Στην εποχή που οι τεχνολογικοί σωτήρες είναι περισσότεροι από όσους μπορούμε να καταναλώσουμε και οι δισεκατομμυριούχοι υπόσχονται να λύσουν κάθε πρόβλημα της ανθρωπότητας με έναν αλγόριθμο, ο Μάικλ Ο’Λίρι παραμένει ο πιο ωμός, ειλικρινής και αμετανόητος εκπρόσωπος του καπιταλισμού. Χωρίς φιλοσοφικά άλλοθι και ηθικολογικές προφάσεις.

Ο 64χρονος CEO της Ryanair —ή με άλλα λόγια ο άνθρωπος που μετέτρεψε την ταπείνωση του επιβάτη σε ένα από τα πιο κερδοφόρα επιχειρηματικά μοντέλα στην ιστορία των μεταφορών— δεν ζήτησε ποτέ συγγνώμη για τον κυνισμό του. Και πιθανότατα δεν θα το πράξει ούτε σήμερα που βρίσκεται σε έναν ανοιχτό πόλεμο με τον πλουσιότερο άνθρωπο του κόσμου, τον Ιλον Μασκ.

Ιδιοι αλλά άλλοι

Η κόντρα τους, αν και ξεκίνησε από μια τεχνική διαφωνία για το Wi-Fi και την ενσωμάτωση της τεχνολογίας Starlink στα αεροσκάφη της Ryanair, κατέληξε να αφορά την ίδια την ουσία της επιχειρηματικότητας στον 21ο αιώνα.

Αν υπήρχε μια υποθετική πινακοθήκη που θα φιλοξενούσε τα πορτρέτα των μεγάλων «εγώ» που διαφεντεύουν τον κόσμο, εκείνα του Μασκ και του Ο’Λίρι θα έπρεπε λογικά να είναι τοποθετημένα στις δύο άκρες της ίδιας αίθουσας.

Από τη μία, ο Νοτιοαφρικανός «Iron Man» της Silicon Valley επενδύει τη σωτηρία του είδους μας στον εποικισμό του Άρη. Από την άλλη, ο Ιρλανδός «χωριάτης» με το τσαλακωμένο πουκάμισο ποντάρει στην ευπιστία του γένους μας.

Είναι ο άνθρωπος που μπορεί να σε πάει σχεδόν σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή πόλη με μόλις 9,99 ευρώ. Αρκεί να συμφωνήσεις και να αποδεχτείς ότι η αξιοπρέπεια εξαιρείται από την τιμή του ναύλου.

Η αεροδυναμική του κέρδους

Η δημόσια σύγκρουσή τους αναδεικνύει για πολλούς το χάσμα μεταξύ της τεχνολογικής ουτοπίας και του σκληρού λογιστικού ρεαλισμού.

Ο Μασκ πρότεινε το Starlink ως την απόλυτη λύση συνδεσιμότητας για τους αιθέρες, όμως ο Ο’Λίρι έσπευσε να απορρίψει την ιδέα με έναν τρόπο που μόνο ένας άνθρωπος με το χρόνο και το κουράγιο να καταμετρά ως και το τελευταίο σεντ των ισολογισμών του θα μπορούσε.

Για τον Ιρλανδό, η εγκατάσταση της κεραίας του Starlink στα αεροπλάνα της εταιρείας δεν ήταν μια λογική και αυτονόητη πρόοδος, αλλά ένα επιπλέον κόστος για τον επιβάτη, ύψους 2%. Σε έναν στόλο 600 και πλέον αεροσκαφών, αυτό το μικρό ποσοστό μεταφράζεται σε μια μαύρη τρύπα 250 εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.

Starlink; Ευχαριστώ, δε θα πάρω

Ο Ο’Λίρι υποστήριξε σε ραδιοφωνική συνέντευξή του πως οι επιβάτες του δεν πρόκειται να πληρώσουν ούτε ένα ευρώ για πρόσβαση στο διαδίκτυο σε μια πτήση μίας ώρας, και, εφόσον δεν υπάρχει άμεσο κέρδος, η τεχνολογία του Μασκ είναι απλώς ένα περιττό βάρος που καταναλώνει καύσιμα χωρίς λόγο.

Εππισήμανε ακόμα πως δεν υπάρχει κανένας λόγος να πάρει κάποιος στα σοβαρά τον ιδιοκτήτη της Tesla, της Space X και του Χ – τον περιέγραψε ως πλούσιο αλλά ηλίθιο- και χαρακτήρισε το κοινωνικό δίκτυο συμφερόντων του βόθρο.

Η απάντηση του Μασκ ήταν όσο υπεροπτική και αλαζονική θα περίμενε κανείς από τον Μασκ. Εκανε χαρτοπόλεμο τη διπλωματία, αποκάλεσε τον Ο’Λίρι παραπληροφορημένο και προκάλεσε το διοικητικό συμβούλιο της Ryanair να τον απολύσει. Κλιμάκωσε μάλιστα ακόμα περισσότερο ζητώντας τη βοήθεια του κοινού, δηλαδή των 230 και βάλε εκατομμυρίων followers του.

Τους ρώτησε μέσω ψηφοφορίας εάν πρέπει να αγοράσει τη Ryanair και να τοποθετήσει στη θέση του Ο’Λίρι κάποιον με το όνομα Ryan- τι ποιο λογικό; Στη διαμάχη πήρε θέση και ένας έτερος δισεκατομμυριούχος, ο συνιδρυτής του Reddit και σύζυγος της Σερένα Γουίλιαμς, Αλέξις Οχάνιαν, που βρήκε εξόχως διασκεδαστικά όσα διαμείβονται στο feed του Μασκ.

Πιθανότατα ο Ιρλανδός δε θα πτοηθεί. Μιλάμε άλλωστε για έναν άνθρωπο που έχτισε την καριέρα του επιβιώνοντας από απεργίες, δικαστικές διαμάχες με την Ε.Ε. και παγκόσμιες κρίσεις.

Από τη χρεοκοπία στην κυριαρχία

Για να κατανοήσει κανείς την κοσμοθεωρία του Ο’Λίρι, πρέπει μάλλον να ανατρέξει στις ρίζες της Ryanair.

Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1984 από την οικογένεια Ryan, αλλά μέχρι το 1990 ήταν μια αποτυχημένη επιχείρηση στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

Ο επικεφαλής Τόνι Ράιαν έστειλε τότε τον νεαρό φοροτεχνικό Μάικλ Ο’Λίρι στις ΗΠΑ για να μελετήσει το low-cost μοντέλο πτήσεων της Southwest Airlines και να αντλήσει τεχνογνωσία από τον ιδρυτή της, Χερμπ Κέλεχερ – στην πρώτη τους συνάντηση, ο Ο’Λίρι θυμάται πως κατέληξε μεθυσμένος, αλλά και με ένα σχέδιο ολικής αναδιάρθρωσης της εταιρείας, το οποίο εφάρμοσε αφού η πρότασή του για οριστικό λουκέτο απορρίφτηκε από την οικογένεια Ράιαν.

Κατήργησε τα δωρεάν γεύματα, τα περιοδικά, τις θέσεις business και άρχισε να χρησιμοποιεί δευτερεύοντα αεροδρόμια, συχνά δεκάδες χιλιόμετρα μακριά από τις πόλεις που εξυπηρετούσε.

Το αφεντικό τρελάθηκε

Η καθοριστική στιγμή του ξημέρωσε την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Εκείνη τη μαύρη μέρα για ολόκληρο τον κόσμο, ο Ιρλανδός, που από το 1994 είχε αναλάβει τη θέση του CEO, είδε να αναδύεται μια ευκαιρία που δεν μπορούσε να προσπεράσει. Ενώ οι μεγάλες αεροπορικές εταιρείες ακύρωναν παραγγελίες έντρομες από την πτώση της κίνησης, ο Ο’Λίρι παρήγγειλε 155 νέα αεροσκάφη τύπου Boeing 737 σε τιμές εκκαθάρισης.

Ήταν μια κίνηση ακραίας ειρωνείας, απαραίτητη όμως για κάποιον που επιθυμούσε να χτίσει ένα στόλο που θα μπορούσε να πετάει φθηνότερα από οποιονδήποτε άλλον – ακόμα κι αν χρειαζόταν να χρεώσει μέχρι και τα μιλιγραμμάρια αέρα που αναπνέουν οι επιβάτες.

Από εκεί και μετά, η Ryanair έπαψε να περιγράφεται ως μια ιρλανδική περιπέτεια και λειτούργησε ως ένας από τους ρυθμιστές των ευρωπαϊκών αιθέρων.

Η μαγεία του trolling συναντά την ψυχολογία του roasting

Η καταφανώς ανορθόδοξη στρατηγική που ακολούθησε η εταιρεία στα social media έγινε κι εκείνη μέρος της επιτυχίας της. Αντί να απολογείται για τις ελλείψεις της, η αεροπορική στην οποία ο Ο’Λίρι έχει ποσοστό μετοχών 4,15%, ειρωνεύεται όποιον παραπονιέται.

Όταν ένας επιβάτης δείχνει ότι το κάθισμά του δεν έχει παράθυρο, η Ryanair απαντά με ένα meme που τον αποκαλεί ανόητο. Όταν κάποιος διαμαρτύρεται για τις έξτρα χρεώσεις, η εταιρεία του προτείνει να ταξιδέψει με το πλοίο.

Αυτή η προσέγγιση είναι μια ασυνήθιστη αλλά ευφυής άσκηση αυθεντικότητας. Ο Ο’Λίρι κατάλαβε ότι ο σύγχρονος καταναλωτής σιχαίνεται την υποκρισία και τα κούφια λόγια της εταιρικής ευγένειας. Η Ryanair επέλεξε να λέει την αλήθεια ωμή και ακατέργαστη κατάμουτρα.

Το branding του κυνισμού μπορεί να μη δημιούργησε σχολή, αλλά γέννησε μια παράδοξη πίστη σε μερίδα του επιβατικού κοινού, που ξέρει ακριβώς τι αγοράζει. Και κυρίως τι δεν αγοράζει στην τιμή ενός συνήθως εξευτελιστικά φθηνού ναύλου.

Είναι ο ίδιος κυνισμός που ο Ο’Λίρι επιστρατεύει όταν τον κατηγορούν για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των αεροσκαφών, απαντώντας πως οι επιβάτες του προτιμούν να εξοικονομήσουν 50 ευρώ παρά να σώσουν ένα δέντρο.

Το πνεύμα της οικονομίας λέγεται πως διαποτίζει και την εργασιακή κουλτούρα της Ryanair. Κι αυτό είναι κάτι που γνωρίζουν από πρώτο χέρι όσοι εργαζόμενοι τόλμησαν να αναζητήσουν φόρτιση του κινητού τους – με εταιρικό ρεύμα- στο γραφείο.

Πολλά λεφτά, καθόλου glam

Παρά την τεράστια περιουσία του, που υπολογίζεται μεγαλύτερη του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ, ο Ο’Λίρι παραμένει σχεδόν προκλητικά προσγειωμένος με έναν σχεδόν ενοχλητικό τρόπο.

Ζει σε ένα αγρόκτημα έξω από το Δουβλίνο εκτρέφοντας άλογα και αγελάδες, αποφεύγει τα ιδιωτικά τζετ για τις προσωπικές του μετακινήσεις και προτιμά συχνά την τελευταία σειρά των δικών του αεροσκαφών για να ελέγχει εάν το πλήρωμα πουλάει αρκετά ξυστά λαχεία και εάν το πάτωμα παραμένει καθαρό.

Η αγορά μιας άδειας ταξί για το προσωπικό του αυτοκίνητο, ώστε να μπορεί να κινείται νόμιμα στις λεωφορειολωρίδες και να κερδίζει χρόνο, είναι η επιτομή της φιλοσοφίας του: οι κανόνες υπάρχουν για να παρακάμπτονται αν αυτό βελτιώνει την αποδοτικότητα.

Ενώ ο Μασκ σπαζοκεφαλιάζει για τον εποικισμό του διαστήματος, ο Ο’Λίρι ασχολείται με την πεζότητα του τρόπου που θα καταφέρει να στριμώξει ένα ακόμα κάθισμα σε ένα Boeing 737.

Ο ένας πουλάει ένα μέλλον που ίσως δεν έρθει ποτέ, ενώ ο άλλος ελέγχει ένα παρόν που όλοι χρειαζόμαστε – κι ας το μισούμε. Αμφότεροι πάντως φαίνεται πως διαθέτουν άφθονο ελεύθερο χρόνο για να ανταλλάσσουν χολή, μετρώντας το μπόι τους στην αρένα των κοινωνικών δικτύων.

Εχουν και οι billionaires τα βάσανά τους.