Γνώση διασποράς

Την εποχή που το απαρτχάιντ ξεχώριζε βίαια λευκούς και μαύρους, ένα ελληνικό σχολείο κρατούσε ανοιχτές τις πόρτες του για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως φυλής. Τρεις και πλέον δεκαετίες αργότερα, το Σαχέτι στο Γιοχάνεσμπουργκ συνεχίζει να διδάσκει τα ελληνικά γράμματα και ιδεώδη και θεωρείται από τα καλύτερα της χώρας.

Την εποχή που το απαρτχάιντ ξεχώριζε βίαια λευκούς και μαύρους, ένα ελληνικό σχολείο κρατούσε ανοιχτές τις πόρτες του για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως φυλής. Τρεις και πλέον δεκαετίες αργότερα, το Σαχέτι στο Γιοχάνεσμπουργκ συνεχίζει να διδάσκει τα ελληνικά γράμματα και ιδεώδη και θεωρείται από τα καλύτερα της χώρας.

Οι περισσότεροι έλληνες μετανάστες στη Νότια Αφρική υποστήριζαν το απαρτχάιντ για τους δικούς τους λόγους, προσωπικούς ή επαγγελματικούς. Αλλωστε, μετανάστες ήταν. Είχαν έρθει να βρουν δουλειά, και όχι να βγάλουν το φίδι από την τρύπα. Ετσι έλεγαν και πλούτιζαν. Αντιθέτως, ο δικηγόρος Γεώργιος Μπίζος επισκεπτόταν τον εξόριστο φίλο του Νέλσον Μαντέλα στη νήσο Ρόμπιν, μυώντας τον στην ελληνική φιλοσοφία και ποίηση. Από αυτόν ζήτησαν στις αρχές της δεκαετίας του ’70 οι συμπατριώτες του να αναλάβει την ίδρυση του ελληνικού σχολείου Σαχέτι (από τα αρχικά του South African Hellenic Educational and Technical Institute). Τον στήριξαν σε κάθε του βήμα, και έτσι το 1974 άνοιξε το λίκνο αυτό της εκπαίδευσης, των ιδανικών και των αξιών στο Γιοχάνεσμπουργκ.

Από την ίδρυσή του διδάσκεται υποχρεωτικά και σε όλους το μάθημα της ελληνικής γλώσσας. Ενας από τους λόγους που το σχολείο πέτυχε και θεωρείται σήμερα από τα καλύτερα της χώρας είναι το ότι η πόρτα ήταν και είναι ανοιχτή σε κάθε μαθητή ή μαθήτρια, λευκό ή έγχρωμο. Το Σαχέτι ήταν το πρώτο σχολείο που ανάμειξε τα παιδιά, την εποχή μάλιστα που αυτό απαγορευόταν. Τότε που τα σχολεία διακρίνονταν με βάση το χρώμα.

«Ελληνες είναι όσοι μετέχουν της ελληνικής παιδείας. Είναι η φιλοσοφία που δανείστηκα από τον Σωκράτη» μας λέει ο 82χρονος σήμερα Γεώργιος Μπίζος. Καμαρώνει την εγγονή του στον ρόλο της Θέτιδος, στην παράσταση που ανέβασαν οι μαθητές στο βραβευμένο για την αρχιτεκτονική του ανοιχτό θέατρο του Σαχέτι. «Σκοπός μας δεν είναι να κάνουμε τα παιδιά Ελληνες, αλλά να κατορθώσουμε να συνειδητοποιήσουν το ποιοι είναι. Το “γνώθι σαυτόν” είναι το έμβλημα του σχολείου μας» τονίζει. Στο φουαγιέ τα μπουζούκια γρατσουνάνε νοτιοαφρικανοί νέοι και έγχρωμες μαθήτριες με τακούνια χορεύουν πεντοζάλι με ζουλού λίκνισμα. Οι τελετές που οργανώνει το Σαχέτι στις εθνικές εορτές είναι εντυπωσιακές, με όλους τους μαθητές να ακολουθούν πιστά τα έθιμα, να παρελαύνουν και να χορεύουν με παραδοσιακές ελληνικές φορεσιές. Μυρωδιές από κεφτεδάκια, κουραμπιέδες, μελομακάρονα, σουβλάκια και τζατζίκι. Σαν να είμαστε σε πανηγύρι αλλιώτικο, χαμένοι σε άγνωστο, μα άκρως ελληνικό τόπο. Και είναι ακριβώς έτσι.

Ψυχή του Σαχέτι είναι η διευθύντρια Αναστασία Κρυσταλλίδου, η αγαπητή σε όλους κυρία Σούλα. «Το Σαχέτι ιδρύθηκε με 60 παιδιά στο νηπιαγωγείο και 54 στο δημοτικό. Σήμερα έχουμε 1.086 παιδιά από τον βρεφονηπιακό ως την Γ΄ Λυκείου. Περάσαμε μια κρίση στις πρώτες εκλογές, με τη διάλυση του απαρτχάιντ. Ο αριθμός των παιδιών κατέβηκε στα 750, επειδή πολύς κόσμος έφυγε φοβούμενος ότι θα χυθεί αίμα. Μετά όμως πήραμε τα πάνω μας και, παρ’ όλο που έχουμε δίδακτρα, οι μαθητές αυξάνονται και μάλιστα σε μια εποχή οικονομικής κρίσης. Γιατί οι απόφοιτοι του Σαχέτι έκαναν οικογένειες και φέρνουν τώρα τα παιδιά τους. Υπάρχουν ακόμη και ινδοί μουσουλμάνοι. Τα δίδακτρα καλύπτουν τα τρέχοντα έξοδα, ενώ η παροικία βοηθά με δωρεές. Παιδιά που δεν μπορούν να πληρώσουν στηρίζονται με υποτροφίες, το ποσό των οποίων προβλέπεται στον προϋπολογισμό».

Ο αποσπασμένος εδώ και 19 χρόνια κοζανίτης δάσκαλος της ελληνικής γλώσσας Γεώργιος Τσιφτής διδάσκει στα πρωτάκια μέσα από ασκήσεις γραμματικής την ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. «Και ενώ εσείς στην Ελλάδα προσπαθείτε να εξευρωπαϊστείτε, η μικρή μαθήτρια από τη Νότια Αφρική, η Κάρολ, μαζί με την ελληνίδα συμμαθήτριά της Ιωάννα, τον Ινδό Σάμι και την Πορτογαλέζα Ιλουμινάλ προσπαθούν να κρατήσουν αναμμένη τη φλόγα του ελληνικού πολιτισμού και τις αξίες του» μας λέει.

Ο Μπίζος είχε το όραμα αλλά και την ενόραση. Ηξερε τι θα συμβεί στο μέλλον της χώρας και έλεγε: «Δεν θα ετοιμάσουμε μετανάστες για την Ελλάδα. Τα παιδιά θα ζήσουν σε αυτήν τη χώρα μαζί με άλλα παιδιά, σεβόμενα την πολυεθνικότητά της, το ουράνιο τόξο, όπως το λέει ο Μαντέλα».

Ο Ινδός Σίβεν Νάικε, μαθητής της Γ΄ Λυκείου, διαβάζει ελληνική ποίηση και θα δώσει για μηχανολόγος μηχανικός. Ο μαθηματικός του από τη Ζιμπάμπουε, ο κ. Φαράγκε, νιώθει το σχολείο σαν το σπίτι του, όπου θέλει να φέρει και τα παιδιά του σύντομα να μαθητεύσουν. Οι δάσκαλοι πληρώνουν το 1/3 των διδάκτρων για τα παιδιά τους, ενώ τα παιδιά των ελλήνων αποσπασμένων δασκάλων φοιτούν δωρεάν. «Είμαστε το καλύτερο σχολείο της διασποράς» λέει με σιγουριά η διευθύντρια. «Το Σαχέτι κρύβει μια εσωτερική δύναμη. Αν το αγαπήσεις, δένεσαι μαζί του και γίνεται μέρος της ζωής σου. Αν έρθεις με την ιδέα ότι θα φέρεις τις δικές σου αντιλήψεις εκεί, χάνεις, και τότε ή αναγκάζεσαι να φύγεις ή προσαρμόζεσαι. Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να έχουμε τους αγγλοσαξονικούς κανόνες πειθαρχίας. Οραματιζόμαστε, μέσα από μια εξαιρετική εκπαίδευση και με το υποχρεωτικό μάθημα των ελληνικών, να εμφυσούμε στα παιδιά ήθος και φιλότιμο, που είναι ελληνικά στοιχεία. Τα πρώτα χρόνια υπήρχε μια σύγκρουση ανάμεσα στο ελληνικό και στο αγγλικό σχολείο, κάτι εντελώς φυσικό. Ημασταν ένα ελληνικό σχολείο σε μια ξένη χώρα, με προσωπικό ελληνικό στη μειονότητα» μας λέει η διευθύντρια.

Τα ελληνικά είναι επίσημο μάθημα δέσμης σε όλη τη Νότια Αφρική, και αυτό είναι ένα μεγάλο χαρτί για τους μαθητές του Σαχέτι. Από τα 39 παιδιά που έδωσαν και πέρασαν εφέτος στις εισαγωγικές εξετάσεις, τα 11 αρίστευσαν, τέσσερα εκ των οποίων δεν ήταν ελληνικής καταγωγής. Αυτός που έκανε περήφανη όλη την παροικία επίσης δεν ήταν ελληνόπουλο: Ο Νοτιοαφρικανός Μπάρεν Φοστ πήρε δέκα διακρίσεις και μπήκε σε ένα σπουδαίο πανεπιστήμιο. Στις τηλεοπτικές συνεντεύξεις περιέγραφε την εμπειρία του στο Σαχέτι σαν ένα μάθημα ζωής, αυτοπεποίθησης και αυτογνωσίας, ενώ τόνιζε πόσο ζωντανή γλώσσα είναι τα ελληνικά, που τον βοήθησαν στα υπόλοιπα μαθήματα και φυσικά στους μαθηματικούς όρους. Οι περισσότεροι τελειόφοιτοι του Σαχέτι ακολουθούν οικονομικούς κλάδους, ενώ είναι πάντοτε καλοδεχούμενοι και στις ιατρικές σχολές. Οι καθηγητές τους όμως τους «σπρώχνουν» να γίνουν δάσκαλοι.

Το 1996 ο Νέλσον Μαντέλα επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Σαχέτι, μαζί με τον Γεώργιο Μπίζο. Το μήνυμα που πέρασε στα παιδιά ήταν ότι δεν έχει σημασία η αποτυχία, φτάνει να μη σημαδέψει τη ζωή σου. Χαρακτηριστικά είχε πει: «Δεν έχει σημασία αν θα πέσεις, σημασία έχει όταν θα πέσεις να σηκωθείς».

Δημοσιεύθηκε στο BHMagazino, τεύχος 517, σελ. 70-74, 12/09/2010.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Αφιερώματα
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk