«ΣΩΣΤΕ μας! Μας πήρε ο ύπνος όταν είχε μπουνάτσα και όταν ξυπνήσαμε είχε φουσκοθαλασσιά. Το παιδί μου ανησυχεί. Δεν ξέρω πού είμαστε, αλλά σώστε μας».


Το ιδιότυπο «σήμα κινδύνου» που εξέπεμψε προ μερικών μηνών από τη συχνότητα «16» ο ερασιτέχνης οδηγός ιστιοπλοϊκού δεν εξέπληξε κανέναν στον «Ράδιο Ελλάς», τον παράκτιο σταθμό του ΟΤΕ. Οι υπεύθυνοι του σταθμού, που φροντίζουν για την επικοινωνία μεταξύ των σκαφών που κινούνται στη Μεσόγειο και ειδοποιούν τον θάλαμο επιχειρήσεων του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας, γίνονται καθημερινά δέκτες και καταγραφείς του ερασιτεχνισμού, των σπασμωδικών αντιδράσεων αλλά και της άγνοιας των υπευθύνων πλοήγησης των σκαφών αναψυχής. Το περιστατικό των Ψαρών, με τον χαμό των επτά επιβατών του σκάφους «Gold Fin», αποτέλεσε την τραγική κατάληξη «συνήθων» περιστατικών που οφείλονται στην απειρία και στα σφάλματα των επιβαινόντων.


Ο αριθμός των ιδιωτικών σκαφών αναψυχής που διασχίζουν τις ελληνικές θάλασσες υπολογίζεται σε 15.000. Σε 3.500 υπολογίζεται από τις υπηρεσίες του ΥΕΝ ο αριθμός των επαγγελματικών ιστιοφόρων που ενοικιάζονται σε ιδιώτες.


Σε 25.000 περίπου ανέρχεται ο αριθμός των κατόχων διπλωμάτων διακυβέρνησης ιστιοπλοϊκών σκαφών σε όλη την επικράτεια. Το πτυχίο όμως της ναυτοσύνης μπορεί να προέρχεται από μια ανεπαρκέστατη και μη ελεγχόμενη από κανέναν κρατικό φορέα εκπαίδευση…


«Δεν αρκεί ένα δίμηνο εκπαίδευσης με ολιγόωρα προγράμματα και μικρές εξορμήσεις στους πέριξ της Αττικής θαλάσσιους χώρους για να δίνεται ένα δίπλωμα διακυβέρνησης ιστιοπλοϊκού σκάφους. Οταν οι έχοντες δίπλωμα από τέτοιο ανεπαρκές εκπαιδευτικό πρόγραμμα βγαίνουν στα ανοικτά ή τυχαίνει ένα απρόοπτο περιστατικό δεν ξέρουν τι κάνουν» επισημαίνει στο «Βήμα» ο ιδιοκτήτης της «Αττικής Ιστιοπλοϊκής Σχολής» και βαλκανιονίκης ιστιοπλοΐας κ. Στέλιος Κυριακίδης.


Οι 20 περίπου σχολές εκμάθησης ιστιοπλοΐας, εκ των οποίων οι περισσότερες ανήκουν σε ναυτικούς ομίλους, παρέχουν διπλώματα ικανότητας κατά ίδια εκτίμηση. Ετσι το πιστοποιητικό ικανότητας δίνεται από ορισμένες σχολές μετά από 5 δίωρα μαθήματα και ελάχιστες ώρες «βόλτας» ως την Αίγινα και άλλες μετά από τουλάχιστον 100 ώρες θεωρητικών μαθημάτων και πρακτικής εξάσκησης.


«Πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον 70 ως 100 ώρες πλεύσης με ιστιοπλοϊκό για να κριθεί ότι ένας εκπαιδευόμενος δικαιούται του διπλώματος. Οφείλει να γνωρίζει πώς θα αντιδράσει όταν συμβεί κάποιο έκτακτο περιστατικό και να έχει τη σχετική συγκρότηση» λέει ο έφορος εκπαίδευσης του Πανελλήνιου Ομίλου Ιστιοπλοΐας Ανοικτής Θαλάσσης κ. Παν. Στρούζας, τονίζοντας την ανάγκη δημιουργίας ενός κανονισμού λειτουργίας των σχολών εκπαίδευσης.


Οπως ενημέρωσαν «Το Βήμα» στελέχη της Διεύθυνσης Λιμενικής Αστυνομίας του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας, δύο φορές που υπήρξε ­ το 1983 και το 1990 ­ απόπειρα δημιουργίας ενός σχετικού κανονισμού και ενός οργάνου εποπτείας των σχολών εκπαίδευσης των επίδοξων θαλασσοπόρων, το εγχείρημα συνάντησε σειρά αντιδράσεων.


Δεν είναι όμως ζήτημα, σε αρκετές περιπτώσεις, εκπαιδευτικής ανεπάρκειας. Πολλές φορές οι υπεύθυνοι για την πλοήγηση των ιστιοπλοϊκών σκαφών αδιαφορούν για την ύπαρξη του αναγκαίου εξοπλισμού και ιδιαίτερα αυτού για την αντιμετώπιση των κρίσιμων καταστάσεων. Μετά την έκδοση των σχετικών αρχικών πιστοποιητικών από τη Διεύθυνση Ελέγχου Εμπορικών Πλοίων ή τον Ελληνικό Νηογνώμονα, ακολουθεί σε ορισμένες περιπτώσεις η αδιαφορία.


Οι λιμενικές αρχές στους ελέγχους που διενεργούν για την έκδοση άδειας απόπλου διαπιστώνουν σε αρκετές περιπτώσεις μεγάλες ελλείψεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιθεώρησης του ΥΕΝ, τουλάχιστον 3.000 απαγορεύσεις αποπλόων εκδίδονται ετησίως σε αυτά τα σκάφη λόγω μη ύπαρξης των απαιτούμενων αντικειμένων για την ασφαλή ναυσιπλοΐα.


Στο ελεγχόμενο πρωτόκολλο διαπιστώνεται η έλλειψη των βεγγαλικών, της σωσίβιας λέμβου, των πυροσβεστήρων και άλλων απαιτουμένων για τον εντοπισμό και τη σωτηρία των ναυαγών. Οι πλοηγοί του «Golden Fin» ουδέποτε έριξαν βεγγαλικά ούτε κατόρθωσαν να ανοίξουν τη σωτήρια «life raft».


Σπανίως οι λιμενικές αρχές προχωρούν σε έκτακτους ελέγχους στα ιστιοπλοϊκά σκάφη. Οι αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις γίνονται στα ταχύπλοα σκάφη στα οποία, από τις αρχές του έτους, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΕΝ, έχουν διαπιστωθεί 296 παραβάσεις.


«Πολλοί από τους κυβερνήτες των σκαφών είναι κι αυτοί φορείς της γνωστής ελληνικής νοοτροπίας της προχειρότητας. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση ελέγχου που πραγματοποίησα σε ιδιοκτήτη ιστιοπλοϊκού που είχε πέντε επιβάτες και, εκτός των άλλων ελλείψεων, μόνο τέσσερα σωσίβια. Οταν τον ρώτησα τι θα πράξει σε περίπτωση που του τύχει κάποιο απρόοπτο περιστατικό και χρειαστεί να εγκαταλειφθεί το σκάφος και στο ερώτημα ποιον θα διαλέξει να πνιγεί αφού δεν θα έχει σωσίβιο, η απάντησή του ήταν αφοπλιστική: μωρέ, κάτσε να μας τύχει και βλέπουμε» αναφέρει ο υποδιευθυντής της Διεύθυνσης Ελέγχου Εμπορικών Πλοίων του ΥΕΝ κ. Κώστας Μουντρίχας.


«Πρέπει να αποβληθεί αυτή η γνωστή αντίληψη ότι το απευκταίο δεν έρχεται ποτέ. Είναι αφέλεια να μην είναι προετοιμασμένοι οι κυβερνήτες αυτών των σκαφών. Κι όταν αντιμετωπίζουν μια έκτακτη περίπτωση να μη γνωρίζουν πώς ανοίγει η σωσίβια λέμβος, να είναι χαλασμένα τα βεγγαλικά, να μη βρίσκουν τον πυροσβεστήρα και να είναι θύματα του πανικού και της άγνοιάς τους» επισημαίνει ο αθλητής αγωνιστικής ιστιοπλοΐας κ. Χρύσανθος Παπαμιχαήλ.


Αρκετή συζήτηση γίνεται, τέλος, για τη συχνότητα «16» του «Ράδιο Ελλάς», στην οποία τους τελευταίους μήνες έχει παρατηρηθεί κατάληψη από άλλους χρήστες. Η συχνότητα αυτή διατίθεται σε όσους κινδυνεύουν στη θάλασσα. Σύμφωνα με έγγραφα που απέστειλε προσφάτως ο παράκτιος σταθμός στις λιμενικές και δικαστικές αρχές, τη συχνότητα αυτή χρησιμοποιούν τους τελευταίους μήνες ως δίαυλο επικοινωνίας ρώσοι λαθρέμποροι γούνας, που επικοινωνούν με μικρής εμβέλειας ναυτιλιακή εταιρεία του Πειραιά για τις σχετικές συνεννοήσεις, πάντα σε ρωσική γλώσσα.


Παρά τις διαρκείς εκκλήσεις των κυβερνητών των σκαφών για εγκατάλειψη αυτής της συχνότητας, οι λαθρέμποροι συνεχίζουν απτόητοι τις συνεννοήσεις τους, αδιαφορώντας για τον κίνδυνο που μπορεί να διατρέχουν τα πληρώματα και οι επιβάτες άλλων σκαφών. Δεν γνωρίζουν πώς να στείλουν σήμα κινδύνου!


«ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ τέσσερα – πέντε σήματα εκτάκτου ανάγκης και έκκλησης για την παροχή βοήθειας εκπέμπονται ­ κατά μέσον όρο ­ κάθε ημέρα τη θερινή σεζόν» αναφέρει ο κ. Ι. Τρούλλης, προϊστάμενος του «Ράδιο Ελλάς». «Σημαντικός αριθμός εξ αυτών», συνεχίζει, «οφείλεται σε κατά συρροήν λάθη που διαπράττουν οι υπεύθυνοι της διακυβέρνησης των ιστιοπλοϊκών σκαφών. Μερικοί δεν γνωρίζουν να εκπέμψουν ούτε το σήμα κινδύνου, ούτε να μας ενημερώσουν πού ευρίσκονται αλλά και τι ακριβώς συμβαίνει. Φωνάζουν ένα “σώστε μας” της απελπισίας κι εμείς με την άμεση παρέμβασή μας και σε συνεννόηση με τον θάλαμο επιχειρήσεων του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας (ΥΕΝ) κατορθώνουμε να τους παρέχουμε βοήθεια». Επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι πολλοί εκ των κυβερνητών των σκαφών αναψυχής αγνοούν πλήρως τη χρήση των «VHF» και την κρίσιμη στιγμή μένουν χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας. Μάλιστα ο υπεύθυνος του «Ράδιο Ελλάς» πρότεινε με πρόσφατο έγγραφό του στις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΕΝ τη διοργάνωση σχετικών σεμιναρίων, προκειμένου τουλάχιστον να υπάρχει μια στοιχειώδης ενημέρωση.


Σημειώνεται ότι οι κυβερνήτες του μοιραίου «Gold Fin» δεν έστειλαν κανένα σήμα κινδύνου από τον ασύρματο των VHF, γεγονός που κρίνεται ως ένα εκ των μοιραίων σφαλμάτων που οδήγησαν στο τραγικό ναυάγιο.