Η Νόρα της αλήθειας και της γνώσης
Παίζει στη Θεσσαλονίκη για να επιθυμεί την Αθήνα και παίζει στην Αθήνα για να επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη. Κάπως έτσι αντιμετωπίζει η Λυδία Φωτοπούλου τις δύο πόλεις όπου μοιράζει τον καλλιτεχνικό της χρόνο. Ξεκίνησε από τον Βορρά για να κατεβεί προς τα κάτω και τώρα διατηρεί για τον εαυτό της το δικαίωμα της επιλογής. Της αρέσουν άλλωστε οι μετακινήσεις. Η εφετινή σεζόν τη βρίσκει στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος να ερμηνεύει τη Νόρα στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Ερρίκου Ιψεν, στην παράσταση που σκηνοθετεί η Νικαίτη Κοντούρη. Και είναι ιδιαίτερα ευτυχής γι’ αυτή τη θεατρική αναμέτρηση.
Παιδί του Κρατικού, με πολυετή θητεία στις σκηνές της Θεσσαλονίκης, το 1990 πήρε τη μεγάλη απόφαση να κατεβεί στην Αθήνα. Στις αρχές της ίδιας δεκαετίας συμμετείχε στο νέο τότε «Θέατρο του Νότου» του Γιάννη Χουβαρδά, και μέσα στο χρονικό αυτό διάστημα κέρδισε και η ίδια πολλά. Ηθοποιός με ευαισθησίες, καταφέρνει να μεταμορφώνεται κάθε φορά που ο ρόλος και ο σκηνοθέτης το απαιτούν. Αγαπά τις ομάδες και η εφετινή της, πρώτη, συνεργασία με τον Δημήτρη Καταλειφό, στη «Νόρα», ήταν κάτι που ήθελε να της συμβεί. Αν και στην αρχή διατηρούσε κάποιες επιφυλάξεις για άλλη μία «αθώα και εύθραυστη ηρωίδα», πολύ σύντομα βυθίστηκε στην ψυχή της Νόρας και την αγάπησε πολύ.
«Επαναστάτρια» και «από τις πρώτες φεμινίστριες» είναι χαρακτηρισμοί που ακολουθούν συχνά τον ρόλο της. Η Λυδία Φωτοπούλου έχει τη δική της άποψη γι’ αυτό: «Τον 19ο αιώνα ήταν φυσικό η Νόρα να χαρακτηριστεί έτσι. Επίσης φυσικό είναι το ότι ο φεμινισμός βρήκε στο πρόσωπό της ένα σύμβολο της γυναικείας απελευθέρωσης. Ο Ιψεν όμως έγραφε για τον Ανθρωπο. Ο ίδιος δήλωνε ότι δεν ξέρει τι ακριβώς σημαίνει “γυναικείο ζήτημα” και ότι μπορεί να το αντιληφθεί μόνο ως ανθρώπινο ζήτημα. Αλλωστε ούτε εμένα με ενδιαφέρει αυτή η αντίληψη για τη Νόρα. Εξάλλου δεν είμαι φεμινίστρια». Οσο για την επαναστατική της διάσταση, πιστεύει ότι ισχύει, «αν χαρίσουμε σε αυτόν τον όρο την επιτακτική ανάγκη του ατόμου για προσωπική αλήθεια». Πλάι όμως στους όρους «φεμινίστρια» και «επαναστάτρια» η Νόρα είναι και ένα εύθραυστο πλάσμα: «Το “εύθραυστο” είναι ο ρόλος που ο πατέρας, ο σύζυγος και μια ολόκληρη κοινωνία πίσω απ’ αυτούς την αναγκάζουν να υποδύεται για να επιβιώσει. Και η ίδια ζει μέσα σε αυτόν τον ρόλο πεπεισμένη ότι αυτό είναι».
Και αν η γυναίκα είναι εκείνη που τελικά επαναστατεί, το έργο του Ιψεν αφορά και τα δύο φύλα, καθώς και οι δύο διανύουν τις δικές τους διαδρομές: «Η “περιβόητη” σχέση των δύο φύλων ακόμη και σήμερα μοιάζει να είναι ένα άλυτο πρόβλημα» λέει η Λυδία Φωτοπούλου. «Ο κόσμος του άνδρα και ο κόσμος της γυναίκας είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι. Ο Ιψεν πριν από έναν αιώνα και περισσότερο θίγει το θέμα στο “Κουκλόσπιτο”. Μόνο αν αποδεχθούμε τη διαφορετικότητά μας και προσπαθήσουμε να την κατανοήσουμε θα συμβεί το “μεγαλύτερο θαύμα”, η ουσιαστική ένωση. Ο Χέλμερ και η Νόρα είναι εγκλωβισμένοι στην εικόνα τους. Δεν μπορούμε να δούμε μόνο τη Νόρα ως θύμα μιας άδικης αντιμετώπισης από το περιβάλλον. Και οι δύο είναι θύματα μιας αντίληψης που υπαγορεύει στους ανθρώπους τους ρόλους που πρέπει να παίξουν για να είναι αποδεκτοί από την κοινωνία. Δεν είναι πολύ σύγχρονο πρόβλημα αυτό;». Πιστεύει άλλωστε ότι όπως τότε με τη Νόρα έτσι και σήμερα η κοινωνία δεν συγχωρεί αυτόν που αποκόπτεται από τις συνήθειές της, που στέκεται απέναντί της, την παρατηρεί και την κρίνει.
Αν και η Λυδία Φωτοπούλου έχει ερμηνεύσει μια σειρά κλασικούς ρόλους, πιστεύει ότι η Νόρα είναι ίσως η ηρωίδα με τη μεγαλύτερη εξελικτική πορεία. «Οδεύει από την άγνοια στη γνώση, από το ψέμα στην αλήθεια» λέει χαρακτηριστικά η ηθοποιός. «Με γοητεύει απίστευτα η προσωπικότητά της. Το άτομο μπροστά στο καθήκον της αυτοεξέλιξής του. Ετσι μόνο μπορούσα να την πλησιάσω. Οχι σαν μια γυναίκα που απαιτεί τα δικαιώματά της αλλά σαν έναν άνθρωπο με το σπουδαιότερο των αιτημάτων: ζητεί να κατανοήσει τη βαθύτερη ύπαρξή της και να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με τον κόσμο μέσα στον οποίο ζει. Πρέπει ο ηθοποιός να ξεχνά ό,τι γνωρίζει για τη ζωή για να καταφέρει να μην προδώσει αυτή την αφοπλιστικά αθώα ιδέα της για τον κόσμο. Η Νόρα δεν έχει κανένα εσωτερικό ψέμα κι ας γίνεται μια απίστευτη ψεύτρα στην προσπάθειά της να ισορροπήσει με την πραγματικότητα που αγνοεί. Και ύστερα η μεγάλη δυσκολία του τέλους, η “βουτιά” στην αλήθεια».
Η ταυτότητα
Το έργο του Ερρίκου Ιψεν «Νόρα ή Ενα κουκλόσπιτο» παρουσιάζεται από το ΚΘΒΕ σε μετάφραση Γιώργου Δεπάστα, σκηνοθεσία Νικαίτης Κοντούρη, σκηνικά-κοστούμια Γιώργου Πάτσα, μουσική Κώστα Βόμβολου. Παίζουν: Λυδία Φωτοπούλου, Δημήτρης Καταλειφός, Χάρης Τσιτσάκης, Δημήτρης Ναζίρης, Θάλεια Σκαρλάτου. Στο Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς στη Θεσσαλονίκη.
