Τα τραγικά γεγονότα των τελευταίων ημερών στο Κοσσυφοπέδιο, ο μεγάλος αριθμός θυμάτων που προκάλεσε η κρατική βία του Βελιγραδίου κατά του ειρηνικού αλβανικού πληθυσμού, καθώς και η άκρως ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα στην περιοχή καθιστούν τη στιγμή αυτή τραύμα για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια κοινή γνώμη. Η κλιμάκωση της προαναγγελθείσης αυτής κρίσεως συγκλόνισε τα Βαλκάνια, ερέθισε τα πνεύματα και έφερε στην επιφάνεια παλαιές και καινούργιες πληγές.
Το άλυτο ως σήμερα πρόβλημα του Κοσσυφοπεδίου είναι μια θλιβερή κληρονομιά από το παρελθόν των Βαλκανίων και συνάμα μια πρόκληση για το παρόν και το μέλλον της περιοχής μας. Επάνω του εστιάζεται ένα μεγάλο μέρος από τις ιστορικές αδικίες που υπέστη και κληρονόμησε από το παρελθόν ο αλβανικός λαός και όπου σήμερα προστέθηκαν και οι διαμάχες και οι εντάσεις της επικαιρότητας. Από ιστορική σκοπιά αποτελεί μια από τις αδικίες που επιβλήθηκαν στο αλβανικό έθνος στις αρχές του αιώνα μας και που ακόμη, τώρα που ο αιώνας βρίσκεται πια στα τέλη του, δεν κατέστη δυνατόν να επιλυθεί. Είναι μια πρόκληση του παρόντος, διότι ένας ολόκληρος λαός, όπως είναι ο αλβανικός λαός του Κοσσυφοπεδίου, κρατείται όμηρος από μια πρωτόγονη και αρχαϊκή πολιτική και παρ’ όλα αυτά ελπίζει για μια τελική και σταθερή λύση, βασισμένος ακριβώς πάνω σ’ αυτές τις αξίες του ευρωπαϊκού και ατλαντικού πολιτισμού οι οποίες στην Ευρώπη, και όχι μόνο, άνοιξαν νέους ορίζοντες προς τη δημοκρατία και γκρέμισαν τείχη, όπως το τείχος του Βερολίνου που σηματοδότησε τον τερματισμό μιας σκοτεινής περιόδου και που κοινώς αποκαλείται περίοδος του «ψυχρού πολέμου».
Η κοινότητα των ευρωπαϊκών λαών έδωσε νέα ώθηση στους βασικούς θεσμούς και αρχές του ΟΗΕ, στη Χάρτα των Παρισίων για μια νέα Ευρώπη, στην Τελική Πράξη του Ελσίνκι, όπου συμπεριλαμβάνονται τα δέκα βασικά στοιχεία της πολιτισμένης και δημοκρατικής κοινωνίας, όπως η ισότητα, η ελευθερία, ο σεβασμός για τα δικαιώματα που απορρέουν από την ελευθερία, η μη χρήση της απειλής και της βίας, το απαραβίαστο των συνόρων, η εδαφική ακεραιότητα των χωρών, η ειρηνική επίλυση των διαφορών, η μη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις, ο σεβασμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα και για τις βασικές ελευθερίες, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτό και την ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης, της πίστης και της πεποίθησης, τα ίσα δικαιώματα και την αυτοδιάθεση των λαών και τη συνεργασία μεταξύ των χωρών. Ολες αυτές οι αρχές που αναπτύχθηκαν και εμπλουτίστηκαν είναι ένα νέο ξεκίνημα για να γίνει η Ευρώπη, και τα Βαλκάνια ως τμήμα της Ευρώπης, περιοχή ειρήνης, σταθερότητας και αρμονίας μεταξύ των λαών και χωρών.
Το γεγονός ότι στις ημέρες μας συμβαίνουν τέτοια δράματα όπως αυτά τα τελευταία στο Κοσσυφοπέδιο αφήνει να φανεί ότι βρισκόμαστε ακόμη αρκετά μακριά από τον στόχο και ότι χρειάζεται μεγαλύτερη διεθνής συνδρομή για να αφομοιωθούν οι αρχές αυτές, ενθαρρύνοντας εκείνους που έχουν αφομοιώσει και εφαρμόζουν τις αρχές αυτές καθώς και υποχρεώνοντας τους υπόλοιπους που πηγαίνουν ενάντια στο ρεύμα και που έχουν στον νου τους ακόμη παλιά σχήματα. Η ενοποίηση της νέας σύγχρονης κοινωνίας απαιτεί και την ενοποίηση των προσπαθειών για την αντιμετώπιση τέτοιων προκλήσεων. Υπ’ αυτό το πρίσμα η δυνατότητα για το ξεπέρασμα των κρίσεων θα συνιστούσε την παραίτηση από τις αντιλήψεις που βασίζονται πάνω στην αντιπαράθεση και στην απομόνωση και θα ήταν η τάση προς την ευρωπαϊκή πολιτισμένη ολοκλήρωση.
Η αλβανική κυβέρνηση αφομοίωσε την ιδέα ότι η διαφύλαξη της εθνικής ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας συνεπάγεται μέσω της λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών, μέσω του σεβασμού των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αποτροπής των συγκρούσεων, της επίλυσης των διαφορών μέσω του διαλόγου, του σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας. Σε διάφορες περιπτώσεις, εκφράζοντας και την άποψη της αλβανικής κυβέρνησης, έχω τονίσει ότι τα Βαλκάνια θα γλιτώσουν μόνο με την ευρωποίησή τους, με τη μεταβολή τους σε περιοχή ειρήνης και σταθερότητας. Εμείς, και στην περίπτωση αυτή εννοώ και τους γείτονές μας, στοχεύουμε και εργαζόμαστε για μια αλλιώτικη Βαλκανική Χερσόνησο, ευρωπαϊκού μοντέλου, με μια νέα φιλοσοφία και πνοή, μοντέλο το οποίο σχεδιάστηκε ξεκάθαρα και στη συνάντηση των αρχηγών κρατών που διεξήχθη στην Κρήτη τον περασμένο Νοέμβριο.
Η επικίνδυνη κλιμάκωση της κρατικής βίας στο Κοσσυφοπέδιο, τα θύματα που προκάλεσε η βία αυτή, είναι κραυγές συναγερμού για όλους μας, που δείχνουν ολοφάνερα ότι δεν λειτουργούν τα πάντα όπως θα έπρεπε. Υπάρχουν βαλκάνιοι πολιτικοί και στην προκειμένη περίπτωση ο γιουγκοσλάβος πρόεδρος Μιλόσεβιτς είναι ο πιο κλασικός οι οποίοι, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή τάση, ξανά προτιμούν την αντιπαράθεση αντί για τον διάλογο, την απομόνωση και το πρωτόγονο πείσμα. Αυτό γίνεται πιο επικίνδυνο σε μια περιοχή όπως είναι τα Βαλκάνια, όπου αναδρομικά στην ιστορία τους έχουν κυριαρχήσει διαδοχικά το άγχος και ο φόβος από διάφορες εχθροπραξίες, με τέτοιου είδους σύμβολα όπως το παλαιό στερεότυπο «Βαλκάνια – πυριτιδαποθήκη».
Πολλές και σκληρές ήταν τις ημέρες αυτές και οι αντιδράσεις των διεθνών πολιτικών παραγόντων για τους υπαίτιους της τραγωδίας στο Κοσσυφοπέδιο. Στις αντιδράσεις αυτές, που προέρχονται από τα κέντρα της ευρωπαϊκής και ατλαντικής πολιτικής εξουσίας, καταδικάζονται η βία, οι δολοφονίες, η εθνικιστική σοβινιστική αντιπαράθεση, καθώς επίσης διαβιβάζονται μηνύματα συμπαθείας για τη σθεναρή ειρηνική αντίσταση του αλβανικού λαού του Κοσσυφοπεδίου, ο οποίος έχει πιάσει σωστά το νόημα των σύγχρονων καιρών, όπως του διαλόγου, της υπομονής και της βήμα προς βήμα επίλυσης των περίπλοκων υποθέσεων. Ο αλβανικός λαός στο Κοσσυφοπέδιο, ο οποίος αντιμετωπίζει σήμερα μια μεγάλη πρόκληση, χρειάζεται υποστήριξη και ενθάρρυνση για να σταθεί αμετακίνητος στις αξίες αυτές και να μην αποθαρρυνθεί και καταφύγει σε διεξόδους από επικίνδυνους δρόμους. Σε αυτές τις στιγμές χρειάζεται να υποστηριχθεί και να ενθαρρυνθεί η πολιτική ηγεσία των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου, η οποία έχει δείξει πολιτική ωριμότητα, ευρωπαϊκή αντίληψη και επέλεξε ως όπλο αντίστασής της τον διάλογο και όχι την αντιπαράθεση. Επιπλέον, η διεθνής κοινή γνώμη έχει χρέος με το κύρος της να επηρεάσει τους θερμοκέφαλους του Βελιγραδίου, να τους υποχρεώσει να αναλογισθούν, να επιλέξουν την οδό του διαλόγου από την αντιπαράθεση.
Το Κοινοβούλιο, η Κυβέρνηση και οι υπεύθυνες πολιτικές δυνάμεις στην Αλβανία έχουν δείξει διάθεση αυτοσυγκράτησης και διαφάνειας στη στάση τους όσον αφορά την όξυνση της κρίσης στο Κοσσυφοπέδιο. Υποστηρίζουν τα νόμιμα αιτήματα του αλβανικού λαού του Κοσσυφοπεδίου, τις προσπάθειές του για χειραφέτηση, την ειρηνική αντίσταση κατά της κρατικής βίας, καθώς επίσης εφιστούν την προσοχή της διεθνούς κοινότητας για τον μεγάλο κίνδυνο που εγκυμονεί η εστία αυτή έντασης στην περιοχή. Ο «φάκελος Κοσσυφοπέδιο», ο οποίος ήδη βρίσκεται στο τραπέζι της παγκόσμιας πολιτικής, για τους λόγους που είναι πια γνωστοί, έγινε αιτία έντασης με δεσπόζουσα επίδραση προς την ειρήνη και τη σταθερότητα στα Βαλκάνια. Η οδός της επίλυσης είναι ο διάλογος, ο οποίος πρέπει να διεξαχθεί μεταξύ των αντιμαχομένων υπό την διεθνή επιτήρηση. Μέσω του διαλόγου γίνεται η επεξεργασία των λύσεων και αυτές δοκιμάζονται όχι με τις ανθρώπινες ζωές ούτε με τα υλικά συμφέροντά τους, αλλά μέσω των επιχειρημάτων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ανοίγουν δρόμοι και ορίζοντες ώστε τα μεγάλα ανθρώπινα δράματα να γίνουν αποφευκτά. Ο διάλογος είναι το πρώτο βήμα, που οι χώρες ακολουθούν με αποφάσεις, νόμους και συγκεκριμένες ενέργειες. Ενώ η φόρμουλα της λύσης είναι η εύρεση μιας κοινής συναίνεσης, η οποία οφείλει να κυριαρχεί στην επεξεργασία όλων των υποθέσεων, όσο δύσκολες και αν είναι. Τη λύση εμείς τη βλέπουμε υπό το φως του μέλλοντος, στην αντίληψη μιας δημοκρατικοποιημένης Ευρώπης, σε πλάτος και σε βάθος.
Ο κ. Φάτος Νάνο είναι πρωθυπουργός της Αλβανίας.
