Μπορείς να διδάξεις φιλοσοφία χωρίς να διδάξεις Πλάτωνα; Σε αυτό το ερώτημα κλήθηκε να απαντήσει ο καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Texas A&M, Μάρτιν Πίτερσον, από τον οποίο πριν λίγες εβδομάδες ζητήθηκε η αφαίρεση από τη διδακτέα ύλη αποσπασμάτων από το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα. Αιτία; Μέσα στο βιβλίο, του οποίου ο χρόνος συγγραφής τοποθετείται γύρω στο 385 π.Χ., μεταξύ άλλων γίνεται αναφορά στην ύπαρξη διαφυλικών ατόμων, ενώ καταγράφονται ομοερωτικές σχέσεις.
Θίγονται συνεπώς ζητήματα φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού, θεματικές που σύμφωνα με το νέο κανονιστικό πλαίσιο του αμερικανικού ακαδημαϊκού ιδρύματος, δεν είναι επιτρεπτές εξαιτίας μιας σειράς εκτελεστικών διατάξεων που φέρουν την υπογραφή του Ντόναλντ Τραμπ και στοχεύουν στην αναίρεση των πολιτικών Diversity, Equity, and Inclusion (DEI – Διαφορετικότητα, Ισότητα, Συμπερίληψη) που θέσπισαν οι προεδρίες Ομπάμα και Μπάιντεν.
Σε αυτό το πλαίσιο το «Βήμα» μίλησε με τον Μάρτιν Πίτερσον για τη λογοκρισία στα αμερικανικά πανεπιστήμια και το κλίμα στον ακαδημαϊκό κόσμο των ΗΠΑ στην εποχή της κυριαρχίας του Τραμπ.
Πώς και πότε ειδοποιηθήκατε ότι πρέπει να αφαιρεθούν τμήματα της διδακτέας ύλης από το «Συμπόσιο» και ποια ήταν η αιτιολογία της λογοκρισίας;
Το ζήτημα της λογοκρισίας δεν ξεκίνησε με μένα, υπάρχει προηγούμενο. Τον Σεπτέμβριο μια καθηγήτρια του Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας [σ.σ. ονόματι Μελίσα Μακόουλ] απολύθηκε με την αιτιολογία ότι δίδασκε παιδική λογοτεχνία. Η ίδια απηύθυνε κατά τη διάρκεια μαθήματος ερωτήματα για τη στερεοτυπική αναπαράσταση της οικογένειας στα παιδικά βιβλία, όπως γιατί υπάρχει υπερεκπροσώπηση των ετερόφυλων ζευγαριών ενώ απουσιάζουν οι ομόφυλοι γονείς. Εκτός από αυτήν, οδηγήθηκε σε απόλυση ο κοσμήτορας του τμήματος και μετά από την έντονη πίεση Ρεπουμπλικανών βουλευτών του Τέξας, και ο πρόεδρος του πανεπιστημίου, ο οποίος να σημειωθεί πως έχει διατελέσει στρατηγός και επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου της Αεροπορίας των ΗΠΑ.
Αυτή ήταν η αρχή.
Εξαιτίας του γεγονότος, οι αρχές του ιδρύματος ζήτησαν όλοι οι καθηγητές να υποβάλλουν προληπτικά τη διδακτέα ύλη των μαθημάτων τους. H απόφαση βασίστηκε σε οδηγία που απαγορεύει τη διδασκαλία πάνω σε θεματικές σχετιζόμενες με το φύλο ή τη φυλή. Θα υπήρχε μια λογική αν μιλούσαμε για υποστήριξη συγκεκριμένων θέσεων που παραπέμπουν στην πολιτική παρά στη μάθηση. Αλλά τώρα μας απαγορεύεται να συζητάμε ακόμη για αυτά.
Διδάσκω ένα μάθημα με τίτλο «Σύγχρονα Ζητήματα Ηθικής», το οποίο περιλαμβάνει θεματικές όπως η θανατική ποινή, η ηθική του πολέμου, η άμβλωση και φυσικά το φύλο και τη φυλή. Στο πλαίσιο αυτό, παραπέμπω και σε παλιότερα αναγνώσματα, πχ. αυτή την εβδομάδα πρότεινα ένα απόσπασμα του Τζον Στιούαρτ Μιλ, του διάσημου άγγλου φιλελεύθερου φιλοσόφου. Αυτό το εξάμηνο είχα αποφασίσει να προσθέσω ένα απόσπασμα από το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, όπου αναφέρεται στην Κλίμακα της Αγάπης και μεταξύ άλλων στον μύθο του Αριστοφάνη για τρεις τύπους φύλων. Αυτή η αναφορά οδήγησε το πανεπιστήμιο να με λογοκρίνει.
Πώς αντιδράσατε στην λογοκρισία;
Απευθύνθηκα στην Ένωση Πανεπιστημιακών Καθηγητών και ύστερα από συζήτηση με το νομικό τμήμα, αποφάσισα να αντικαταστήσω την ύλη με ομιλίες που αναφέρονται στην ελευθερία του λόγου και την ακαδημαϊκή ελευθερία, μιλώντας παράλληλα για την όλη εμπειρία μου δημόσια. Αυτή την εξέλιξη την εκλαμβάνω, πρέπει να σας πω, ως νίκη γιατί η λογοκρισία που μου επιβλήθηκε έθεσε το ίδιο το ζήτημα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, μάλιστα σε παγκόσμια κλίμακα. Αλλά και στον χώρο του ιδρύματος, την επομένη της γνωστοποίησης της λογοκρισίας, πραγματοποιήθηκε διαμαρτυρία με εκατοντάδες ανθρώπους που είχαν αίτημα την αλλαγή της απόφασης.
Κατά την άποψή σας, το πρόβλημα αφορά τη διοίκηση του πανεπιστημίου ή την ατμόσφαιρα που διαμόρφωσαν οι πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ;
Πρέπει να καταστήσω σαφές ότι το πρόβλημά μου δεν αφορά το πανεπιστήμιο και κανένα πρόσωπο συγκεκριμένα. Με την πολιτική που εφαρμόζεται, και η οποία πρέπει να καταργηθεί, έχω πρόβλημα. Το Διοικητικό Συμβούλιο του πανεπιστημίου αποτελείται από έντιμους ανθρώπους. Έχουν μια συγκεκριμένη άποψη κι εγώ εντελώς διαφορετική, κανένα πρόβλημα. Η άποψή μου λοιπόν είναι ότι δεν μπορούμε να έχουμε ένα αυταρχικό καθεστώς που να αναγκάζει το συμβούλιο στο άχαρο έργο να επιλέγει ποια κομμάτια του Πλάτωνα μας κάνουν και ποια όχι. Δεν μπορούμε να έχουμε μόνο μια άποψη μέσα στην τάξη, δεν μαθαίνουν τίποτα οι φοιτητές με αυτόν τον τρόπο.
Πιστεύετε ότι θα συνεχιστούν παρόμοιες τακτικές; Πώς θα περιγράφατε το υφιστάμενο κλίμα στην ακαδημαϊκή κοινότητα;
Δυστυχώς, εκτιμώ ότι θα προστεθούν κι άλλα ζητήματα στο φάσμα της λογοκρισίας. Πιθανόν να είμαστε μόλις την αρχή. Σήμερα είναι το φύλο και ο σεξουαλικός προσανατολισμός που δεν μπορούμε να συζητήσουμε αλλά τι θα γίνει για παράδειγμα με το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής, το οποίο πολλοί συντηρητικοί άνθρωποι στο Τέξας δεν συμμερίζονται; Ή με την εξέλιξη των ειδών και τον Δαρβίνο, που στην πολιτεία μας και αλλού θεωρείται «αμφιλεγόμενος»; Είναι μακρά η λίστα των απαγορευμένων βιβλίων στα Λύκεια του Τέξας, πράγμα γελοίο. Με ανησυχεί η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, και φοβάμαι ότι στην πορεία του χρόνου παρόμοια περιστατικά θα προσελκύουν όλο λιγότερη προσοχή. Και αυτό ίσως έχει αποτέλεσμα στο πόσο και πόσοι διαμαρτυρόμαστε για τέτοιου είδους φαινόμενα που προσβάλουν τη δημοκρατία μας.
Όσο για την ακαδημαϊκή κοινότητα και τι μπορεί να κάνει; Μα να μιλήσει για το πρόβλημα, να το θίξει σε επίπεδο δημόσιου λόγου με όλη της τη δύναμη. Το Texas Α&M είναι δημόσιο πανεπιστήμιο και η γνώση δημόσιο αγαθό, δεν πρέπει να πολιτικοποιείται, ούτε κάποιου είδους κομματικός έλεγχος θα πρέπει να ασκείται στον πανεπιστημιακό χώρο.
Υποτίθεται ότι ο Πλάτωνας ήταν αγαπημένος φιλόσοφος των συντηρητικών, που ομνύουν στους κλασικούς και τη μελέτη τους. Διαπιστώνετε κάποιου είδους υποκρισία σε αυτού του είδους την επιλεκτική υπεράσπιση;
Ασφαλώς, για αυτό θεωρώ υπό μια έννοια χρήσιμα τα όσα έγιναν. Αν αναλογιστούμε τι συνέβη, οι συντηρητικοί συμπολίτες μας ζήτησαν την απαγόρευση ενός φιλοσόφου που δυσπιστούσε απέναντι στη δημοκρατία και αγαπούσε την ιδέα ότι μια ελίτ θα κυβερνά μια χώρα. Είναι πραγματικά ειρωνεία ότι οι ίδιοι θέλουν να λογοκρίνουν κάποιον που 2.500 χρόνια πριν, υποστήριζε όσα σε γενικές γραμμές πιστεύουν κι αυτοί σήμερα.
Γίνεται συχνά αναφορά στις πολιτικές DEI και την πολιτική ορθότητα. Υπάρχει βάση θεωρείτε ή πρόκειται για δικαιολογία της κυβέρνησης ώστε να παρέμβει στα πανεπιστήμια;
Μιλώντας σαν πολίτης παρά σαν καθηγητής, θα έλεγα πως πρόκειται για δικαιολογία της κυβέρνησης Τραμπ. Ναι, ορισμένα πανεπιστήμια –σίγουρα όχι το δικό μας που κινούνταν σε γενικά συντηρητική τροχιά – διαπνέονταν από λογική πολιτικής αποστολής, εμφορούνταν από το σκεπτικό που λέει «είμαστε φιλελεύθερα οχυρά». Λογική που θεωρώ λανθασμένη, τα πανεπιστήμια δεν οφείλουν να παίρνουν πολιτική θέση, αναζητούν την αλήθεια και αφήνουν την κοινωνία να αποφασίσει για τις πολιτικές που θα εφαρμοστούν. Αλλά μιλάμε για πολύ μικρή μερίδα των αμερικανικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Στο μεταξύ, είναι κρίσιμο να συμφωνήσουμε ότι τα αμερικανικά πανεπιστήμια εξακολουθούν να είναι τα καλύτερα και προσελκύουν τα καλύτερα ταλέντα από όλο τον κόσμο γιατί δεν λογοκρίνουν τους καθηγητές τους. Αυτό που συνέβη στην περίπτωσή μου είναι βαθιά προβληματικό κι από αυτή τη σκοπιά. Δεν κάνουμε τα πανεπιστήμια μας μεγάλα ξανά λογοκρίνοντας τους κλασικούς.
