Τι είδους πόλεμος είναι αυτός που διεξάγεται ανάμεσα στον εθνικό στρατό και τους RSF; Υπάρχει ιδεολογική χροιά ή μιλάμε για μια μάχη εξουσίας και μόνο;
Η αλήθεια είναι πως πρόκειται για έναν πόλεμο όπου δεν παίζει κανένα ρόλο η ιδεολογία. Οι RSF αποτελούνται από ισλαμιστές μαχητές, αλλά και ο εθνικός στρατός έχει τον ίδιο ισλαμιστικό χαρακτήρα, ήδη από την εποχή της κυριαρχίας του Ομάρ ελ Μπασίρ. Εξάλλου, οι ηγέτες των δύο αντιμαχόμενων πλευρών, ο νυν επικεφαλής των Ενόπλων Δυνάμεων Αμπντέλ Φατάχ Αλ Μπουρχάν και ο Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο, γνωστός ευρέως ως Χεμεντί, ήταν σύμμαχοι στην ανατροπή του Μπασίρ και αργότερα στο πραξικόπημα του 2021.
Ο Χεμέντι είναι μια ιδιαίτερη προσωπικότητα, με φιλοδοξίες να ηγηθεί ολόκληρης της χώρας, οι δε RSF –που είναι μια συνέχεια της αραβικής και ισλαμιστικής πολιτοφυλακής Τζαντζαουίντ- έχουν μεγάλη ισχύ στο Νταρφούρ, πρόκειται για τους ίδιους έφιππους άραβες που έκαιγαν χωριά της περιοχής, στις αρχές της περασμένης δεκαετίας. Στη δράση τους υπάρχει έντονα το ρατσιστικό στοιχείο κατά των μαύρων πληθυσμών, δεν είναι άλλωστε τυχαίο που στο παρελθόν χρησιμοποιήθηκαν από τον Μπασίρ, με σκοπό να καταστείλουν τα αντάρτικα κινήματα, που παρουσιάζονταν ανά περιόδους, ακριβώς ως αντίδραση στη φτώχεια και την περιθωριοποίηση.
Τι ρόλο παίζουν οι τρίτες χώρες στη σύγκρουση; Διαβάζουμε πολλά για την εμπλοκή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και άλλων χωρών, όπως η Αίγυπτος. Ποιά είναι η γνώμη σας;
Στον πόλεμο του Σουδάν, η εμπλοκή τρίτων, κυρίως των Αραβικών Εμιράτων κι έπειτα της Αιγύπτου, διαδραματίζει ισχυρό ρόλο.
Η Αίγυπτος υποστηρίζει σταθερά την πλευρά του Μπουρχάν, κοινό στοιχείο και των δύο κυβερνήσεων, εξάλλου είναι η εμπλοκή του στρατού στο σκέλος της οικονομίας, ο εθνικός στρατός και στις δύο περιπτώσεις έχει στην κατοχή του πολλές επιχειρήσεις κι έχει πρόσβαση σε πόρους που θα χάσουν, αν μεταβιβάσουν την εξουσία σε πολιτική κυβέρνηση. Η δε Αίγυπτος, έχει να αντιμετωπίσει ένα μεγάλο προσφυγικό κύμα από το Σουδάν και προτιμά τη σταθερότητα οποιασδήποτε χώρας βρίσκεται στην πορεία του Νείλου, που είναι ζωτικής σημασίας για την ίδια.
Ως προς την εμπλοκή των ΗΑΕ στο πλευρό των RSF, υπάρχουν διάφορες ερμηνείες. Η μια ερμηνεία, η αυστηρά οικονομική, σχετίζεται με τα ορυχεία χρυσού, στα οποία έχει προνομιακή πρόσβαση το Άμπου Ντάμπι. Πιο πειστική είναι, κατά τη γνώμη μου, ότι έχουν σφυρηλατηθεί μεταξύ των RSF και των Εμιρατιανών ισχυροί δεσμοί, εξαιτίας της βοήθειας που παρείχαν οι πρώτου στους δεύτερους, στον πόλεμο της Υεμένης, σε μερικές από τις σκληρές μάχες εναντίον των Χούθι. Αυτές οι παλιές συνδέσεις μετράνε και εξηγούν μια τόσο σταθερή στήριξη. Και εδώ ανοίγει και μια συζήτηση για τη φιλοδοξία αυτής της μοναρχίας, που επιφυλάσσει για τον εαυτό της ρόλο περιφερειακής υπερδύναμης.
Υπάρχει τέλος και η εμπλοκή της Ρωσίας. Στη Μόσχα ενδιαφέρονται για τη ναυτική βάση στο Πορτ Σουδάν και έχουν δικά τους συμφέροντα. Στην αρχή στήριζαν, μέσω της Wagner, τους RSF, αλλά στην πορεία και μετά τη σταδιακή διάλυση της Wagner και τη μετατροπή της σε Africa Korps, έριξαν το βάρος τους υπέρ της κυβέρνησης, στο Χαρτούμ. Δε θα πρέπει πάντως να υπερεκτιμάται ο ρωσικός παράγοντας στη συγκεκριμένη σύγκρουση.
Πως επηρεάζει η κρίση και η ανθρωπιστική καταστροφή στο Σουδάν την ευρύτερη περιοχή; Και πως εξηγείται η αδιαφορία της διεθνούς κοινότητας;
Η κρίση στο Σουδάν επηρεάζει πολλές ασταθείς γειτονικές χώρες, όπως η Αιθιοπία, η οποία μέχρι πρόσφατα είχε εμφύλιο πόλεμο και έχει συνοριακές διαφορές με το Σουδάν.
Μετά είναι η Ερυθραία, που επί 30 και πλέον έτη, βρίσκεται κάτω από τη σκληρή δικτατορία του Ισάιας Αφεγουέρκι και την εκτεταμένη φτώχεια.
Και φυσικά, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη στο Νότιο Σουδάν, όπου Ντίνκα και Νούερ, οι δύο μεγαλύτερες εθνοτικές ομάδες, πολεμούν ακόμη η μια την άλλη.
Σε ό,τι αφορά την προσοχή της διεθνούς κοινότητας, είναι αρνητικά εντυπωσιακή η αντίστιξη με 20 χρόνια πριν, και τη διεθνική εκστρατεία ”Save Darfour Coalition”, η οποία ήταν η μεγαλύτερη μετά το Άπρτχάιντ και περιλάμβανε εκκλησιαστικές οργανώσεις, αστέρες του Χόλιγουντ όπως η Μία Φάροου και ο Τζορτζ Κλούνεϊ, φοιτητές και την εβραϊκή κοινότητα των ΗΠΑ. Έφτασε τότε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο Κόλιν Πάουελ να αναφερθεί σε γενοκτονία, πράγμα που στο Διεθνές Δίκαιο σημαίνει υποχρέωση στρατιωτικής επέμβασης για την αποτροπή της.
Σήμερα, ο ακτιβισμός είναι πολύ μικρότερης κλίμακας, αφενός γιατί υπάρχουν πολεμικές συγκρούσεις που απασχολούν περισσότερο την παγκόσμια κοινή γνώμη, σε διπλωματικό και ανθρωπιστικό επίπεδο (Γάζα, Ουκρανία) και αφετέρου γιατί δεν μπορούμε σε αυτή τη σύγκρουση να ταυτιστούμε, να ξεχωρίσουμε τους καλούς από τους κακούς, όπως στον προηγούμενο πόλεμο, μεταξύ Βορρά και Νότου, όπου ισλαμιστές, προερχόμενοι από το σημερινό Σουδάν, κατέσφαζαν χριστιανικούς πληθυσμούς, στο νότιο τμήμα της τότε ενιαίας χώρας. Τώρα, δεν είναι άσπρο-μαύρο. Τέλος, το τοπίο στα ΜΜΕ είναι εντελώς διαφορετικό, η επικράτηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και η κυριαρχία της εικόνας φτιάχνουν ένα περιβάλλον που δεν ευνοεί τον ακτιβισμό σε ουσιαστικό βαθμό και σε μεγάλη κλίμακα.
Υπάρχει τελικά διέξοδος ειρήνης και ευημερίας για την Αφρική ή το Σουδάν έρχεται να μας υπενθυμίσει το αντίθετο;
Υπάρχουν τα φωτεινά σημεία και δεν πρέπει να τα παραβλέπουμε. Η Κένυα είναι μια τέτοια περίπτωση οικονομίας δυναμικής, η ανάπτυξη του Ναϊρόμπι είναι ενδεικτική. Στη Δυτική Αφρική έχουμε χώρες σαν την Ακτή Ελεφαντοστού ή τη Γκάνα, όπου είχαμε τη μεγαλύτερη ελληνική επένδυση σε ορυχείο της Αφρικής. Η αλήθεια είναι πάντως, ότι μόλις βρεθεί κάτι στην Αφρική να μας κάνει αισιόδοξους, ξαναπέφτουμε στον αφροπεσιμισμό. Από την άλλη, πρέπει να θυμόμαστε ότι η ζωή δεν είναι γραμμική και υπάρχουν αντίρροπες δυνάμεις, παρά την υπάρχουσα κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
*Ο Αστέρης Χουλιάρας είναι καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, με γνωστικό αντικείμενο τη διεθνή αναπτυξιακή συνεργασία και την ανάλυση εξωτερικής πολιτικής με έμφαση την Αφρική. Έχει γράψει τα έργα «Η Αφρική και οι Άλλοι: Οι Σχέσεις της Αφρικής με την Ευρώπη και τον Κόσμο» (εκδόσεις Κάλλιπος) και «Η κατάρρευση του κράτους στην Αφρική – Τα αίτια των συγκρούσεων στη Λιβερία, τη Σομαλία και τη Ρουάντα» (εκδόσεις Στοχαστής)
