Αν στις αρχές της δεκαετίας του ’70 υπήρχαν social media και Instagram, το πάρτι του σάχη του Ιράν Μοχάμεντ Παχλαβί θα τα είχε – κατά τον επάρατο δημοσιογραφικό αφορισμό – γκρεμίσει.

Εκείνο που βέβαια ξεκίνησαν να αποδομούν οι φαραωνικών διαστάσεων εορτασμοί για την – τελείως αυθαίρετη και ατεκμηρίωτη – επέτειο των 2.500 ετών της Περσίας ήταν η αυτοκρατορία που η φαμίλια Παχλαβί θεωρούσε ότι αυτοδίκαια της ανήκε από τη δεκαετία του ’20.

Τουλάχιστον η αρχή του τέλους του σάχη που θα ολοκληρωνόταν με τον οστρακισμό του από το Ιράν συν γυναιξί και τέκνοις το 1979 ήταν μεγαλόπρεπη, λουσάτη, τρυφηλή. Και καταγράφηκε – δικαίως – στο συλλογικό ασυνείδητο ως η μεγαλύτερη (και η πιο καταστροφική) κοσμική λαοσύναξη της σύγχρονης ιστορίας.

Ένα αυτοκρατορικό στοίχημα

Ήδη ένα χρόνο πριν από την πραγματοποίησή της ο Μοχάμεντ Παχλαβί και η σύζυγός του αυτοκράτειρα Φαρά Παχλαβί είχαν κυκλώσει τον Οκτώβριο του 1971 στο ημερολόγιό τους.

Η αρχή του φθινοπώρου θεωρούσαν πως θα είχε την ιδανική κλιματική συνθήκη για να υποδεχτούν την ελίτ της υφηλίου σε μια κοσμική, γαστρονομική και τελικά πολιτική φαντασμαγορία καταμεσής της ερήμου. Ένα γκαλά αυτοαναφορικότητας που θα έκανε ακόμα και τις Βερσαλλίες της περιόδου του Λουδοβίκου ΙΔ να μοιάζουν με ένα εκ των ενόντων φοιτητικό πάρτι-ρεφενέ.

Δε θα περίμενε κανείς τίποτα λιγότερο από ένα επίσημο κάλεσμα που εξ αρχής σκοπό είχε να τερματίσει την έννοια των διεθνών δημοσίων σχέσεων.

Ο σάχης του Ιράν ήθελε να αποδείξει στη Δύση ότι η χώρα που διαφέντευε και σε πρώτη τουλάχιστον ανάγνωση πάσχιζε να εκδυτικοποιήσει δεν ήταν απλώς μια ανεξάντλητη πετρελαιοπαραγωγική πηγή της Μέσης Ανατολής. Αλλά ένα μοντέρνο, ισχυρό κράτος με αυτοκρατορικό DNA, έτοιμο να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τις υπερδυνάμεις.

Όχι για να αρκεστεί σε ψίχουλα ή αποφάγια, αλλά για να πάρει γενναίο μερτικό από το μοίρασμα του κόσμου που περιλάμβανε το μενού των ανθρώπων που έτρεχαν τον πλανήτη.

Κάπως έτσι ενορχηστρώθηκε το θρυλικό – για σωστούς αλλά και λάθος λόγους – πάρτι στην Περσέπολη. Ένα τριήμερο υπερβολής και ιρανικής εθνικής περηφάνιας, όπου το νερό ήταν πιο σπάνιο και δυσεύρετο από τη χιλιοτραγουδισμένη σαμπάνια Dom Pérignon.

Το χωριό από ατόφιο χρυσάφι

Ως σκηνικό για την παράσταση του Ιρανού σάχη προς τον κόσμο επιλέχθηκε η Περσέπολη ή αλλιώς η αρχαία πρωτεύουσα της χώρας. Μπορεί το τοπωνύμιο να ακούγεται υποσχόμενο και ιδανικό για την περίσταση, αλλά η αλήθεια ήταν κατά τι διαφορετική.

Στις αρχές του ‘70 η Περσέπολη ήταν ένα σύμπλεγμα από εντυπωσιακά, πλην όμως εγκαταλειμμένα ερείπια στη μέση μιας ερήμου, όπου την ημέρα η θερμοκρασία χτυπούσε κόκκινο και τη νύχτα έπεφτε κάτω από το μηδέν.

Δεν υπήρχαν δρόμοι, ούτε στοιχειώδεις υποδομές. Για νερό και ρεύμα ούτε λόγος. Άλλωστε οι έως τότε αυτόχθονες έμβιοι οργανισμοί της περιοχής, δηλαδή τα φίδια και οι σκορπιοί, μπορούσαν να κάνουν και χωρίς αυτά.

Βεβαίως τίποτα δεν μπορούσε να προβάλει ως ανυπέρβλητο πρόβλημα για τους Παχλαβί που βρίσκονταν ακριβώς στην ακμή τους. Ή έτσι πίστευαν.

Ο σάχης απευθύνθηκε στο θρυλικό οίκο διακόσμησης του Παρισιού Maison Jansen, τον ίδιο που είχε επιλέξει και η Τζάκι Κένεντι για την ανακαίνιση του Λευκού Οίκου, και έδωσε μια σύντομη αλλά σαφή εντολή. Να δημιουργήσουν μια πόλη από το τίποτα. Ναι, λεφτά υπήρχαν.

Το αστέρι της ερήμου

Το αποτέλεσμα που πήρε σχεδόν ένα χρόνο να ολοκληρωθεί ήταν ένα εντυπωσιακό αρχιτεκτόνημα σε σχήμα άστρου, αποτελούμενο από 50 γιγαντιαίες σκηνές. Μην πάει ο νους σας στο κακό. Ο σάχης δεν έδωσε γη και ύδωρ στους Γάλλους, για να του παραδώσουν έναν καταυλισμό.

Επρόκειτο για πολυτελείς σουίτες κατασκευασμένες από πλαστικό και μέταλλο, ντυμένες με χιλιόμετρα παραδοσιακού ιρανικού υφάσματος απέξω και γαλλικού μεταξιού από μέσα. Διέθεταν κλιματισμό, κρυστάλλινους πολυελαίους Baccarat, βελούδινους καναπέδες και βέβαια μαρμάρινα μπάνια.

Επιπλέον, προκειμένου οι εκλεκτοί προσκεκλημένοι να μην αντικρίζουν τη γυμνή έρημο, αποφασίστηκε η φύτευση ενός τεχνητού δάσους. Τόνοι χώματος μεταφέρθηκαν για να στηρίξουν 15.000 δέντρα τα οποία εισήχθησαν στο Ιράν αεροπορικώς. Όπως και 50.000 ωδικά πτηνά που μετανάστευσαν με το στανιό από την Ευρώπη για να δώσουν ζωή στη φαντασίωση των Παχλαβί.

Για κακή τους τύχη, αν και μπορούσαν να τα βάλουν με όλους, δεν κατάφεραν να αναμετρηθούν και να επικρατήσουν της φύσης. Τα περισσότερα από τα πουλιά, μην αντέχοντας το σοκ της αλλαγής θερμοκρασίας και το κλίμα, πέθαναν σχεδόν αμέσως, αφήνοντας τους κηπουρούς να μαζεύουν μικρά φτερωτά πτώματα τα χαράματα, πριν ξυπνήσουν οι καλεσμένοι.

Κάποιοι είδαν στη μακάβρια εικόνα έναν κακό οιωνό. Οι Παχλαβί δεν είχαν χρόνο για τέτοιες λεπτομέρειες.

Μια αερογέφυρα γαστρονομίας

Οι σκοτούρες τους ήταν πολύ μεγαλύτερες. Ο σάχης έπρεπε να πείσει τους ιθύνοντες του εστιατορίου Maxim’s του Παρισιού ότι το πάρτι που θα παρέθετε ήταν ένας λόγος αρκετά σοβαρός για να μετοικήσουν καταμεσής της ερήμου. Όπερ και εγένετο.

Το διάσημο εστιατόριο κατέβασε ρολά για δύο εβδομάδες – ήταν κάτι που συνέβη για πρώτη φορά στην ιστορία του – και ολόκληρη η μπριγάδα του, αποτελούμενη από 165 σεφ, σομελιέ, μετρ και σερβιτόρους, μεταφέρθηκε στο Ιράν.

Τα πήγαινε- έλα ανέλαβε η πολεμική αεροπορία του Ιράν. Για μήνες τα αεροσκάφη της εκτελούσαν πτήσεις μεταξύ Παρισιού και Σιράζ, μεταφέροντας μεταξύ άλλων: 18 τόνους τροφίμων, 2.500 μπουκάλια σαμπάνιας, με τη μυθική ροζέ σοδειά του 1959 της Dom Pérignon να δεσπόζει, 1.000 μπουκάλια κρασιού από θρυλικά châteaux της Γαλλίας (Lafite-Rothschild, Haut-Brion, κλπ) και 360.000 αυγά.

Η μόνη πρώτη ιρανική πρώτη ύλη που χρησιμοποιήθηκε – και μάλιστα σε αφθονία- ήταν το χαβιάρι. Υπολογίζεται ότι καταναλώθηκαν 150 κιλά στο τριήμερο γιορτάσι.

Τα νούμερα είναι αναντίρρητα ιλιγγιώδη. Κι ακόμα δεν έχουμε πει λέξη για το νερό. Καθώς το τοπικό ύδωρ κρίθηκε ακατάλληλο για το ευαίσθητο πεπτικό σύστημα της ελίτ, μια θηριώδης αυτοκινητοπομπή από φορτηγά-ψυγεία διέσχιζε ακατάπαυστα την έρημο μεταφέροντας αποκλειστικά πάγο για τα ποτά, ενώ χιλιάδες λίτρα μεταλλικού νερού Évian κατέφθαναν αεροπορικώς.

Ακόμα και οι στολές του προσωπικού, σχεδιασμένες από τον οίκο Lanvin με χρυσές κλωστές, ράφτηκαν στο Παρίσι. Όσο για τις πορσελάνες του δείπνου, δημιουργήθηκαν από τον οίκο Limoges και φυσικά έφεραν σε κάθε πιάτο τον χρυσό θυρεό των Παχλαβί. Έτσι, για να μην ξεχνούσαν ούτε λεπτό οι προσκεκλημένοι ποιους θα έπρεπε να ευγνωμονούν για τις αξέχαστες στιγμές που ζούσαν.

Μυστικοί πράκτορες, δικτάτορες και βασιλικές κουστωδίες

Η λίστα των καλεσμένων ήταν ένα παλίμψηστο σουρεαλισμού, με στρώσεις από jet setters, γαλαζοαίματους, προέδρους δυτικών χωρών και κομμουνιστές ηγέτες.

Για τρεις ημέρες, η Περσέπολη μετατράπηκε στο πιο παράξενο, απομονωμένο και απλησίαστο VIP lounge του πλανήτη.

Φυσικά, πριν από εκείνους που έδωσαν το «παρών», το ενδιαφέρον συγκέντρωσαν εκείνους που προφασίστηκαν ανωτέρα βία και δεν ανταποκρίθηκαν στο προσκλητήριο των Παχλαβί. Η βασίλισσα Ελισάβετ, με το αλάνθαστο ένστικτό της για επερχόμενες καταστροφές, αρνήθηκε ευγενικά την πρόσκληση. Στη θέση της έστειλε τον Πρίγκιπα Φίλιππο και την Πριγκίπισσα Άννα.

Ο Λευκός Οίκος έπαιξε επίσης το χαρτί της αποχής. Ο Ρίτσαρντ Νίξον επικαλέστηκε φόρτο εργασίας, στέλνοντας τον αντιπρόεδρο Σπύρο Άγκνιου.

Ο Άγκνιου κατέφθασε συνοδευόμενος από μια στρατιά πρακτόρων των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίοι ίδρωναν κάτω από τον καυτό ήλιο με τα μαύρα τους κοστούμια. Και επειδή ως Αμερικανός δεν καταδεχόταν τις «ταπεινές» κλιματιζόμενες λιμουζίνες Mercedes που χρησιμοποιούσαν οι σεΐχηδες για να φτάσουν από το αεροδρόμιο του Σιράζ στην Περσέπολη, απαίτησε –και πήρε– στρατιωτικό ελικόπτερο για τη μεταφορά του.

Η απόλυτη σταρ αυτού του σχεδόν απόκοσμου πάρτι της ερήμου δεν ήταν άλλη από την Πριγκίπισσα Γκρέις του Μονακό. Συνοδευόμενη από τον Πρίγκιπα Ρενιέ, η Γκρέις περιφερόταν με εκείνη την αψεγάδιαστη, παγερή χολιγουντιανή τελειότητα. Απέναντί της, ωστόσο, στήθηκε ένας ιδιότυπος διαγωνισμός νεόπλουτης υπερβολής.

Η Πρώτη Κυρία των Φιλιππίνων, Ιμέλντα Μάρκος, κατέφθασε με δεκάδες βαλίτσες, προσπαθώντας να κλέψει τα βλέμματα. Το πιο εκκεντρικό θέαμα, πάντως, το προσέφερε ο 79χρονος Αυτοκράτορας της Αιθιοπίας, Χαϊλέ Σελασιέ. Εμφανιζόταν τυλιγμένος στις κάπες του, συνοδευόμενος από ένα μικροσκοπικό τσιουάουα, το οποίο φορούσε ένα custom-made περιλαίμιο από πλατίνα και διαμάντια.

Οι Έλληνες του σάχη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το πώς λειτούργησε το διπλωματικό πρωτόκολλο για την ελληνική παρουσία. Ο τέως Βασιλιάς Κωνσταντίνος και η Άννα-Μαρία αν και εξόριστοι προσκλήθηκαν στην Περσέπολη. Ο σάχης μεταχειρίστηκε τον Κωνσταντίνο με τιμές εν ενεργεία αρχηγού κράτους, παραχωρώντας του κεντρική σκηνή και εξέχουσα θέση στο επίσημο seating plan του δείπνου.

Η πιο αμήχανη συνύπαρξη ήταν το δίχως άλλο εκείνη του ανατολικού μπλοκ με τους δυτικούς κεφαλαιοκράτες. Ο σοβιετικός πρόεδρος Νικολάι Ποντγκόρνι και ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης Γιόσιπ Μπροζ Τίτο (συνοδευόμενος από την εντυπωσιακή Γιοβάνκα), κλήθηκαν να πλοηγηθούν στο απόλυτο άντρο της καπιταλιστικής χλιδής.

Ο Τίτο, ατάραχος, άναβε το ένα κουβανέζικο πούρο μετά το άλλο, συζητώντας με βασιλιάδες, τη στιγμή που οι σοβιετικοί διπλωμάτες προσπαθούσαν –μέσω διερμηνέων– να πιάσουν ψιλή κουβέντα για τον καιρό με τους εμίρηδες του Κόλπου.

«Οι άντρες δεν είχαν καθόλου χρόνο για τις γυναίκες στην Περσέπολη», αφηγήθηκε πολλές δεκαετίες μετά ο θρυλικός μετρ Ντάντε Φραντσέτι που ήταν κι αυτός εκεί. «Ήταν όλοι πολύ απασχολημένοι προσπαθώντας να απομονώσουν τον Σάχη σε κάποια γωνία της μεταξωτής σκηνής, εκλιπαρώντας για μια συμφωνία ή ένα επικερδές συμβόλαιο στην ανερχόμενη βιομηχανία του ιρανικού πετρελαίου».

Ανάλογα του εκτοπίσματος των προσκεκλημένων ήταν και τα μέτρα που είχε λάβει ο σάχης για την προστασία τους. Η διαβόητη μυστική αστυνομία του Ιράν, η SAVAK, είχε στήσει έναν αόρατο, ασφυκτικό κλοιό ελέγχου γύρω από βασιλείς, αρχηγούς κρατών και πρίγκιπες.

Προκειμένου να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή πού βρίσκεται καθένας τους μέσα στην αχανή έκταση των σκηνών, οι πράκτορες της SAVAK είχαν εφοδιάσει κρυφά τους προσωπικούς βοηθούς τους με μικροσκοπικούς ραδιοπομπούς. Σαν πιόνια με σύστημα γεωεντοπισμού στη σκακιέρα του Ιρανού σάχη.

Ραπανάκια, όπως χαβιάρι

Όπως ήταν φυσικό, το πάρτι των Παχλαβί έδωσε στον διεθνή Τύπο αφορμή για ένα διαφορετικό πάρτι. Το αμερικανικό περιοδικό TIME, στο τεύχος της 25ης Οκτωβρίου 1971, αφιέρωσε ένα απολαυστικά ειρωνικό ρεπορτάζ με τίτλο «The Show of Shows» («Το σόου των σόου»), καταγράφοντας τα μικρά, ξεκαρδιστικά δράματα που εκτυλίσσονταν πίσω από τις μεταξωτές κουρτίνες.

Ανάμεσα σε άλλα οι δημοσιογράφοι ανέφεραν το δράμα των διάσημων κομμωτών Alexandre και Carita που φλέρταραν με το νευρικό κλονισμό, όταν οι βαλίτσες τους με 400 ζευγάρια ψεύτικες βλεφαρίδες, 300 περούκες και 110 κιλά τσιμπιδάκια μαλλιών, έφτασαν με καθυστέρηση τη δεύτερη μέρα της λαοσύναξης.

Το ίδιο ρεπορτάζ εστίασε και στο διπλωματικό παρασκήνιο, με τον Πρόεδρο της δυτικογερμανικής Βουλής, Κάι-Ούβε φον Χάσελ, να γίνεται έξαλλος όταν το πρωτόκολλο τον πέταξε κυριολεκτικά έξω από τη σκηνή του και τον ανάγκασε να κοιμηθεί σε ξενοδοχείο, ώστε να καταλύσει εκεί η υψηλότερη ιεραρχικά Πριγκίπισσα Μπιλκίς του Αφγανιστάν.

Το TIME αποκάλυψε επίσης τον λόγο που ο Γάλλος Πρόεδρος, Ζωρζ Πομπιντού, σνόμπαρε την εκδήλωση. Βλέποντας ότι ο Σάχης είχε μετατρέψει το ιρανικό εθνικό γεγονός σε μια αμιγώς γαλλική φιέστα γαστρονομίας, ο Πομπιντού φέρεται να δήλωσε ειρωνικά: «Αν πήγαινα, πιθανότατα θα με έβαζαν να κάνω τον αρχισερβιτόρο».

Οι επικρίσεις που δέχτηκε το ζεύγος Παχλαβί για την εξτραβαγκάτσα η οποία έφτασε σε βαθμό ακαλαισθησίας αλλά και για τη σπατάλη κρατικού χρήματος ήταν σφοδρές.

Τι απαντούσε ο ίδιος ο Σάχης στις μομφές; Η δήλωσή του, λίγο πριν το πάρτι, πέρασε στην ιστορία ως μνημείο πολιτικής αλαζονείας: «Γιατί μας κατηγορούν επειδή παραθέτουμε ένα δείπνο σε 50 αρχηγούς κρατών; Τι υποτίθεται ότι πρέπει να κάνω; Να τους σερβίρω ψωμί και ραπανάκια;».

Το δείπνο του αιώνα

Το βράδυ της 14ης Οκτωβρίου 1971, η τεράστια τέντα των δεξιώσεων (μήκους 68 μέτρων) άνοιξε. Το δράμα του seating plan έφερε στην ίδια ροτόντα μήκους 70 μέτρων τα πιο ετερόκλητα ζευγάρια: Σεΐχηδες του Κόλπου δίπλα σε καρδινάλιους του Βατικανού, και τον σοβιετικό πρόεδρο Νικολάι Ποντγκόρνι δίπλα στη σύζυγο του Τσαουσέσκου της Ρουμανίας.

Μπροστά σε κάθε έναν από τους 500 και πλέον καλεσμένους, δεν υπήρχε ένα απλό χαρτί. Η λίστα των εδεσμάτων ήταν τυπωμένη σε ένα χρυσοποίκιλτο βιβλιαράκι, όπου αναφερόταν αναλυτικά το μενού της βραδιάς:

  • Ορεκτικό: Αυγά ορτυκιού, παραγεμισμένα με χρυσό ιρανικό χαβιάρι.
  • Δεύτερο πιάτο: Μους από ουρές καραβίδας, συνοδευόμενο από σάλτσα Ναντούα.
  • Το Κυρίως: Το ιστορικό πλέον Paon à l’Impériale. Ψητό παγώνι γεμιστό με φουά γκρα, σερβιρισμένο με τα υπέροχα φτερά της ουράς του πλήρως αποκατεστημένα στις πιατέλες.
  • Επιδόρπιο: Σύκα καραμελωμένα με κρέμα και σμέουρα.

Πίσω από τις βελούδινες κουρτίνες της κεντρικής σκηνής, όσο οι επίσημοι προσκεκλημένοι αντάλλασσαν αβρότητες και τσούγκριζαν στην υγειά του σάχη, εκτυλισσόταν ένα δράμα βγαλμένο θαρρείς από γαλλική θεατρική φάρσα.

Η καφετιέρα που είχε έρθει και αυτή από την Ευρώπη ήταν υπερβολικά αργή για εξυπηρετήσει όλους τους καλεσμένους, η ζέστη που είχε να αντιμετωπίσει το προσωπικό ήταν αφόρητη – κάποιοι λέγεται πως δούλευαν στην κουζίνα μόνο με το εσώρουχό τους – το αλκοόλ που θα έπρεπε να ρέει για την περίσταση σε αφθονία αποδείχτηκε λίγο.

Το δείπνο ήταν προγραμματισμένο να ολοκληρωθεί θριαμβευτικά με ένα συλλεκτικό, παλαιωμένο κονιάκ Prince Eugène του 1860. Όμως οι η ιρανική γραφειοκρατία είχε καταφέρει να εξασφαλίσει μόλις 12 φιάλες.

Όταν το προσωπικό συνειδητοποίησε ότι η ποσότητα του εκλεκτού αλκοολούχου επιδορπίου δεν έφτανε ούτε για το μισό τραπέζι, επιστράτευσαν το παλιό, δοκιμασμένο κόλπο της νόθευσης. Μέσα στη μέθη της ματαιοδοξίας, κανείς δεν έδειξε να αντιλαμβάνεται απολύτως τίποτα.

Την ίδια στιγμή, ο Όρσον Γουέλς, προσκεκλημένος για να δώσει τη φωνή του στο επίσημο ντοκιμαντέρ της γιορτής, περιφερόταν στον χώρο, παρατηρώντας και σχολιάζοντας την τελετουργία της παρακμής με το διεισδυτικό του βλέμμα.

Η παρέλαση των fake γενειάδων

Την επομένη, με το στομάχι ακόμα βαρύ και το μυαλό θολό από το αλκοόλ, οι καλεσμένοι φόρεσαν τα γυαλιά ηλίου τους για να παρακολουθήσουν το στρατιωτικό υπερθέαμα.

Ο σάχης ήθελε να δείξει την αδιάσπαστη γραμμή αίματος από τον Κύρο μέχρι τον ίδιο.

Χιλιάδες στρατιώτες παρέλασαν, ντυμένοι με ακριβή αντίγραφα στολών από κάθε δυναστεία της Περσίας. Ήταν μια υπερπαραγωγή επιπέδου Χόλιγουντ. Υπήρχαν πολεμιστές της αρχαιότητας με ψεύτικες γενειάδες κολλημένες στα πρόσωπά τους, πλοία κατασκευασμένα πάνω σε ρόδες που τα έσερναν άλογα μέσα στην έρημο, και εκατοντάδες καμήλες.

Ο σάχης στεκόταν όρθιος, ανέκφραστος, πεπεισμένος ότι ο κόσμος υποκλινόταν στο μεγαλείο του. Και ίσως, για εκείνη τη σύντομη, μεθυστική στιγμή, τα φλας των φωτογράφων να του έδωσαν αυτή την ψευδαίσθηση.

Ένα σπάταλο λάθος;

Το πάρτι των Παχλαβί για τα 2.500 χρόνια της περσικής αυτοκρατορίας καταγράφηκε ως η αρχή του τέλους για την ιρανική δυναστεία. Όμως τα τελευταία χρόνια αναδύεται και η άλλη πλευρά του αφηγήματος.

Στο βιβλίο του, «The Shah’s Imperial Celebrations of 1971: Nationalism, Culture and Politics in Late Pahlavi Iran» (εκδόσεις I.B. Tauris / Bloomsbury), ο ερευνητής Ρόμπερτ Στιλ επιχειρεί την πρώτη σοβαρή αποδόμηση του μύθου, υποστηρίζοντας κάτι σχεδόν αιρετικό: Το πάρτι του Σάχη δεν ήταν μια καταστροφική, τυφλή σπατάλη, αλλά ένα εξαιρετικά καλοζυγισμένο εθνικό project.

Ο Στιλ προτείνει να σταματήσουμε να κοιτάμε τη γιορτή της Περσέπολης μέσα από τον παραμορφωτικό φακό της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979. Αντί να βλέπουμε το γεγονός ως την αρχή της πτώσης του Σάχη, λέει πως μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε ως την απόλυτη κορύφωση της ανόδου του.

Πίσω από τα ψητά παγώνια και τα κρύσταλλα Baccarat, υπήρχε μια γιγαντιαία πολιτιστική και διπλωματική επιχείρηση. Ο συγγραφέας αποκαλύπτει ένα τεράστιο διεθνές δίκτυο δράσεων που στήθηκε με αφορμή το πάρτι: συνέδρια Ιρανολογίας σε όλο τον κόσμο, ακαδημαϊκές εκδόσεις, ανέγερση σχολείων στο Ιράν (πάνω από 3.200 σχολεία χτίστηκαν στην επαρχία με αφορμή τους εορτασμούς) και εκθέσεις τέχνης.

Σύμφωνα με την έρευνα του, ο Σάχης ουσιαστικά χρησιμοποίησε τους αρχηγούς κρατών ως τους απόλυτους influencers της εποχής (πολύ πριν ανακαλυφθεί ο όρος) για να τοποθετήσει το Ιράν στον παγκόσμιο χάρτη. Και, ως έναν βαθμό, τα κατάφερε.

Ακόμα και για τον περιβόητο λογαριασμό, ο Στιλ καταρρίπτει τους μύθους. Η εκτίμηση του κόστους από 100 έως 300 εκατομμύρια δολάρια που έκανε ο δυτικός Τύπος και κατόπιν εργαλειοποίησε ο εξόριστος τότε στο Ιράκ Χομεϊνί, φαίνεται πως ήταν περισσότερο μύθος παρά πραγματικότητα.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη αποτυχία του Σάχη να μην ήταν τα μενού του Maxim’s ούτε τα χρυσοποίκιλτα πιάτα, αλλά η αδυναμία του να επικοινωνήσει το όραμά του. Στην προσπάθειά του να εντυπωσιάσει τους ξένους, ξέχασε να καλέσει στο τραπέζι τον ίδιο του τον λαό – έστω και για να τους τρατάρει ένα ιρανικό ορτύκι.

Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;

Ενώ η αφρόκρεμα του πλανήτη έτρωγε από πανάκριβες πορσελάνες, λίγα μόλις χιλιόμετρα μακρύτερα ολόκληρα χωριά μαστίζονταν από την ξηρασία και τη φτώχεια. Οι μόνοι Ιρανοί που επιτράπηκε να πλησιάσουν την Περσέπολη ήταν οι στρατιώτες, οι υπουργοί και η διαβόητη μυστική αστυνομία.

Οι φοιτητές και οι πολίτες που τόλμησαν να διαμαρτυρηθούν για τη σπατάλη συνελήφθησαν και τα πανεπιστήμια σφραγίστηκαν προληπτικά. Ο απλός λαός παρακολουθούσε το όργιο χλιδής από τις μικρές, ασπρόμαυρες τηλεοράσεις του, σαν ένα θέαμα από κάποιον άλλο, εχθρικό πλανήτη.

Από την εξορία του στο Ιράκ, ένας ριζοσπάστης κληρικός, ο Ρουχολάχ Χομεϊνί, βρήκε το τέλειο αφήγημα. Στα φλογερά κηρύγματά του καταδίκασε το «Φεστιβάλ του Διαβόλου», κατηγορώντας τον Σάχη ότι ξεπουλά την ψυχή της χώρας στη Δύση. «Ας γνωρίζει ο κόσμος», δήλωσε, «ότι όσοι συμμετέχουν σε αυτό το φεστιβάλ έχουν προδώσει το Ισλάμ».

Η εικόνα του ψητού παγωνιού καρφώθηκε στο συλλογικό ασυνείδητο του λαού ως η απόλυτη απόδειξη της σήψης, και λιγότερο από μια δεκαετία αργότερα, το 1979, η Ισλαμική Επανάσταση σάρωσε τα πάντα, στέλνοντας τον Σάχη στην εξορία.

Η ειρωνεία της Ιστορίας

Μισό αιώνα και κάτι μετά το πάρτι της Περσέπολης, η Ιστορία στο Ιράν μοιάζει να επαναλαμβάνεται, αυτή τη φορά όχι ως φάρσα, αλλά ως μια νέα, σκοτεινή τραγωδία. Το θεοκρατικό καθεστώς των Αγιατολάχ, που εργαλειοποίησε την οργή του λαού, προκειμένου να πάρει την εξουσία, αντιμετωπίζει σήμερα τη δική του, αγεφύρωτη άβυσσο νομιμοποίησης.

Οι γυναίκες που πετούν τα χιτζάμπ τους διεκδικώντας τα αυτονόητα, οι νέοι που διαδηλώνουν στους δρόμους της Τεχεράνης και η διεθνής απομόνωση αποδεικνύουν πως η τύφλωση της εξουσίας δεν κρύβεται μόνο πίσω από γαλλικά κρύσταλλα Baccarat, αλλά και πίσω από τον θρησκευτικό δογματισμό και την καταστολή.

Και σήμερα, όπως και τον Οκτώβριο του 1971, ένα καθεστώς προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του και τον κόσμο για την παντοδυναμία του, την ώρα που το έδαφος κάτω από τα πόδια του μάλλον υποχωρεί.

Όσο για την Περσέπολη; Εκεί έχουν απομείνει μόνο οι σκουριασμένοι σκελετοί των σκηνών. Στέκουν δίπλα στα αρχαία ερείπια, υπενθυμίζοντας πως κανένα πάρτι, όσο ακριβό κι αν είναι το μενού, δεν μπορεί να σώσει αυτούς που έχουν την απρονοησία να χτίζουν στην άμμο παλάτια.