Σε μια προηγούμενη ρωγμή στη συγκόλληση της σιδηροτροχιάς εστιάζει η προκαταρκτική έκθεση της Επιτροπής Διερεύνησης Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων (CIAF) ως την κύρια αιτία της εκτροχίασης του τρένου υψηλής ταχύτητας Iryo την περασμένη Κυριακή στην Ισπανία.

Το δυστύχημα, που σημειώθηκε στην περιοχή Αδαμούθ της Κόρδοβας μετά από σύγκρουση με αμαξοστοιχία που κινείτο στην αντίθετη κατεύθυνση, στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 45 ανθρώπους.

Το «αποτύπωμα» της θραύσης στους τροχούς

Σύμφωνα με το έγγραφο της Επιτροπής, η βασική υπόθεση εργασίας στηρίζεται σε συγκεκριμένες εγκοπές που εντοπίστηκαν στους δεξιούς τροχούς των βαγονιών 2, 3, 4 και 5. Τα σημάδια αυτά «πιθανώς συμπίπτουν» με το σπασμένο τμήμα της ράγας.

Οι εμπειρογνώμονες εξηγούν ότι το πέρασμα των πρώτων βαγονιών προκάλεσε την σταδιακή κλίση της σιδηροτροχιάς προς τα έξω. Όταν το βαγόνι 5 διήλθε από το σημείο, η ράγα είχε πλέον χάσει τη συνέχειά της, με αποτέλεσμα το βαγόνι 6 να εκτροχιαστεί πλήρως. Η εκτροχίαση αυτή παρέσυρε τα επόμενα δύο βαγόνια, τα οποία εισέβαλαν στην αντίθετη τροχιά δευτερόλεπτα πριν από τη μοιραία σύγκρουση.

«Παγίδα» 200 χιλιομέτρων την ώρα

Η έκθεση αποκαλύπτει μια ανατριχιαστική λεπτομέρεια: η γραμμή ήταν ήδη κατεστραμμένη πριν από τη διέλευση του μοιραίου Iryo. Τρία άλλα τρένα που πέρασαν από το ίδιο σημείο μεταξύ 17:21 και 19:09 την ίδια ημέρα, φέρουν παρόμοιες εγκοπές στους τροχούς τους.

Η CIAF εξηγεί γιατί οι εγκοπές βρέθηκαν μόνο στον πρώτο τροχό κάθε φορείου (του πλαισίου των αξόνων)

  • Η ταχύτητα: Το τρένο ταξίδευε με 200 χλμ./ώρα.
  • Η παραμόρφωση: Μετά την πρόσκρουση του πρώτου τροχού στο «σκαλοπάτι» της σπασμένης ράγας, η σιδηροτροχιά βυθιζόταν.
  • Ο χρόνος: Ο δεύτερος τροχός περνούσε μόλις 0,03 δευτερόλεπτα αργότερα, πριν η ράγα προλάβει να επανέλθει στην αρχική της θέση, αποφεύγοντας έτσι την επαφή.

Σε εξέλιξη οι εργαστηριακές έρευνες

Παρά τα ισχυρά ευρήματα, η CIAF διευκρινίζει ότι όλα τα στοιχεία παραμένουν σε επίπεδο «υπόθεσης εργασίας» μέχρι την ολοκλήρωση των εργαστηριακών αναλύσεων. Θραύσματα της σιδηροτροχιάς και οι «μαύρες τρύπες» (καταγραφείς) των δύο τρένων έχουν μεταφερθεί στη Μαδρίτη υπό αυστηρή φύλαξη της Πολιτικής Φρουράς.
«Όσον αφορά τις αιτίες της θραύσης, δεν αποκλείεται καμία υπόθεση», αναφέρει η έκθεση, τονίζοντας ότι η τελική ετυμηγορία μπορεί να χρειαστεί μήνες.
Η Επιτροπή έχει ζητήσει πλέον την ανάλυση των τροχών όλων των αμαξοστοιχιών που κινήθηκαν στο δίκτυο 48 ώρες πριν από την τραγωδία, προκειμένου να προσδιοριστεί με ακρίβεια η στιγμή που δημιουργήθηκε το αρχικό έλλειμμα στη συγκόλληση.

Οι συγκολλήσεις και το φαινόμενο της ασυνέχειας

Οι σύγχρονες γραμμές υψηλής ταχύτητας είναι «συνεχώς συγκολλημένες» (CWR) για να αποφεύγεται ο παραδοσιακός θόρυβος και οι κραδασμοί. Στην περίπτωση του Αδαμούθ, η έκθεση αναφέρει «έλλειψη συνέχειας».

Αυτό συμβαίνει όταν η ράγα σπάει εντελώς:

  • Δημιουργία «Σκαλοπατιού»: Το ένα τμήμα της ράγας υποχωρεί υπό το βάρος του τροχού, ενώ το επόμενο παραμένει σταθερό.
  • Πρόσκρουση: Ο τροχός «χτυπά» την ακμή της επόμενης ράγας με ταχύτητα (στην περίπτωση αυτή 200 χλμ./ώρα), δημιουργώντας τις εγκοπές που βρέθηκαν στο Iryo.
  • Πλευρική Κλίση: Η επαναλαμβανόμενη πίεση σπρώχνει τη σπασμένη ράγα προς τα έξω, οδηγώντας στον εκτροχιασμό.

Οι απαντήσεις στους καταγραφείς των τρένων

Στη σιδηροδρομική ορολογία, αυτό που αποκαλούμε «μαύρο κουτί» (κατά το πρότυπο των αεροπλάνων) ονομάζεται επίσημα Σύστημα Καταγραφής Δεδομένων Πορείας (Event Recorder). Στην περίπτωση του ατυχήματος στο Αδαμούθ, οι συσκευές αυτές είναι κρίσιμες γιατί προσφέρουν μια αδιάψευστη αναπαράσταση των δευτερολέπτων πριν από τη σύγκρουση.

Ας δούμε πώς λειτουργούν και τι καταγράφουν:

  1. Τι είναι και πού βρίσκονται: Σε αντίθεση με τα αεροπλάνα, όπου τα μαύρα κουτιά βρίσκονται συνήθως στην ουρά, στα τρένα υψηλής ταχύτητας (όπως το Iryo) υπάρχουν καταγραφείς ενσωματωμένοι στις κινητήριες μονάδες (στις κεφαλές του τρένου). Είναι κατασκευασμένα από εξαιρετικά ανθεκτικά υλικά (ανοξείδωτο ατσάλι ή τιτάνιο) για να αντέχουν σε σφοδρές συγκρούσεις, φωτιά και βύθιση σε υγρά.
  2. Τι καταγράφουν (Data Points): Το μαύρο κουτί του τρένου «διαβάζει» συνεχώς δεδομένα από το σύστημα ελέγχου της αμαξοστοιχίας (συνήθως μέσω του συστήματος ERTMS – European Rail Traffic Management System). Τα κυριότερα στοιχεία είναι: ταχύτητα, χρήση φρένων, λειτουργία επιταχυντή, ηχητικά σήματα και φώτα, κατάσταση σηματοδότησης
  3. Καταγραφή Φωνής (CVR – Cockpit Voice Recorder): Εκτός από τα τεχνικά δεδομένα, καταγράφονται και οι συνομιλίες στην καμπίνα. Αυτό βοηθά τους ερευνητές της CIAF να καταλάβουν: Αν υπήρξε κάποια προειδοποίηση από το κέντρο ελέγχου. Αν ο οδηγός παρατήρησε κάτι ασυνήθιστο (π.χ. έναν κραδασμό ή θόρυβο) δευτερόλεπτα πριν τον εκτροχιασμό. Την ψυχολογική κατάσταση και τις αντιδράσεις του πληρώματος.
  4. Η διαδικασία της «Ανάγνωσης»: Μετά το ατύχημα, οι ερευνητές αφαιρούν τη μονάδα μνήμης υπό την επίβλεψη δικαστικών αρχών για να διασφαλιστεί η αλυσίδα φύλαξης (chain of custody), όπως αναφέρεται στην έκθεσή σας.  Τα δεδομένα μεταφέρονται σε ειδικό λογισμικό που δημιουργεί ένα διάγραμμα χρόνου-ταχύτητας-απόστασης. Στην περίπτωση του Αδαμούθ, οι ερευνητές θα συγκρίνουν το σημείο όπου το μαύρο κουτί κατέγραψε την πρώτη απότομη επιβράδυνση ή κραδασμό με το ακριβές γεωγραφικό σημείο της σπασμένης ράγας.

Ψάχνουν στοιχεία και από τα προηγούμενα τρένα

Επειδή η CIAF εξετάζει αν η ράγα ήταν ήδη σπασμένη, τα μαύρα κουτιά των προηγούμενων τριών τρένων που πέρασαν από το σημείο είναι εξίσου σημαντικά.

Αν τα δικά τους δεδομένα δείχνουν μια ανεπαίσθητη «ανατάραξη» στο ίδιο σημείο, επιβεβαιώνεται η θεωρία ότι η υποδομή είχε καταρρεύσει νωρίτερα και το Iryo ήταν απλώς το τρένο που «εξάντλησε» την αντοχή του μετάλλου.