Από τις πρώτες δεκαετίες της ύπαρξής τους ως ανεξάρτητο κράτος οι Ηνωμένες Πολιτείες επεκτείνονταν διαρκώς προς δυσμάς και προς το νότο. Ο πρόεδρος Μονρόε με το ομώνυμο δόγμα έθεσε το 1823 τις βάσεις για την ανακοπή της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας και την κυριαρχία των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο ενώ ορόσημο της αμερικανικής εδαφικής επέκτασης αποτέλεσε ο νικηφόρος πόλεμος με το Μεξικό το 1848. Μισό αιώνα αργότερα η Βενεζουέλα θα γινόταν πεδίο προβολής της αναδυόμενης αμερικανικής υπερδύναμης, με στόχο τον οικονομικό και πολιτικό έλεγχο της γειτονιάς της, ενώ σήμερα η επέμβαση της κυβέρνησης Τραμπ στην ίδια χώρα στέλνει το μήνυμα ότι οι ΗΠΑ δεν θα ανεχθούν ανταγωνιστές στην αμερικανική ήπειρο.

Οι πρώτες επεμβάσεις στη Βενεζουέλα

Οι αμερικανικές επεμβάσεις στη Βενεζουέλα χρονολογούνται από τις αρχές του 20ου αιώνα, όταν ο πρόεδρος Θίοντορ Ρούσβελτ (ο οποίος είχε πολεμήσει κατά των Ισπανών στην Κούβα το 1898) «διεύρυνε» το δόγμα Μονρόε διεκδικώντας για τις ΗΠΑ ρόλο περιφερειακού χωροφύλακα απέναντι στις ορέξεις της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Το διευρυμένο δόγμα στην εποχή της διπλωματίας των κανονιοφόρων περιλάμβανε τη «σταθεροποίηση» χωρών ώστε να αποτραπούν νέες επεμβάσεις των ευρωπαϊκών δυνάμεων στη Λατινική Αμερική ενώ άνοιγε το «παιχνίδι» για τους Αμερικανούς στον υπόλοιπο κόσμο.

Αφορμή για την πρώτη αμερικανική παρέμβαση στη Βενεζουέλα έδωσε ο ναυτικός αποκλεισμός που της επέβαλαν το 1903 ευρωπαϊκές δυνάμεις (Βρετανία, Γερμανία, Ολλανδία) αξιώνοντας την αποπληρωμή δανείων και την αποζημίωση υπηκόων τους, που είχαν εμπλακεί στην εξέγερση εναντίον του τότε δικτάτορα Τσιπριάνο Κάστρο. Κινητοποιώντας το στόλο τους οι Αμερικανοί αξίωσαν και πέτυχαν την άρση του ναυτικού αποκλεισμού ενώ σε κάποιο στάδιο εκπροσωπούσαν εκείνοι τη Βενεζουέλα. Ο Κάστρο ανετράπη τελικά το 1908 με πραξικόπημα του αντιπροέδρου του Χουάν Γκόμεζ, ο οποίος υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ. Επί καθεστώτος Γκόμεζ, μέχρι τον θάνατό του το 1935, αναπτύχθηκε ο τομέας του πετρελαίου και έγιναν οι λεόντειες συμφωνίες εκμετάλλευσης από τους Αμερικανούς.

Η «κομμουνιστική απειλή»

Μετά από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η κεντρική και νότια Αμερική έγιναν πεδία αναμέτρησης των ΗΠΑ με την «κομμουνιστική απειλή» και τη Σοβιετική Ένωση, ιδιαίτερα μετά από τη επικράτηση του Φιντέλ Κάστρο στην Κούβα. Η επιχείρηση της CIA για την ανατροπή του Κάστρο κατέληξε στο φιάσκο του Κόλπου των Χοίρων το 1961 ενώ τον επόμενο χρόνο η απόπειρα των Σοβιετικών να εγκαταστήσουν πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές στο νησί παρ΄ ολίγο να οδηγήσει σε παγκόσμιο πόλεμο.

Στη Γουατεμάλα, ο εκλεγμένος πρόεδρος Γκουζμάν ανετράπη το 1954 από μισθοφόρους οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν και χρηματοδοτήθηκαν από την Ουάσιγκτον. Για να μειώσει τις κοινωνικές ανισότητες ο Γκουζμάν είχε επιχειρήσει αγροτική μεταρρύθμιση που απείλησε τις μπανανοφυτείες της αμερικανικής United Fruit Company καθώς και άλλων εταιρειών. Η επικυριαρχία των εταιρειών, η διαφθορά των τοπικών ελίτ και η φτώχεια σε συνδυασμό με τις επεμβάσεις της Ουάσιγκτον, προσέδωσαν σε χώρες όπως η Γουατεμάλα, η Ονδούρα και ο Ισημερινός, τον χαρακτηρισμό «μπανανία» (banana republic). Στη Δομινικανή Δημοκρατία αποβιβάστηκαν Αμερικανοί πεζοναύτες το 1963 για να καταπνίξουν εξέγερση εναντίον της χούντας που είχε ανατρέψει δυο χρόνια νωρίτερα τον εκλεγμένο, αριστερό πρόεδρο Χουάν Μπος.

Στη Νικαράγουα, μετά την επικράτηση των αριστερών Σαντινίστας το 1979 και την ανατροπή του δικτάτορα Σομόζα, η Ουάσιγκτον υποστήριξε τους αντάρτες Κόντρας όμως υπέστη σοβαρό πλήγμα μετά την αποκάλυψη ότι η CIA χρηματοδοτούσε την επιχείρηση μέσω παράνομης πώλησης όπλων στο Ιράν. Άμεση ήταν η εμπλοκή των ΗΠΑ και στον δωδεκαετή εμφύλιο του Ελ Σαλβαδόρ με την αποστολή στρατιωτικών συμβούλων για την καταπολέμηση των αριστερών ανταρτών του Μετώπου Φαραμπούτο Μαρτί. Η δράση των «αποσπασμάτων θανάτου» προκάλεσε διεθνή κατακραυγή.

Η στήριξη σε έξι δικτατορίες

Στη νότια Αμερική οι ΗΠΑ υποστήριξαν τις δικτατορίες σε έξι χώρες (Αργεντινή, Χιλή, Βολιβία, Βραζιλία, Ουρουγουάη και Παραγουάη) κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 στο πλαίσιο της Επιχείρησης Κόνδωρ. Στη Χιλή η CIA έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανατροπή του εκλεγμένου αριστερού προέδρου Αλιέντε, ο οποίος έπεσε νεκρός από τις σφαίρες των πραξικοπηματιών του στρατηγού Πινοσέτ. Με τις ευλογίες της Ουάσιγκτον η χούντα της Αργεντινής «εξαφάνισε» χιλιάδες πολιτικούς κρατούμενους.

Σε μια από τις τελευταίες πράξεις του Ψυχρού Πολέμου, Αμερικανοί πεζοναύτες έκαναν απόβαση στη μικρή νησιωτική χώρα Γρενάδα (110.000 κάτοικοι) της Καραϊβικής το 1983 για να ανατρέψουν αριστερούς πραξικοπηματίες που συνεργάζονταν με τη Κούβα, να προστατεύσουν τους Αμερικανούς πολίτες και να αποκαταστήσουν τη δημοκρατία.

Το 1989 οι ΗΠΑ εισέβαλαν στον Παναμά με 25.000 στρατιώτες προκειμένου να συλλάβουν για εμπόριο ναρκωτικών τον ισχυρό άνδρα της χώρας και πρώην συνεργάτη της CIA, Μανουέλ Νοριέγκα. Ο Νοριέγκα κατέφυγε στην πρεσβεία του Βατικανού αλλά παραδόθηκε τελικά στους Αμερικανούς, πέρασε δυο δεκαετίες σε αμερικανική φυλακή, εκδόθηκε στη Γαλλία, και από εκεί επέστρεψε στον Παναμά όπου πέθανε από καρκίνο το 2017.

Η υπόθεση Νοριέγκα έχει ορισμένες ομοιότητες αλλά και μεγάλες διαφορές με εκείνη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, ο οποίος προσήχθη χθες ενώπιον δικαστηρίου της Νέας Υόρκης κατηγορούμενος για ναρκοτρομοκρατία. Εν τω μεταξύ, αριστερές και κεντροαριστερές κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, σε Κούβα, Κολομβία, Νικαράγουας και Μεξικό, νιώθουν στο σβέρκο τους την ανάσα του Τραμπ.