Η αυγή εμφανίστηκε ήσυχα πάνω από το Ουίνδσορ, αλλά η ηρεμία ήταν απατηλή. Κάτω από τα γυμνά χειμερινά δέντρα και πίσω από τις ψηλές πύλες του Royal Lodge, οι ρυθμοί της βασιλικής ζωής είχαν αντικατασταθεί από το χαμηλό βουητό των κινητήρων και τις μετρημένες κινήσεις των αμαρκάριστων περιπολικών. Βαν έφευγαν και έμπαιναν. Πόρτες άνοιγαν και έκλειναν. Για ένα σπίτι που για καιρό συνδεόταν με προνόμια και σταθερότητα, η εικόνα μιλούσε αντίθετα για αβεβαιότητα και συνέπειες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η βρετανική κυβέρνηση εξετάζει νομοθεσία που θα μπορούσε να αφαιρέσει τον Άντριου Μάουντμπατέν-Ουίνδσορ από τη γραμμή διαδοχής στο θρόνο, μια κίνηση που θα εξασφάλιζε ότι δεν θα γίνει ποτέ βασιλιάς.
Το βράδυ της Πέμπτης, αφέθηκε υπό διερεύνηση 11 ώρες μετά τη σύλληψή του για υπόθεση κατάχρησης δημόσιου αξιώματος, μια κατηγορία την οποία αρνείται σταθερά και έντονα.
Μέχρι την Παρασκευή, η προσοχή είχε μετατοπιστεί στο Royal Lodge, το 30-δωματίων ακίνητο όπου έζησε ο Άντριου για πολλά χρόνια. Περισσότερα από 20 οχήματα παρατηρήθηκαν στο κτήμα σε διάφορες στιγμές, αν και δεν είναι σαφές πόσα σχετίζονταν άμεσα με την έρευνα. Η Thames Valley Police, που προχώρησε στη σύλληψη, αναμένεται να συνεχίσει τις έρευνες στο ακίνητο μέχρι τη Δευτέρα.
Αυτό που θα ακολουθήσει θα εξαρτηθεί από την αργή και μεθοδική πρόοδο του νόμου. Αλλά προς το παρόν, η εικόνα είναι έντονη: μια βασιλική κατοικία υπό εξέταση, ένας πρίγκιπας υπό έρευνα και ένας θεσμός αιώνων που αντιμετωπίζει μια ακόμη στιγμή όπου η παράδοση συναντά την ευθύνη.
Από το σκάνδαλο στη δικαστική έρευνα
Η σύλληψη του Άντριου Μάουντμπατέν-Ουίνδσορ έχει ωθήσει μια μακροχρόνια διαμάχη σε μια νέα και πολύ πιο σοβαρή φάση, εγείροντας νομικά, πολιτικά και συνταγματικά ερωτήματα που υπερβαίνουν το άτομο. Προκλήθηκε από την απελευθέρωση εκατομμυρίων εγγράφων που σχετίζονται με τον Τζέφρι Έπστιν, και η υπόθεση τώρα βρίσκεται στη διασταύρωση ποινικού δικαίου, δημόσιου αξιώματος και της ικανότητας της μοναρχίας να προστατεύει την θεσμική της θέση ενώ ένα μέλος της παραμένει υπό έρευνα.
Για τον Dickie Arbiter, που υπηρέτησε ως εκπρόσωπος τύπου της βασίλισσας Ελισάβετ Β’ από το 1988 έως το 2000, η αλυσίδα γεγονότων που εκτυλίσσεται τις τελευταίες ημέρες δεν ήταν απροσδόκητη. Μιλώντας στο ΤΟ ΒΗΜΑ, είπε: «Αυτό που βλέπουμε είναι αποτέλεσμα της απελευθέρωσης των εγγράφων Έπστιν, τριών και μισών εκατομμυρίων εγγράφων πριν από λίγες εβδομάδες», εξηγώντας ότι το υλικό περιλαμβάνει φερόμενα email που υποδηλώνουν ότι ο Άντριου παρέδωσε ευαίσθητα έγγραφα κατά τη θητεία του ως πρεσβευτής εμπορίου του ΗΒ.
Σύμφωνα με τον Arbiter, αυτά τα έγγραφα δεν ήταν μόνο ακατάλληλα για τον Έπστιν, αλλά ήταν και υλικό που ο Άντριου «ποτέ δεν έπρεπε να είχε πάνω του». Οι νομικές συνέπειες ακολούθησαν γρήγορα.
«Συνέλαβαν τον Άντριου… Τώρα θέλουν απαντήσεις»
«Αυτό που συνέβη χθες ήταν ότι συνελήφθη από την αστυνομία που τον ερευνά για κακή συμπεριφορά σε δημόσιο αξίωμα». Αυτό που εντυπωσίασε τον Arbiter ήταν η ταχύτητα της αντίδρασης της αστυνομίας. Λίγες μόνο ημέρες πριν, η Thames Valley Police είχε δηλώσει ότι αξιολογούσαν πιθανή παρανομία.
«Λιγότερο από μια εβδομάδα αργότερα, συλλαμβάνουν τον Άντριου, γιατί προφανώς έχουν ολοκληρώσει την αξιολόγησή τους και τώρα θέλουν απαντήσεις σε ερωτήσεις». Ο Άντριου κρατήθηκε, ανακρίθηκε περίπου 11 ώρες και αφέθηκε υπό διερεύνηση. Ενώ ήταν υπό κράτηση, η αστυνομία έψαξε την προσωρινή του κατοικία στο Wood Farm και για ημέρες μετά συνεχίζονταν οι έρευνες στο πρώην σπίτι του, Royal Lodge στο Ουίνδσορ.
«Δεν είναι σενάριο ευχάριστο για αυτόν», σχολίασε ο Arbiter.
Μια γκρίζα νομική περιοχή
Παρά τη δραματική φύση της σύλληψης, ο Arbiter προειδοποιεί να μην υποθέσουμε σαφές νομικό αποτέλεσμα: «Είναι λίγο γκρίζο αυτό το θέμα της κακής συμπεριφοράς σε δημόσιο αξίωμα, γιατί έχει αλλάξει με τα χρόνια», είπε, προσθέτοντας ότι η φερόμενη διαβίβαση εγγράφων μπορεί να ερμηνευθεί με διαφορετικούς τρόπους, όχι απαραίτητα ως παραβίαση κρατικού απορρήτου.
Τελικά, τόνισε, η απόφαση ανήκει πρώτα στην αστυνομία και μετά στους εισαγγελείς. «Εξαρτάται από την αστυνομία να αποφασίσει αν υπάρχει υπόθεση προς παρουσίαση. Η Crown Prosecution Service θα αξιολογήσει αν υπάρχει υπόθεση να απαντηθεί». Μόνο αν οι εισαγγελείς αποφασίσουν να προχωρήσουν, η υπόθεση θα φτάσει στο δικαστήριο. «Αν φτάσει σε δίκη, τότε τα δικαστήρια θα αποφασίσουν αν έχει διαπράξει κακή συμπεριφορά σε δημόσιο αξίωμα ή όχι».
Διαχωρίζοντας τον αδελφό από το Στέμμα
Σχετικά με την επίδραση στη μοναρχία, ο Arbiter τόνισε ότι ο θεσμός δεν πρόκειται να κλονιστεί θεμελιωδώς. «Η μοναρχία είναι ισχυρός θεσμός και η μακροπρόθεσμη επίδραση αφορά περισσότερο την οικογένεια, γιατί είναι ένας από τους δικούς τους».
Αναφέρθηκε στη δήλωση του Βασιλιά μετά τη σύλληψη, η οποία έκανε σαφή διαχωρισμό: αναφερόταν σε «Andrew Mountbatten-Windsor» και όχι «ο αδερφός μου». «Και αυτό λέει πολλά», είπε ο Arbiter, προσθέτοντας ότι ο Βασιλιάς διαχωρίζει σκόπιμα τις φερόμενες ενέργειες του αδελφού του από την εξουσία του Στέμματος.
Ο διαχωρισμός επεκτείνεται στις συνδέσεις του Άντριου με τον Έπστιν και στις εκκρεμείς κατηγορίες για σεξουαλική κακοποίηση. «Υπάρχουν υπαινιγμοί, υπάρχουν κατηγορίες, αλλά διαχωρίζουν τον Άντριου από το κράτος».
Παρά την αναταραχή, η βασιλική ζωή συνεχίζεται σε μεγάλο βαθμό κανονικά. Ακόμη και με τη συνεχιζόμενη θεραπεία για τον καρκίνο, ο Βασιλιάς και τα ανώτατα μέλη της οικογένειας διατηρούν τις δημόσιες εμφανίσεις τους. «Ήταν business as usual… και θα συνεχίσουν με, όπως είπε ο Βασιλιάς, καθήκον και υπηρεσία, ενώ η δέουσα νομική διαδικασία συνεχίζεται».
«Κρίση για την οικογένεια – Όχι για τον θεσμό»
Αυτός ο διαχωρισμός μεταξύ προσωπικού σκανδάλου και θεσμικής σταθερότητας επιβεβαιώνεται από τον Robert Hazell, Καθηγητή Κυβέρνησης και Συντάγματος: «Ναι και όχι. Είναι κρίση για την οικογένεια: οποιαδήποτε οικογένεια θα καταρρακωνόταν όταν ενημερωνόταν ότι ένα κοντινό μέλος της είχε συλληφθεί για σοβαρό αδίκημα».
«Αλλά δεν είναι αναγκαστικά κρίση για τη μοναρχία ως θεσμό. Το κοινό μπορεί να διακρίνει τη στάση του απέναντι σε ένα άτομο και στον θεσμό. Τον Ιανουάριο η YouGov ανέφερε ότι το 90% των Βρετανών είχαν αρνητική άποψη για τον Mountbatten-Windsor, αλλά αυτό δεν επηρέασε άλλους βασιλικούς. Το 60% είχε θετική άποψη για τον Βασιλιά Κάρολο και το 64% πίστευε ότι η Βρετανία πρέπει να συνεχίσει να έχει μοναρχία, όπως συνέβαινε καθ’ όλη τη διάρκεια της βασιλείας του (61–67%)».
Τι σημαίνει πραγματικά το «αφέθηκε υπό διερεύνηση»
Οι νομικές πραγματικότητες υπογραμμίστηκαν από τον Tom Frost, Ανώτερο Διδάσκοντα Νομικής στο Loughborough University: «Επειδή έγινε σύλληψη, υπάρχει έρευνα σε εξέλιξη, δεν μπορεί να δημοσιευτεί τίποτα που θα μπορούσε να προκαλέσει πρόβλημα στην έρευνα».
Ο Frost εξήγησε ότι η απελευθέρωση υπό διερεύνηση είναι κανονική διαδικασία σε σύνθετες υποθέσεις: «Σημαίνει ότι η έρευνα συνεχίζεται, δεν του επιβάλλονται περιορισμοί, αλλά η αστυνομία διατηρεί το δικαίωμα να αναλάβει δράση στο μέλλον». Και τόνισε τι δεν σημαίνει αυτό: «Δεν σημαίνει ότι θα κατηγορηθεί, δεν σημαίνει ότι θα αντιμετωπίσει οποιαδήποτε κατηγορία».
Σε πολλές περιπτώσεις, η απελευθέρωση υπό διερεύνηση οδηγεί αργότερα στο συμπέρασμα ότι δεν διαπράχθηκε αδίκημα, και η απόφαση για κατηγορία δεν λαμβάνεται από την αστυνομία μόνη.
«Οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με το αν θα ασκηθεί κατηγορία θα ληφθεί νομικά από την Crown Prosecution Service». Αν προκύψει κατηγορία, η κακή συμπεριφορά σε δημόσιο αξίωμα είναι ποινικό αδίκημα. «Αν φτάσει σε δίκη, θα είναι δίκη με ένορκους σε crown court», πρόσθεσε, «και ενώ η φυλάκιση είναι πιθανή, μιλάμε για πολύ μακρινό μέλλον».
Πέρα από τη Βρετανία: Διεθνείς διαστάσεις
Μια ευρύτερη διεθνής διάσταση επισημάνθηκε από τον Nikos Passas, Καθηγητής Εγκληματολογίας και Ποινικής Δικαιοσύνης στο Northeastern University: «Ο Άντριου Μάουντμπατέν-Ουίνδσορ τώρα αντιμετωπίζει τόσο σοβαρή εγχώρια ποινική έρευνα όσο και αυξανόμενη διεθνή πίεση που θα μπορούσε να επαναπροσδιορίσει τις προσδοκίες για τη βασιλική λογοδοσία».
Αναφέρθηκε στις εξελίξεις στις ΗΠΑ, όπως η επανέναρξη έρευνας στη Zorro Ranch και οι εκκλήσεις των εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ για ανεξάρτητη διερεύνηση των αρχείων Έπστιν, οι οποίες ενδέχεται να ανεβάσουν την υπόθεση σε διεθνές επίπεδο. «Η μακροπρόθεσμη επίδραση στη βρετανική μοναρχία θα εξαρτηθεί από το αν θα αγκαλιάσει πλήρη διαφάνεια και απόσταση από τα εμπλεκόμενα πρόσωπα».
Η νομική διαδικασία παραμένει αργή, περιορισμένη και αβέβαιη. Αυτό που είναι σαφές, όμως, είναι ότι η υπόθεση έχει γίνει κρίσιμο τεστ για το πώς το βρετανικό κράτος -και η μοναρχία στο κέντρο του- ανταποκρίνεται σε κατηγορίες που πλήττουν την εμπιστοσύνη του κοινού σε όσους υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.
