο ερυθρόλευκος ιματισμός παραπέμπουν σε χριστοειδή μορφή, αποκαλύπτει ότι η (αντάξια σοσιαλιστικού ρεαλισμού) τραμπική προπαγάνδα επιθυμεί μία θρησκευτική επένδυση στον τρόπο με τον οποίο επιχειρείται η μετάπλαση του πολιτικού συστήματος.
Από την άλλη πλευρά, πολλοί βλέπουν στον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ έναν νέο Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄ (Βοϊτίλα). Αν η πολωνική καταγωγή του Βοϊτίλα και οι ηχηρές παρεμβάσεις του στην Πολωνία του υπαρκτού σοσιαλισμού είχαν υπάρξει καταλυτικές για την κατάρρευση του κομμουνισμού, τότε η επιλογή του Κονκλαβίου να αναδείξει ως πρώτο Αμερικανό Πάπα τον Ρόμπερτ Πρέβοστ, που παρεμβαίνει με εξίσου σημαίνουσες διατυπώσεις στην αμερικανική πολιτική ζωή, δείχνει ότι η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία επιχειρεί ένα «δις επιτυχείν», αυτή τη φορά εναντίον του «υπαρκτού MAGA», μιας φιλοπόλεμης πλέον εκδοχής της «διεθνούς των αυταρχισμών».
Με την έννοια αυτή, το Βατικανό εμπλέκεται στην πολιτική ακόμη κι αν διαρρηγνύει τα ιμάτιά του ότι το κάνει στο όνομα της ειρήνης και της «γεφυροποιίας», που είναι η λατινική ετυμολογική σημασία του τίτλου του «ποντίφικα».
Η βάιραλ πλέον δήλωση του Πάπα Λέοντα «δεν φοβάμαι την τραμπική διοίκηση» δείχνει προς την κατεύθυνση ενός πνευματικού ηγέτη που κοιτάζει στα μάτια τον Καίσαρα, σαν σε μια μεταμοντέρνα παγκοσμιοποιημένη αναβίωση των συγκρούσεων Πάπα και Γερμανού αυτοκράτορα στον ύστερο Μεσαίωνα.
Το γεγονός ότι ο Λέων τικάρει πλέον και τα δύο κουτάκια, αντιμετανάστευση και πόλεμος στο Ιράν, ως πολύτιμες για τον Αμερικανό Πρόεδρο υποθέσεις, στις οποίες αντιτίθεται σφοδρά, δείχνει ότι ένα προσωπικό «μπιφ» έχει εγκατασταθεί για τα καλά και ανάγεται πλέον στη σφαίρα του θεσμικού, με τους πλαϊνούς συμπαίκτες να αναγκάζονται να συμμετάσχουν στο σοσιαλμιντιακό «ποδόσφαιρο». Ας δούμε, όμως, τις βασικές τηλεμαχίες δηλώσεων και τι αντιπροσωπεύει η κλιμάκωσή τους.
Γιατί το Βατικανό αρνείται τους «προληπτικούς πολέμους»
«Ζούμε μια παγκοσμιοποίηση της αδιαφορίας έναντι της ανθρώπινης οδύνης», είπε ο Πάπας Λέων στο πασχάλιο μήνυμά του, επιβεβαιώνοντας εν συνεχεία με πληθώρα δηλώσεων την πρόθεσή του να αποτελέσει έναν χριστιανικό πόλο εναλλακτικό προς τον τραμπισμό. Χαρακτηριστική η προηγούμενη δήλωση την Κυριακή των Βαΐων ότι «ο Θεός δεν εισακούει τις προσευχές όσων διεξάγουν πόλεμο» με την οποία απάντησε στον Αμερικανό Υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ που προσκάλεσε τους Αμερικανούς να προσευχηθούν για νίκη στο Ιράν στο όνομα του Ιησού Χριστού. Το Πάσχα έκανε επίσης την παρότρυνση «αυτοί που έχουν τη δύναμη να εξαπολύουν πολέμους, ας επιλέξουν την ειρήνη».
Ακολούθησε η κοινή παρέμβαση στην εκπομπή 60 Minutes στο CBS των τριών καρδιναλίων με επισκοπές στις ΗΠΑ, ήτοι του Ρόμπερτ ΜακΈλροϊ στην Ουάσινγκτον, του Τζόζεφ Τόμπιν στο Νιούαρκ και του Μπλεζ Κιούπιτς στο Σικάγο, οι οποίοι καταδίκασαν την πολεμική επέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν και τον κύκλο βίας που πυροδοτεί. Με τον τρόπο αυτό, το Βατικανό παρεμβαίνει ενεργά στην αμερικανική πολιτική σκηνή μέσω καρδιναλίων πιστών στο όραμα του Φραγκίσκου, που υπηρετεί πλέον ο Λέων.
Ο Πρόεδρος Τραμπ απάντησε άμεσα με ανάρτηση στα σόσιαλ μίντια, όπου αποκάλεσε τον Πάπα Λέοντα «επιεική ως προς το έγκλημα και τα πυρηνικά όπλα», αλλά και ως τροφοδότη της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Ο Αμερικανός Πρόεδρος κάλεσε τον Πάπα Λέοντα να μην αναμειγνύεται στην πολιτική. Ο Τραμπ αποκρίθηκε έτσι και στις δηλώσεις του καρδιναλίου Τόμπιν ότι η δράση της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής (ICE) είναι έκνομη, ενώ ο καρδινάλιος Κιούπιτς είχε επικρίνει τη μετατροπή του πολέμου στο Ιράν σε βιντεοπαιχνίδι. Ο καρδινάλιος Ρόμπερτ ΜακΈλροϊ από τη μεριά του επιμένει ότι ο πόλεμος των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν δεν έχει κανένα από τα στοιχεία ενός «δίκαιου πολέμου», όπως τον ορίζει ο ιερός Αυγουστίνος Ιππώνος (354-430), καθώς δεν προϋπήρχε τεκμαρτή προηγούμενη επίθεση του Ιράν.
Η έννοια του «προληπτικού πολέμου» είναι τελείως ξένη προς τη διδασκαλία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, όπως είχε υπενθυμίσει ο Πάπας Βενέδικτος, όταν διηύθυνε ως καρδινάλιος τη Σύνοδο για το Δόγμα εν μέσω του προηγούμενου Πολέμου του Κόλπου (2003). Η σχετική ρωμαιοκαθολική θεωρία περί του «δικαίου πολέμου» και περί «δικαίου εν πολέμῳ», η οποία τελειοποιήθηκε από τον Θωμά Ακινάτη (1225-1274), υπήρξε βασικός τρόπος ανάμειξης του Πάπα στην πολιτική κατά τον Μεσαίωνα, αλλά αποτελεί και μια μεσαιωνική πολιτιστική παρακαταθήκη που έχει αρδεύσει τις νεωτερικές φιλελεύθερες ιδέες περί διεθνούς δικαίου. Παραμένει το γεγονός ότι το Βατικανό αυτοπροωθείται σήμερα ως προστάτης οικουμενικών αξιών σε μια στιγμή όπου ο Λευκός Οίκος ηγείται της «διεθνούς των εθνικιστών».
Φιλοδοξεί ο Λευκός Οίκος μια νέα «ομηρεία του Πάπα στην Αβινιόν»;
Χαρακτηριστική για τον ρόλο που φιλοδοξεί να διαδραματίσει το Βατικανό είναι η δήλωση του Τζορτζ Λίο Τόμας, Αρχιεπισκόπου του Λας Βέγκας, ότι ο Πάπας «λέει την αλήθεια στην εξουσία, σε μια εποχή όπου αυτό είναι περισσότερο αναγκαίο από ποτέ». Με τα λόγια του ίδιου του Πάπα Λέοντος: «Υπερβολικά πολλές ζωές έχουν χαθεί, υπερβολικά πολλοί άνθρωποι υποφέρουν και κάποιος πρέπει να σηκωθεί και να πει ότι υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος». Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ φάνηκε να έχει κατανοήσει το νόημα της εκλογής του Λέοντα από το Κονκλάβιο: «Εξελέγη επειδή είναι Αμερικανός και θεώρησαν ότι αυτό θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσουν τον Ντόναλντ Τραμπ».
Η ίδια η εξουσία δεν παραλείπει να υπομιμνήσκει τη δυνατότητά της να καταφεύγει στη βία. Στις 22/1 ο υφυπουργός πολιτικών υποθέσεων Έλμπριτζ Κόλμπι είχε υπενθυμίσει άκομψα την αμερικανική στρατιωτική ισχύ στον παπικό νούντσιο στην Ουάσινγκτον Κριστόφ Πιερ. Στην ίδια συζήτηση έγινε μια προκλητική αναφορά στην περίοδο κατά την οποία ο Πάπας Ρώμης είχε τεθεί με τη βία ως οιονεί όμηρος του Γάλλου βασιλιά στην Αβινιόν σε μια εποχή όπου ο παπισμός έφτασε στο ναδίρ του κύρους του (1309-1376).
Ο τρόπος με τον οποίο η αμερικανική κυβέρνηση θα επιθυμούσε μια νέα ομηρεία του παπικού θεσμού δεν διευκρινίστηκε περισσότερο. Στα memes πάντως ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ως θεραπευτής Ιησούς, παίρνοντας προαγωγή σε σχέση με το περσινό αντίστοιχο meme, όπου είχε εμφανιστεί ως Πάπας λίγο πριν την εκλογή του Λέοντος. Το meme με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ αποσύρθηκε ύστερα από την κατακραυγή, αυτό όμως με τα παπικά διάσημα έχει παραμείνει. Μετά την απόσυρση της εικόνας, ο Τραμπ όχι μόνο αρνήθηκε να απολογηθεί, αλλά δήλωσε ότι ο Πάπας κάνει λάθος. Φαίνεται ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν επηρεάζεται από τη ρωμαιοκαθολική θεωρία περί του αλαθήτου του Πάπα, όταν τουλάχιστον δογματίζει εκ καθέδρας.
Ο Πάπας από τη μεριά του αρνήθηκε να μπει σε διάλογο με τον Αμερικανό Πρόεδρο, τονίζοντας κυρίως ότι δεν τον φοβάται. Παραδέχτηκε ότι δεν είναι πολιτικός, τόνισε, όμως, ότι δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση και παρερμηνεία των λόγων του Ευαγγελίου. Μετά την αντίθεση ως προς το μεταναστευτικό, ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί το δεύτερο μείζον πεδίο διαφωνίας. Ο Λέων έχει χαρακτηρίσει ως «αληθινά απαράδεκτη» την απειλή Τραμπ ότι θα καταστρέψει τον ιρανικό πολιτισμό, καθώς οι επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές αντιτίθενται τόσο στο διεθνές δίκαιο όσο και στη θεωρία της ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας περί του δικαίου στον πόλεμο.
Τι θα γράψει ο Τζέι Ντι Βανς στο σίκουελ της αυτοβιογραφίας του;
Το «μπιφ» ανάμεσα στον Πάπα Λέοντα και τον Ντόναλντ Τραμπ επηρεάζει άμεσα τον Αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος είναι Ρωμαιοκαθολικός και βασίζεται στους θρησκευόμενους Ρεπουμπλικανούς για το πολιτικό του μέλλον. Ο Βανς μάλιστα, βλέποντας ότι η πρώτη του αυτοβιογραφία Το Τραγούδι του Χιλμπίλη βοήθησε την ανάρρησή του στον θώκο του Αντιπροέδρου, ετοιμάζει το δικό του «δις επιτυχείν», ήτοι ένα αυτοβιογραφικό σίκουελ με τίτλο Κοινωνία: Βρίσκοντας τον δρόμο να επιστρέψω στην πίστη. Όπως σηματοδοτεί ο τίτλος, πρόκειται για την παλιννόστηση του Βανς στη χριστιανική πίστη, ύστερα από μυθιστορηματικές περιπέτειες, συνοδευόμενη κατ’ ελπίδα από μια μελλοντική επιστροφή στον Λευκό Οίκο υπό την ιδιότητα του Προέδρου. Σε αυτή τη συνάφεια, το να εξοργίζονται 50 εκατομμύρια Αμερικανοί, που αυτοπροσδιορίζονται ως Καθολικοί, είναι μια μάλλον «μαύρη σελίδα» στα επίδοξα ογκώδη απομνημονεύματα του Αντιπροέδρου. Κι αν ο Τραμπ δεν έχει μπροστά του άλλη θητεία, -εφόσον τουλάχιστον δεν διαπράξει με μεσσιανικό τρόπο το «θαύμα» αλλαγής του θεσμικού πλαισίου-, ο Βανς δεν μπορεί παρά να σκέφτεται το πολιτικό του μέλλον.
Οι δηλώσεις του Βανς έπρεπε, λοιπόν, να είναι ισορροπημένες ανάμεσα στην αφοσίωση στον Αμερικανό Πρόεδρο και σε μια έμμεση αποστασιοποίηση από πρακτικές του που δεν είναι δημοφιλείς μεταξύ των Χριστιανών. Λίθος προσκόμματος και πέτρα του σκανδάλου ήταν η δήλωση του Πάπα Λέοντος ότι οι μαθητές του Χριστού «δεν είναι ποτέ με το μέρος αυτών που κάποτε σήκωναν το σπαθί και σήμερα ρίχνουν βόμβες».
Η απάντηση του Βανς (14/4), ενώπιον συντηρητικού ακροατηρίου στο Turning Point USA στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια, ήταν μια επίκληση στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου ο Θεός ήταν, -φανταζόμαστε-, με το μέρος των Αμερικανών που πραγματοποίησαν απόβαση για να σώσουν την Ευρώπη από τον ναζισμό. Ο δηλητηριώδης υπαινιγμός είναι βέβαια ότι ο ίδιος Θεός ίσως και να μην πολυσύχναζε τότε στο Βατικανό, που ήταν «επιεικές» («soft», όπως θα το έθετε ο Τραμπ) με τον Χίτλερ. Ο Πάπας Λέων επέμεινε στην ανάγκη οι χριστιανοί να λειτουργούν ως ειρηνοποιοί, απαντώντας (14/4) σε ποστ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «η καρδιά του Θεού σχίζεται από τους πολέμους, τη βία, την αδικία και τα ψεύδη».
Ο Βανς δεν παραλείπει πάντως να σημειώνει τον θαυμασμό του για τον Πάπα, τον οποίο έχει γνωρίσει προσωπικά. Προβαίνει, όμως, στην παθητικο-επιθετική παρατήρηση ότι δεν ενοχλείται μεν, όταν ο Πάπας μιλάει για επίκαιρα θέματα, αλλά περιμένει από αυτόν να έχει ως άγκυρα την αλήθεια, όταν θίγει θεολογικά ζητήματα πίστης. Μια όχι ασήμαντη λεπτομέρεια: Όταν ακτιβιστής στο ακροατήριο διέκοψε την ομιλία, φωνάζοντας «ο Ιησούς Χριστός δεν υποστηρίζει τη γενοκτονία», ο Βανς δήλωσε τη συμφωνία του. Με την επαμφοτερίζουσα στάση, ο Βανς διατηρεί αποστάσεις από το τραμπικό κατεστημένο, στο οποίο εκφράζει την αφοσίωσή του, ενώ ταυτοχρόνως διεκδικεί μια ερμηνεία του χριστιανικού Ευαγγελίου διαφορετική από του Βατικανού, προς το οποίο εκφράζει θαυμασμό και φιλία ανάμεικτο με καυστικά υπονοούμενα.
Η συνέχεια στην Αφρική
Τα επόμενα επεισόδια του «μπιφ», -που δεν θα ήταν παράλογο να προσδοκούμε ότι θα διαβάσουμε σε κάποιον τρίτο τόμο μιας τριλογίας του Βανς-, θα έχουν ως σκηνικό την αφρικανική ήπειρο. Ξεκινώντας ένα φιλόδοξο ταξίδι στην Αφρική, που περιλαμβάνει επίσκεψη στην Αλγερία, το Καμερούν, την Αγκόλα και την Ισημερινή Γουινέα, ο Πάπας Λέων επέμεινε ότι διαθέτει έναν ρόλο ειρηνοποιού με έμφαση στην πολυμερή συνεργασία μεταξύ των κρατών.
Γιατί ο Τραμπ μπορεί να παρέλθει. Υπάρχει, όμως, κάτι που θα παραμείνει και αυτό είναι ο ανταγωνισμός ανάμεσα στον Ρωμαιοκαθολικισμό και τον Προτεσταντισμό στον λεγόμενο «παγκόσμιο νότο», κατ’ εξοχήν στην αφρικανική ήπειρο, στην οποία την ίδια εποχή αντιπαλεύουν σε μικρότερη κλίμακα Ελληνορθοδοξία και Ρώσοι. Υπό αυτήν την έννοια μπορούμε να αναγνώσουμε και την παπική έμμεση πλην σαφή υποστήριξη των υποθέσεων του Ιράν και της Παλαιστίνης, καθώς κύρια μέριμνα του Βατικανού είναι όχι τόσο μια διαθρησκειακή διαμάχη, όσο η ενδοχριστιανική σύγκρουση με αφηγήματα «χριστιανικού σιωνισμού» που προσιδιάζουν σε προτεσταντικές ομολογίες. Συμπληρωματικά προς τη Μέση Ανατολή πεδίο πνευματικού ανταγωνισμού είναι πλέον η Αφρική, η πιο νεανική ήπειρος του πλανήτη, όπου παίζεται το μέλλον του χριστιανισμού, αλλά και κρίνεται το ποιον της παγκοσμιοποίησης.
