• Αναζήτηση
  • Οι διακυμάνσεις της ιδεολογίας

    Δεν είναι σπάνια στη σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία η θέαση προβλημάτων ή θεματικών από τη σκοπιά των βεβαιοτήτων.

    Ο συλλογικός τόμος
    «Διακυμάνσεις του νεοελληνικού
    πολιτικού στοχασμού»
    Κυκλοφορεί στις 10/11
    (Τιμή 10 ευρώ)

    Δεν είναι σπάνια στη σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία η θέαση προβλημάτων ή θεματικών από τη σκοπιά των βεβαιοτήτων. Η Ελληνική Επανάσταση, η δημιουργία του ελληνικού κράτους και η εξάπλωσή του, η άρθρωση της εθνικής ιδεολογίας, η δεξίωση του σοσιαλισμού, η δυναμική του Εμφυλίου αντιμετωπίζονται ενίοτε υπό το πρίσμα μια ερμηνευτικής τελεολογίας προορισμένης να εξηγήσει γραμμικά τις εξελίξεις. Προσέγγιση οπωσδήποτε θεμιτή, η οποία ωστόσο παραμερίζει τις αντιθετικές και αντιφατικές όψεις της συγχρονίας, αποκαθαίροντας τη συχνή ετερογένεια των ιδεολογικών προσλαμβανουσών μιας εποχής. Είναι ευπρόσδεκτες επομένως εκδόσεις που επιζητούν έναν διαφορετικό φωτισμό των πραγμάτων, όπως η συλλογή «Διακυμάνσεις του νεοελληνικού πολιτικού στοχασμού. Από τον 19ο στον 20ό αιώνα», τόμος πρακτικών συνεδρίου που κυκλοφορεί στις αρχές Νοεμβρίου στη σειρά «Τετράδια Εργασίας» του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, σε εισαγωγή και επιμέλεια Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη και Μάριου Χατζόπουλου. Εστιάζοντας σε μικρότερες ψηφίδες μιας εποχής μετάβασης, στρέφεται προς παραμελημένες πτυχές της πολιτικής ιδεολογίας, περιπτώσεις ρευμάτων σκέψης που έτρεξαν παράλληλα με τα ηγεμονικά και που μπορούν να δώσουν τόσο το μέτρο της εισδοχής των ιδεών του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι στον στοχασμό της περιόδου όσο και της διανοητικής επεξεργασίας, διασύνδεσης και αλληλεπίδρασης ποικίλων εννοιών.

    Η ανίχνευση, για παράδειγμα, από τον Μάριο Χατζόπουλο στον κυρίαρχο πολιτικά για ενάμιση αιώνα (αλλά διόλου διαδεδομένο σήμερα ως ιστορικό ερευνητικό αντικείμενο) θεσμό της μοναρχίας της εκμετάλλευσης μιας βυζαντινής και μεταβυζαντινής προφητικής παράδοσης για έναν Βασιλιά-Λυτρωτή της Πόλης φέρνει στο προσκήνιο την απώτερη επιδίωξη πολιτικής νομιμοποίησης της δυναστείας και της περιβολής της με το στοιχείο της χαρισματικής ηγεσίας. Η πολιτεία ιδεολογικών τόπων όπως αυτών του αντικοινοβουλευτισμού και του κοινωνικού δαρβινισμού διερευνάται στα άρθρα των Γιώργου Κόκκινου και Μάρκου Καρασαρίνη αντίστοιχα. Στην πρώτη περίπτωση η διερεύνηση των απαρχών, των όρων και των προϋποθέσεων διάδοσης ενός διάχυτου, αν και όχι δομικά συγκροτημένου, αντικοινοβουλευτισμού στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα καταλήγει στη διαπίστωση της επιλεκτικής και ελεγχόμενης μορφής του, στη δεύτερη η διείσδυση του κοινωνικού δαρβινισμού και του βιολογισμού στο γλωσσικό και διανοητικό υπόβαθρο διανοουμένων της περιόδου 1890-1922 στέκεται στον εργαλειακό τους χαρακτήρα.
    Ενα άλλο δίπολο συνιστούν οι εργασίες των Περικλή Βαλλιάνου και Βασίλη Μπογιατζή. Εξετάζοντας την τομή ιδεαλισμού και φιλελευθερισμού των Κωνσταντίνου Τσάτσου, Παναγιώτη Κανελλόπουλου και Γιώργου Θεοτοκά, ο Βαλλιάνος βρίσκει το πρόταγμα μιας κοινωνικής συνείδησης σε αντικατάσταση του έκπτωτου μεγαλοϊδεατισμού, πρόγραμμα ωστόσο εδραζόμενο σε βαθιά συντηρητικές προκείμενες. Η αντίθεσή τους τόσο στον «σχολαστικισμό» όσο και στον ιστορικό υλισμό, μέσα όμως από την ισχυρή κριτική θεμελιωδών παραδοχών του πολιτικού και οικονομικού φιλελευθερισμού, ιδεολογικής επιλογής που υπαγόρευσαν οι συνθήκες κρίσης της νεωτερικότητας στο πρώτο τρίτο του 20ού αιώνα, αποτελεί το θέμα της συμβολής του Μπογιατζή. Η Σταυρούλα Μοσχοβίτη επικεντρώνει την εργασία της στον καθηγητή Ιστορίας Νικόλαο Βλάχο και την πρώιμη ρεαλιστική του προσέγγιση στις εθνοτικές, γλωσσικές και θρησκευτικές προεκτάσεις του Μακεδονικού Αγώνα ως δείγμα απόκλισης από τον εθνοκεντρισμό που διέπει το πεδίο (και τον πολιτικό λόγο) ως τις ημέρες μας. Για τον Μιχάλη Ψαλιδόπουλο, τέλος, η υπόμνηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ πολιτικής και οικονομικής θεωρίας στη φορτισμένη περίοδο 1870-1940 αναδεικνύει την καθοριστική επίδραση της γερμανικής σκέψης στην πρωτοκαθεδρία της κρατικής πρωτοβουλίας έναντι της ιδιωτικής σφαίρας. Δείγματα όλα γόνιμης προβληματικής για έννοιες και πρόσωπα των οποίων η επανεξέταση μοιάζει επιβεβλημένη για τις αντηχήσεις τους στο σήμερα.

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Βιβλία
    One Channel
    Ο νέος ενημερωτικός τηλεοπτικός σταθμός της Ελλάδας
    Σίβυλλα
    • Έντυπη έκδοση Η κόκκινη υπεροχή… Η νεαρή γυναίκα έβγαλε από το δάχτυλό της το ογκώδες ρουμπίνι. Το ακούμπησε στο μικρό τραπέζι, δίπλα ακριβώς στο... ΣΙΒΥΛΛΑ
    Helios Kiosk