Ο «μεγάλος άγνωστος» Γιάννης Χρήστου

Οταν ο Κωστής Ζουλιάτης περνούσε το κατώφλι του τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, εκεί γύρω στα τέλη της δεκαετίας του ’90, δεν γνώριζε καν το όνομα του Γιάννη Χρήστου. Ηταν μάλιστα εντελώς αποξενωμένος από τη σύγχρονη μουσική δημιουργία και την αβανγκάρντ. Η πρώτη επαφή του νεαρού, τότε, φοιτητή με το έργο του πρωτοπόρου συνθέτη ο οποίος έφυγε βίαια από τη ζωή σε ηλικία 44 ετών, την ημέρα των γενεθλίων του, στις 8 Ιανουαρίου 1970, έχοντας πέσει θύμα τροχαίου δυστυχήματος, ήταν υποχρεωτική, στο πλαίσιο των μαθημάτων της σχολής του. Ωστόσο η δύναμη που του μετέδωσε εξαρχής ήταν τέτοια που έκτοτε ο Χρήστου και η δημιουργία του έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς του.

Αποτέλεσμα της πολύχρονης ενασχόλησης του 33χρονου σήμερα Κωστή Ζουλιάτη με το έργο του συνθέτη είναι το ντοκυμαντέρ «Αναπαράστασις» το οποίο προβάλλεται σε λίγες ημέρες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στο πλαίσιο ενός μουσικού και κινηματογραφικού αφιερώματος στον Γιάννη Χρήστου. Ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από έναν ημιτελή κύκλο 130 πολύτεχνων ψυχοδραματικών τελετουργιών του συνθέτη οι οποίες επιγράφονται «Αναπαραστάσεις». Ο Χρήστου είχε αρχίσει να τον επεξεργάζεται κατά την ύστερη, ιδιαίτερα παραγωγική, φάση της δημιουργίας του. Ωστόσο από τον κύκλο αυτόν πρόλαβε να ολοκληρώσει το 1968 μόνο τα έργα «Αναπαράστασις Ι ή ο Βαρύτονος» και «Αναπαράστασις ΙΙΙ ή ο Πιανίστας».

«Το έργο του Χρήστου με γοήτευσε τόσο ώστε “βυθίστηκα” κυριολεκτικά μέσα του» λέει ο Κωστής Ζουλιάτης. «Θέλησα να συνεχίσω την έρευνα και μέσα από αυτό το πρίσμα επέλεξα ως θέμα της πτυχιακής εργασίας μου μια έρευνα για ένα σχέδιο βιογράφησης μέσα από εικόνα, με τη μορφή ενός ντοκυμαντέρ».

Ετσι, άρχισε να δουλεύει την ταινία το 2002 και παρουσίασε μια πρώτη, πολύ προσωπική, όπως λέει, μορφή το 2004 ως πτυχιακή εργασία. Εκτοτε η έρευνά του συνεχίστηκε –άλλωστε εκπονεί και τη διδακτορική διατριβή του με θέμα τη φιλοσοφική σκέψη του Χρήστου όπως αυτή προκύπτει από τα χειρόγραφά του -, βρέθηκε αρκετό νέο υλικό, έγιναν καινούργιες συνεντεύξεις και γενικά αναθεωρήθηκε το σύνολο της αρχικής δουλειάς.

«Στο πλαίσιο αυτό λοιπόν, με την αρωγή φίλων οι οποίοι όμως παράλληλα είναι πολύ καλοί και αφοσιωμένοι στον τομέα τους, ξεκινήσαμε την ανακατασκευή της ταινίας με νέο μάτι, από την αρχή, λαμβάνοντας υπόψη και όλα τα νέα στοιχεία που έχουν προκύψει όλα αυτά τα δέκα χρόνια» εξηγεί ο Κωστής Ζουλιάτης, ο οποίος υπογράφει την έρευνα, τη σκηνοθεσία και τα κείμενα του ντοκυμαντέρ.

Σκοπός του, όπως λέει, είναι μέσα από τη δουλειά αυτή να συστήσει έναν «μεγάλο άγνωστο». Εναν δημιουργό πολύ σημαντικό, ο οποίος, για διάφορους λόγους, ιστορικούς και συγκυριακούς, ίσως δεν έχει βρει ακόμη τη θέση που θα έπρεπε να κατέχει. «Ενας λόγος που με ώθησε ήταν σίγουρα ο ίδιος ο αντίκτυπος που είχε το έργο του Χρήστου στη δική μου ζωή και θέλησα να το κάνω κοινό κτήμα ως κάτι που μπορεί να μεταδώσει εξαιρετική δύναμη και ενδιαφέρον» λέει ο δημιουργός του ντοκυμαντέρ.

«Είναι βέβαια σημαντικό», προσθέτει, «να υπάρχει μια καταγραφή, γιατί πλέον τα τεκμήρια είναι ελάχιστα, με την έννοια ότι οι σύγχρονοι του Χρήστου είτε φεύγουν σιγά-σιγά από τη ζωή είτε αποσύρονται. Ετσι ήταν οριακή η χρονική στιγμή ώστε να συλλεγούν πολύτιμες μαρτυρίες και να μείνει η συνέχεια στον χρόνο».

Στο ντοκυμαντέρ συγκεντρώνονται και συνδέονται όλες οι πληροφορίες και αναφορές, καθώς και όλα τα τεκμήρια και το υλικό που έχουν προκύψει από την πολυετή έρευνα του Ζουλιάτη στο Αρχείο Χρήστου και στα μέρη που απετέλεσαν σταθμούς στη σύντομη ζωή του συνθέτη (Βρετανία, Νορβηγία, Ελβετία, Ιταλία, αλλά και η Χίος, όπου βρίσκεται το μνήμα του Χρήστου). Παρουσιάζεται σπάνιο αρχειακό υλικό από τηλεοπτικά αφιερώματα και θεατρικά αρχεία: το ιστορικό φιλμ του Μίμη Κουγιουμτζή από τις πρόβες του Θεάτρου Τέχνης, το μοναδικό έγχρωμο φιλμικό ντοκουμέντο με οικογενειακές στιγμές του Χρήστου από την Αλεξάνδρεια, πολλές αδημοσίευτες φωτογραφίες του συνθέτη από το προσωπικό του αρχείο, οπτικοακουστικά αποσπάσματα από τηλεοπτικές εκπομπές και ηχογραφήσεις από σημαντικές συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό κ.λπ.

Η ταινία περιλαμβάνει επίσης αρχειακό υλικό με συνεντεύξεις του Καρόλου Κουν και της Ντόρας Τσάτσου από εκπομπές της ΕΡΤ. Παράλληλα, ο Κωστής Ζουλιάτης έχει συμπεριλάβει στο φιλμ και πλάνα από συνεντεύξεις ανθρώπων που συνδέθηκαν είτε φιλικά είτε μουσικά με τον Χρήστου, μεταξύ των οποίων οι Στέφανος Βασιλειάδης (συνθέτης και παιδαγωγός), Θόδωρος Αντωνίου (συνθέτης και μαέστρος), η πιανίστρια Νέλλη Σεμιτέκολο και ο εικαστικός καλλιτέχνης και περφόρμερ Γρηγόρης Σεμιτέκολο, αλλά και καλλιτεχνών από το εξωτερικό οι οποίοι ασχολήθηκαν με το έργο του.

Το ντοκυμαντέρ (μια συμπαραγωγή του Κωστή Ζουλιάτη με την GALP Pictures) γυρίστηκε με τη στήριξη του Ιονίου Πανεπιστημίου και μέχρι στιγμής έχει παρουσιαστεί στο Βερολίνο, στην Κολονία, στη Χίο, ενώ τον περασμένο Σεπτέμβριο παρουσιάστηκε και στον κινηματογράφο «Δαναός». Ο Κωστής Ζουλιάτης θεωρεί την επικείμενη προβολή στο Μέγαρο ως την «επίσημη» πρεμιέρα, ενώ στο μυαλό του υπάρχει και η μελλοντική έκδοσή του σε DVD, πιθανώς με την προσθήκη νέου υλικού, καθώς θεωρεί τη δουλειά του «διαρκώς εξελισσόμενη».

πότε & που:
Το ντοκυμαντέρ «Αναπαράστασις: η ζωή και το έργο του Γιάννη Χρήστου» θα προβληθεί στις 20/10 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (αίθουσα Νίκος Σκαλκώτας, στις 20.30). Στο πρώτο μέρος της βραδιάς, η μεσόφωνος Μαργαρίτα Συγγενιώτου και η πιανίστρια Νέλλη Σεμιτέκολο θα παρουσιάσουν τα «Εξι τραγούδια σε ποίηση Τ. Σ. Ελιοτ»