Σε λίγα χρόνια τα smartphones δεν θα υπάρχουν πια. Αν για λίγα δευτερόλεπτα σας κυρίευσε ένα άγχος διαβάζοντας αυτή τη φράση, αν αρχίσατε να αναρωτιέστε πώς θα ζήσετε χωρίς την αγαπημένη -όλων μας, ας το ομολογήσουμε- συσκευή, τότε μόλις βιώσατε τον πιο σημαντικό λόγο για τον οποίο αυτό θα συμβεί. Εθισμός λέγεται, και είναι αυτό που όλοι έχουμε με το κινητό μας.
Αρκεί να κοιτάξει κανείς γύρω του. Στο μετρό, στις καφετέριες, στα οικογενειακά τραπέζια, στις συναυλίες, στο σινεμά, ακόμα και στα πρώτα ραντεβού, σχεδόν όλοι μας, με σκυμμένο το κεφάλι, χαϊδεύουμε ψυχαναγκαστικά μια γυάλινη οθόνη, κυνηγώντας την επόμενη δόση ντοπαμίνης, φοβούμενοι μη χάσουμε ένα μήνυμα, ένα like ή repost ή το καινούργια βίντεο με γάτες της αγαπημένης μας influencer.
Όμως, οι μέρες αυτής της ορθογώνιας ψηφιακής «προέκτασης» του χεριού μας είναι μετρημένες λένε στη Silicon Valley, έχοντας ήδη αρχίσει, μετά μανίας, να ψάχνουν τον αντικαταστάτης της. Και ναι, σωστά το μαντέψατε, πρωταγωνιστικό ρόλο θα παίξει η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), ανατρέποντας -για πολλοστή φορά-, όλα όσα θεωρούσαμε δεδομένα στην τεχνολογία τα τελευταία χρόνια.
Ο ψυχαναγκασμός με το smartphone και οι επιπτώσεις στο σώμα
Οι επιπτώσεις που έχει το ατελείωτο σκρολάρισμα στην υγεία μας -ψυχική και σωματική-, αλλά και οι ατέλειωτες ώρες που σπαταλώνται σε αυτή τη, χωρίς νόημα, δραστηριότητα είναι σημαντικές και είναι και ο λόγος που η εξελίξεις προσανατολίζονται σε ένα μοντέλο δικτύωσης που δε θα απαιτεί να περιορίζουμε τους ορίζοντές μας -κυριολεκτικά και μεταφορικά-, στο στενό πλαίσιο της οθόνης του smartphone μας.
Η ώρα που περνάμε πάνω από το κινητό μας έχει σωματικές επιπτώσεις. Ο όρος «text neck» περιγράφει αυτό που συμβαίνει στη σπονδυλική μας στήλη και στον αυχένα μας όταν κοιτάμε συνεχώς το κινητό.
Το ανθρώπινο κεφάλι ζυγίζει περίπου 5 κιλά σε όρθια θέση. Όταν όμως σκύβουμε κατά 60 μοίρες για να διαβάσουμε ένα μήνυμα ή να παρακολουθήσουμε ένα βίντεο, η πίεση που ασκείται στον αυχένα και τη σπονδυλική στήλη εκτινάσσεται στα 27 κιλά.
Αυτή η χρόνια επιβάρυνση οδηγεί σε πρόωρη φθορά των σπονδύλων, έντονους πονοκεφάλους και χρόνιους μυϊκούς πόνους στην πλάτη και τους ώμους.
Παράλληλα, η παρατεταμένη εστίαση στην κοντινή, φωτεινή οθόνη προκαλεί το λεγόμενο «Σύνδρομο Ψηφιακής Κούρασης των Ματιών» (Digital Eye Strain). Η μειωμένη συχνότητα ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων κατά τη διάρκεια της χρήσης οδηγεί σε ξηροφθαλμία, θολή όραση και αίσθημα καύσου, ενώ η διαρκής έκθεση στο μπλε φως των συσκευών έχει συνδεθεί από τους επιστήμονες με μακροπρόθεσμες βλάβες στον αμφιβληστροειδή.
Αυτό το ίδιο μπλε φως είναι ο βασικός υπεύθυνος για τη ριζική απορρύθμιση του βιολογικού μας ρολογιού. Η χρήση του τηλεφώνου στο κρεβάτι πριν από τον ύπνο μπλοκάρει την παραγωγή της μελατονίνης, της ορμόνης που σηματοδοτεί στον οργανισμό ότι είναι ώρα για ξεκούραση.
Το αποτέλεσμα είναι η χρόνια αϋπνία, η κακή ποιότητα ύπνου και, κατ’ επέκταση, η μόνιμη σωματική κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, η οποία αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα.
Ποδηλατιστές στο Πεκίνο, κοιτούν το κινητό ενώ περιμένουν το πράσινο φανάρι για να περάσουν τη διασταύρωση. REUTERS/Maxim Shemetov
Τέλος, η καθιστική ζωή που συνεπάγεται η αέναη ενασχόληση με την οθόνη συνδέεται άμεσα με την αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας, τις καρδιαγγειακές παθήσεις και τη μειωμένη κινητικότητα των αρθρώσεων. Ακόμα και η ανατομία των χεριών μας επηρεάζεται, με την εμφάνιση συνδρόμων όπως ο «αντίχειρας του smartphone» (τενοντίτιδα από την επαναλαμβανόμενη χρήση) ή η πίεση νεύρων στον καρπό.
Το επόμενο μεγάλο βήμα βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη
Την ίδια στιγμή, η αγορά των smartphones παρουσιάζει σαφή σημάδια κόπωσης. Οι καταναλωτές κρατούν πλέον τις συσκευές τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και οι πωλήσεις υποχωρούν, με τους αναλυτές να προβλέπουν περαιτέρω πτώση των παγκόσμιων αποστολών κατά 6%. Η έλλειψη ουσιαστικής καινοτομίας στον τομέα των smartphones τα τελευταία χρόνια -πάνε οι μέρες που ο Steve Jobs ανακοίνωνε κάθε τρεις και λίγο ένα νέο μοντέλο iPhone και προκαλούσε πανικό στις αγορές-, αναγκάζει τους τεχνολογικούς κολοσσούς να αναζητήσουν το επόμενο μεγάλο βήμα, το οποίο βασίζεται αποκλειστικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η ίδια η φύση του smartphone ως «ενδιάμεσου» σταθμού τίθεται υπό αμφισβήτηση. Όπως επισημαίνει η Le Monde, η οθόνη αφής αποτελεί πλέον ένα περιττό ψηφιακό εμπόδιο. Η ανάγκη να ξεκλειδώσουμε τη συσκευή, να εντοπίσουμε ένα app και να πληκτρολογήσουμε μια εντολή δημιουργεί μια διαρκή τριβή, την οποία η προηγμένη Generative AI επιδιώκει να εκμηδενίσει, καθιστώντας το ίδιο το hardware του κινητού μια ξεπερασμένη ιδέα.
Επί δύο δεκαετίες, η Apple και η Google διατήρησαν ένα από τα πιο κερδοφόρα ολιγοπώλια στην επιχειρηματική ιστορία, ελέγχοντας πλήρως τα λειτουργικά συστήματα iOS και Android αντίστοιχα.
Η συνεργασία τους μάλιστα βαθαίνει, καθώς η Apple πρόκειται να ενσωματώσει τα μοντέλα Gemini της Google για την αναβάθμιση της Siri. Ωστόσο, αυτή η κυριαρχία δέχεται πλέον συντονισμένη επίθεση από ισχυρούς διεκδικητές.
Η OpenAI, η Meta και η Amazon επιχειρούν να ανατρέψουν το κατεστημένο, παρακινούμενες από σοβαρά οικονομικά και στρατηγικά κίνητρα. Για την OpenAI, η παράκαμψη των καταστημάτων εφαρμογών (app stores) σημαίνει την εξάλειψη της προμήθειας 30% που εισπράττει η Apple.
Για τη Meta, η δημιουργία μιας αυτόνομης συσκευής αποτελεί τη μοναδική διέξοδο από τους περιορισμούς προστασίας προσωπικών δεδομένων που επέβαλε η Apple, οι οποίοι της κόστισαν δισεκατομμύρια σε διαφημιστικά έσοδα.
Οι προκαταρκτικές κινήσεις έχουν ήδη ξεκινήσει. Η OpenAI ανακοίνωσε ότι βρίσκεται σε τροχιά για την αποκάλυψη της δικής της καταναλωτικής συσκευής, την οποία αναπτύσσει σε συνεργασία με τον κορυφαίο σχεδιαστή Jony Ive. Η Meta στρέφει τους πόρους της στα έξυπνα γυαλιά AI, ενώ η Amazon ενσωματώνει την εξελιγμένη βοηθό Alexa+ σε wearables και ακουστικά.
Από τις εφαρμογές στους AI Agents
Η θεμελιώδης αλλαγή που φέρνει η νέα εποχή εντοπίζεται στον τρόπο αλληλεπίδρασης με την τεχνολογία. Μέχρι σήμερα, οι συσκευές μας ήταν σχεδιασμένες να ανταποκρίνονται παθητικά στις δικές μας εντολές. Στο εξής, η σχέση αυτή αντιστρέφεται. Η επόμενη γενιά συσκευών θα είναι σε θέση να βλέπει, να ακούει και να μαθαίνει σε πραγματικό χρόνο, προβλέποντας τις ανάγκες του χρήστη.
Ο Κριστιάνο Έιμον, CEO της Qualcomm, επισημαίνει ότι τα έξυπνα γυαλιά αποτελούν την πιο φυσική και πρακτική μορφή για αυτή τη μετάβαση. Καθώς τοποθετούνται κοντά στα μάτια, τα αυτιά και το στόμα, προσφέρουν στην Τεχνητή Νοημοσύνη το απαραίτητο πλαίσιο (context) για να δράσει εξ ονόματός μας.
Ο Στιβ Τζομπς ήταν κάτι σαν pop icon, εδώ μία θαυμάστρια Ayano Tominaga στο Τόκιο της Ιαπωνίας. EPA/FRANCK ROBICHON
Η χρήση παραδοσιακών εφαρμογών θα αντικατασταθεί σταδιακά από τους «AI Agents». Αντί για τη χειροκίνητη πλοήγηση σε διαφορετικά apps, ο χρήστης θα ζητά από τον ψηφιακό βοηθό να εκτελέσει σύνθετες ενέργειες –από την αγορά ενός προϊόντος μέχρι την οργάνωση ενός ταξιδιού, με μηδενική ψηφιακή τριβή.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Qualcomm, η μετατόπιση του όγκου εργασίας από τα τηλέφωνα προς τις συσκευές AI θα ξεκινήσει αισθητά την περίοδο 2027-2028. Μέσα στην επόμενη πενταετία, οι συσκευές αυτές αναμένεται να αριθμούν εκατοντάδες εκατομμύρια, αμφισβητώντας την πρωτοκαθεδρία του smartphone.
Τα τεχνικά εμπόδια και η ανάγκη για υποδομές 6G
Παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις, η βιομηχανία καλείται να ξεπεράσει σημαντικές τεχνικές προκλήσεις. Οι πρώτες αυτόνομες προσπάθειες, όπως το AI Pin της Humane, απέτυχαν εμπορικά λόγω προβλημάτων υπερθέρμανσης και περιορισμένης διάρκειας μπαταρίας. Τα έξυπνα γυαλιά αντιμετωπίζουν παρόμοιους περιορισμούς, καθώς πρέπει να παραμείνουν ελαφριά και άνετα για τον χρήστη.
Για αυτές τις πρώιμες αποτυχίες (συμπεριλαμβανομένου του Rabbit R1), το πρόβλημα δεν ήταν η κεντρική ιδέα, αλλά το γεγονός ότι οι δικτυακές υποδομές και η ταχύτητα απόκρισης των LLMs δεν είχαν φτάσει ακόμη στο επίπεδο ωριμότητας που απαιτείται για να υποστηρίξουν μια καθημερινότητα χωρίς οθόνες.
Για τον λόγο αυτό, οι αναλυτές εκτιμούν ότι το smartphone δεν θα εξαφανιστεί απότομα. Το πιθανότερο σενάριο θέλει τη διατήρηση μιας συσκευής στην τσέπη που θα λειτουργεί ως υπολογιστικός πυρήνας, ενώ η αλληλεπίδραση θα γίνεται μέσω των γυαλιών.
Παράλληλα, η μετάβαση αυτή απαιτεί την ανάπτυξη των δικτύων 6G. Το 6G θα αποτελέσει μια ριζική αρχιτεκτονική αλλαγή που θα ενσωματώνει την AI στα ίδια τα δίκτυα. Η ανάγκη για διαρκή ροή δεδομένων από τις κάμερες των wearables προς το Cloud καθιστά τις υποδομές αυτές απαραίτητες.
Συμμετέχοντες σε συναυλία flashmob concert για smartphones στο Museum of the Confluences στη Λυόν, 2016. REUTERS/Robert Pratta
Οι ισορροπίες διαταράσσονται και στο επίπεδο της παραγωγής. Η αυξημένη ζήτηση για τσιπ μνήμης και επεξεργαστές AI από τα data centers έχει ανεβάσει το κόστος κατασκευής των τηλεφώνων. Οι κατασκευαστές smartphones χάνουν την προνομιακή τους θέση στα μεγάλα εργοστάσια ημιαγωγών (foundries), καθώς η παραγωγή σιλικόνης για την AI αποδεικνύεται κατά πολύ πιο κερδοφόρα.
Το ζήτημα της εμπιστοσύνης και της ιδιωτικότητας
Η μετακίνηση της τεχνολογίας από την τσέπη στο πρόσωπο και στα ρούχα μας φέρνει στο προσκήνιο το κρίσιμο ζήτημα της ιδιωτικής ζωής. Η κοινωνία καλείται να αποδεχθεί συσκευές που θα καταγράφουν και θα αναλύουν συνεχώς το περιβάλλον. Οι ανησυχίες που οδήγησαν στην αποτυχία του Google Glass το 2014 ισχύουν ακόμη.
Πέρα όμως από τις τεχνικές προδιαγραφές, αναδεικνύεται μια βαθύτερη πολιτισμική και γεωπολιτική διάσταση. Η Le Monde εισάγει τον όρο «Οικολογία της Προσοχής» (Écologie de l’attention), ασκώντας κριτική στον υποκριτικό τρόπο με τον οποίο οι τεχνολογικοί κολοσσοί παρουσιάζουν τη μετάβαση στα wearables.
Ενώ υπόσχονται ότι οι νέες συσκευές θα μας βοηθήσουν να «σηκώσουμε το κεφάλι» και να επανασυνδεθούμε με τον πραγματικό κόσμο, στην πραγματικότητα επιδιώκουν την απόλυτη μονοπώληση του χρόνου μας, αποκτώντας άμεση πρόσβαση στα μάτια και τα αυτιά μας 24 ώρες το 24ωρο.
Ταυτόχρονα, αν τα smartphones αντικατασταθούν πλήρως από wearables, η Ευρώπη κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια κατάσταση απόλυτης εξάρτησης, καθώς ολόκληρο το υπόβαθρο των AI Agents και των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (OpenAI, Microsoft, Google, Meta) αναπτύσσεται και ελέγχεται αποκλειστικά από τις ΗΠΑ.
Το πραγματικό πεδίο μάχης όμως, για την επόμενη δεκαετία θα κριθεί στην εμπιστοσύνη. Οι καταναλωτές θα κληθούν να επιλέξουν ποια εταιρεία θα ορίσουν ως διαχειριστή των πιο ευαίσθητων προσωπικών τους δεδομένων, καθώς η ικανότητα των μοντέλων AI να προσαρμόζονται στην ανθρώπινη ψυχολογία και να προσφέρουν μια ψευδαίσθηση προσωπικής σχέσης ενέχει τον κίνδυνο μιας βαθύτερης και πιο χειριστικής εξάρτησης από εκείνη του smartphone.
Από το Mobile World Congress στη Βαρκελώνη. REUTERS/Albert Gea TPX IMAGES OF THE DAY
Στο νέο αυτό τοπίο, οι υφιστάμενοι συσχετισμοί δυνάμεων ήδη ανατρέπονται. Η Google, μέσω της ενσωμάτωσης του Gemini στο οικοσύστημα της Apple, αποκτά πρόσβαση σε έναν πρωτοφανή όγκο δεδομένων, ενισχύοντας τη θέση της στην αγορά, με τη χρηματιστηριακή αξία της Alphabet να ξεπερνά πλέον εκείνη της Apple.
Το smartphone, ως η πιο επιτυχημένη συσκευή της ψηφιακής εποχής, πλησιάζει στο τέλος του κύκλου του με την τρέχουσα μορφή του. Η επόμενη πλατφόρμα επικοινωνίας θα είναι πιο διάχυτη, λιγότερο συγκεντρωτική και άρρηκτα συνδεδεμένη με την καθημερινότητά μας. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν είμαστε προετοιμασμένοι για τους όρους της επόμενης ψηφιακής μας εξάρτησης.
