Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του πολέμου στο Ιράν είναι η εργαλειοποίηση της ενέργειας και η αίσθηση ότι η μετάβαση σε έναν πολυπολικό κόσμο συνοδεύεται από γεωπολιτικές αναταράξεις που είναι εύκολο να κλιμακωθούν και δύσκολο να προβλεφθούν. Ο Mοχάμεντ Σολιμάν, συνεργάτης της δεξαμενής σκέψης Middle East Institute στην Ουάσιγκτον και συγγραφέας του βιβλίου «West Asia: A New American Grand Strategy in the Middle East», μιλάει στο «Βήμα» για τον πόλεμο και τις γεωπολιτικές ωδίνες που εγκυμονεί ο νέος κόσμος που ξεπροβάλει.

Ο πόλεμος στο Ιράν οδήγησε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Τι πρέπει να περιμένουμε;

«Η αυξημένη ζήτηση για ενέργεια ορίζει την οικονομία. Για να το θέσω απλά, η τεχνολογική ανάπτυξη συνδέεται άμεσα με το πόσο ρεύμα είναι διαθέσιμο. Οταν αναφερόμαστε στην Τεχνητή Νοημοσύνη μιλάμε για υπολογιστές, δηλαδή για επάρκεια σε ηλεκτρισμό. Εχει αξία να δούμε την Κίνα και το ιδιαίτερο ενεργειακό προφίλ της που περιλαμβάνει άνθρακα, ανανεώσιμες πηγές και πυρηνική ενέργεια. Αυτό προκύπτει ως ανάγκη να απαντηθούν γεωγραφικοί περιορισμοί σε περίπτωση που συμβεί οτιδήποτε με τα Στενά της Μαλάκα, να εξασφαλιστεί η ενεργειακή επάρκεια.

Εχουμε ξεφύγει από την εποχή όπου η ενέργεια χρησιμοποιούνταν με παραδοσιακό τρόπο, είμαστε στην εποχή όπου κρίνεται από την ενέργεια η ύπαρξη των εθνών. Κι ο λόγος είναι ότι η εργαλειοποίηση των στρατηγικών σημείων, η εργαλειοποίηση της ενέργειας είναι η νέα τάση που θα μας συνοδεύει τα επόμενα χρόνια. Οταν ο πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης λέει ότι αντιτίθεται στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι γιατί σκέφτεται ακριβώς πόσο θα επηρεαστεί η χώρα του από τις αλυσιδωτές συνέπειες της κρίσης».

Με λίγα λόγια, μπαίνουμε σε εποχή κρίσεων;

«Ναι, σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων. Ο βασικός είναι ότι έχουμε μπει για τα καλά σε μια φάση πολυπολικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η περιοχή του Κόλπου είναι το κατ’ εξοχήν παράδειγμα της διασύνδεσης και της τρωτότητας του κόσμου μας. Για να πετάξετε από την Ευρώπη στο Τόκιο περνάτε από την Ντόχα ή το Αμπου Ντάμπι. Για να βρείτε επενδύσεις, μια από τις καλύτερες επιλογές είναι τα κράτη του Κόλπου, που αν συνδυαστούν τα επενδυτικά τους ταμεία φτιάχνουν το τρίτο μεγαλύτερο ΑΕΠ του πλανήτη. Για να βρεθεί ο κατάλληλος διαπραγματευτής στο Ουκρανικό ζητείται πια η βοήθεια του Ριάντ, αντί της Γενεύης.

Από την άλλη πλευρά, ακριβώς το γεγονός ότι έχει αναβαπτιστεί ο ρόλος των κρατών του Κόλπου σημαίνει την έντονη εξωτερίκευση κάθε κρίσης. “Ο,τι γίνεται στον Κόλπο δεν μένει στον Κόλπο” για να παραφράσω τη γνωστή φράση.

Για αυτό και στο βιβλίο μου χρησιμοποιώ τον όρο Δυτική Ασία, ο όρος Μέση Ανατολή αδυνατεί να περιγράψει τον κόσμο μας σήμερα. Δεν αρκεί ώστε να εξηγήσουμε την εμπλοκή της Ινδίας με το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα στη Μεσόγειο, ούτε τον λόγο για τον οποίο η Τουρκία προσπαθεί να φτιάξει το δικό της οικοσύστημα με χώρες όπως το Πακιστάν, το Μπανγκλαντές, οι Μαλδίβες.

Και δεν εξηγεί φυσικά την εντυπωσιακή άνοδο των κρατών του Κόλπου σε επίπεδο παγκόσμιας οικονομίας, ούτε την ασιατικοποίηση της παγκόσμιας τάξης. Αρκεί μόνο να σκεφτούμε τον πόλεμο στο Ιράν, το γεγονός ότι οι δυνάμεις που επεξεργάζονται και προωθούν ειρηνευτικές λύσεις είναι η Αίγυπτος, το Πακιστάν, η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία. Υπάρχει πιο περίτρανη απόδειξη ότι Μεσόγειος, Μέση Ανατολή και Νότια Ασία συγκροτούν έναν συνεκτικό γεωπολιτικά χώρο;».

Το γεωπολιτικό σχήμα της Δυτικής Ασίας, που περιγράφετε, τι ρόλο επιφυλάσσει για την Ελλάδα;

«Είστε το βόρειο σκέλος αυτής της γεωγραφικής και γεωπολιτικής περιοχής. Εχετε έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους, μια γεωγραφία εμπροσθοβαρή και ένα πολύ σημαντικό πολιτιστικό ατού, που πάει πίσω χιλιάδες χρόνια. Επιπλέον η Ελλάδα απολαμβάνει καλή φήμη διεθνώς, κανείς δεν έχει κακή εικόνα για αυτήν κι όλο αυτό μεταφράζεται σε μια ήπια ισχύ που χώρες σαν τη Βρετανία ή τη Γαλλία δεν διαθέτουν.

Από στρατηγική άποψη, όλα όσα προανέφερα σας καθιστούν πολύ σημαντικό δρώντα. Το ζήτημα για την Ελλάδα τα επόμενα χρόνια είναι ότι υπάρχουν διαφορετικά σχέδια για τη Δυτική Ασία και η ίδια θα πρέπει να επιλέξει ποιο θα ακολουθήσει. Θα είναι ο άξονας Ινδία – Ισραήλ – Ελλάδα ή θα επενδύσει στο σύστημα Πακιστάν – Κατάρ – Σαουδική Αραβία, που προϋποθέτει μια κατάσταση μακρόχρονης ύφεσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις; Σε αυτές τις ερωτήσεις θα κληθείτε να απαντήσετε, ορίζοντας τι είναι συμφέρον για εσάς».

Πώς πέτυχαν αυτή τη διαδικασία οικονομικής και διπλωματικής ωρίμανσης οι χώρες του Κόλπου;

«Η άνοδος των κρατών του Κόλπου δεν οφείλεται μόνο στον ορυκτό τους πλούτο, υπάρχουν παραδείγματα χωρών όπως η Βενεζουέλα ή το Κονγκό που δεν ανέπτυξαν την ίδια δυναμική. Το κατάφεραν μέσα από την επιβράβευση της αποτελεσματικότητας, μέσα από μια οικονομική ελίτ επιχειρηματικά δραστήρια, ξεπερνώντας το στερεότυπο της πετρελαϊκής χώρας. Σήμερα, τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη τις φτιάχνουν εταιρείες από τα βασίλεια του Κόλπου. Αυτή η μεταστροφή από την κυριαρχία του πετρελαίου στις νέες τεχνολογίες αναβιβάζει την περιοχή σε νευραλγικό κέντρο του κόσμου.

Κι εξηγεί εν μέρει τη στόχευση κέντρων δεδομένων και τεχνολογικών κόμβων από το Ιράν. Η Τεχεράνη φοβάται ότι έχει μείνει πίσω στον ανταγωνισμό, όταν κράτη πολύ μικρότερα έχουν μεταμορφωθεί σε δυναμικές, ψηφιακές οικονομίες. Για αυτό και στόχοι των επιθέσεων δεν ήταν μόνο διυλιστήρια αλλά και κέντρα υπολογιστικών δεδομένων, αεροδρόμια και ξενοδοχεία, δηλαδή όλο το δίκτυο των οικονομιών αυτών των χωρών».

Πώς αποτιμάτε τη στρατηγική των ΗΠΑ;

«Αν επιχειρήσουμε μια πρώτη αποτίμηση, θα δούμε ότι οι ΗΠΑ πέτυχαν στο στρατιωτικό πεδίο, καταστρέφοντας πολλούς από τους στόχους τους, αλλά δεν έχουν πετύχει να μετατρέψουν την υπεροχή τους σε πολιτικό αποτέλεσμα. Σήμερα έχουμε τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ στην εξουσία μαζί με τους Φρουρούς της Επανάστασης αντί μιας κατάστασης η οποία θα οδηγούσε – σύμφωνα με τον αρχικά διακηρυγμένο στόχο – στην κατάρρευση του θεοκρατικού συστήματος.

Το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα ασφαλώς δεν το γνωρίζουμε και ούτε μπορούμε να διαβλέψουμε πόσο μπορεί να στηριχθεί η Τεχεράνη από την Κίνα ή τη Ρωσία, παρότι εξακολουθώ να μην πείθομαι ότι υπάρχει μια κάποιου είδους στέρεα, ισχυρή στρατηγική συμμαχία μεταξύ τους, που να ξεπερνά τον “γάμο συμφέροντος”. Ούτε είμαστε σε μια στιγμή ανάλογη του Σουέζ: οι ΗΠΑ, παρότι δεν πέτυχαν τους σκοπούς που είχαν θέσει διπλωματικά, παραμένουν το πιο ισχυρό έθνος στην υφήλιο, δεν έχουν εισέλθει στη φάση αποδρομής που ήταν Γαλλία και Βρετανία το 1956».

Ο Mοχάμεντ Σολιμάν είναι συνεργάτης της δεξαμενής σκέψης Middle East Institute στην Ουάσιγκτον και συγγραφέας του βιβλίου «West Asia: A New American Grand Strategy in the Middle East».