Μετά την εκπαιδευτική έρευνα της PISA, σειρά έχει τώρα για την Ελλάδα η «ψηφιακή PISA». Ή, για να το περιγράψουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια, η μέτρηση των ψηφιακών δεξιοτήτων των ελλήνων μαθητών και των ελληνίδων μαθητριών απο μια διεθνή εκπαιδευτική αξιολόγηση που θυμίζει την PISA του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), ωστόσο στη περίπτωση αυτή διοργανώνεται από τη Διεθνή Ενωση για την Αξιολόγηση της Εκπαιδευτικής Επίδοσης (IEA).
Οι νέοι της χώρας μας έτσι θα έχουν τώρα μια ευκαιρία να αξιολογηθούν σε έναν χώρο στον οποίο οι έφηβοι φαίνεται να έχουν φυσικό προβάδισμα.
Βέβαια, μια πρώτη σαφή εικόνα για το επίπεδο των ψηφιακών δεξιοτήτων των μαθητών και μαθητριών της η Ελλάδα την απέκτησε ήδη μέσα από την πρώτη πιλοτική συμμετοχή της στην έρευνα ICILS της ΙΕΑ του 2023 (πολλοί ήδη την αποκαλούν «ψηφιακή PISA»), που τελικά αποτυπώνει πόσο έτοιμοι είναι οι έφηβοι να ζήσουν και να εργαστούν σε έναν ψηφιακό κόσμο.
Η έρευνα αυτή πραγματοποιείται κάθε πέντε χρόνια και εξετάζει μαθητές Β’ Γυμνασίου από δεκάδες χώρες, ενώ το επόμενο εξεταστικό «ραντεβού» έχει δοθεί για το 2028. Στον προηγούμενο κύκλο της συμμετείχαν σχεδόν 133.000 μαθητές και μαθήτριες από 34 χώρες, ενώ από την Ελλάδα συμμετείχαν σε αυτή πιλοτικά 3.576 μαθητές και μαθήτριες από 179 σχολεία.
Τα πρώτα αυτά αποτελέσματα για τη χώρα μας σκιαγράφησαν μια σύνθετη εικόνα: Από τη μία πλευρά αναδείχθηκαν ισχυρές βάσεις στις βασικές ψηφιακές δεξιότητες των νέων, από την άλλη όμως φάνηκαν σημαντικές αδυναμίες στη βαθύτερη και πιο σύνθετη χρήση της τεχνολογίας.
«Αναμένουμε την επόμενη έρευνα το 2028 προκειμένου να αποκτήσουμε πρόσβαση σε πιο σύγχρονα στοιχεία, τόσο από το ερευνητικό εργαλείο όσο και από το ερωτηματολόγιο που συμπεριλαμβάνει η έρευνα» αναφέρουν χαρακτηριστικά στο «Βήμα» πηγές απο το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) που συντονίζει την έρευνα για την Ελλάδα.
Μάλιστα, την τελευταία εβδομάδα του προσεχούς Μαΐου, από τις 25 έως τις 29 του μήνα, η χώρα μας θα φιλοξενήσει στην Κέρκυρα την ετήσια συνάντηση συντονισμού ICILS, στην οποία θα λάβουν μέρος εκπρόσωποι όλων των χωρών που συμμετέχουν σε αυτή προκειμένου να ετοιμαστούν τα εργαλεία της.
Τι θα ρωτήσουν οι συντονιστές της έρευνας τους νέους της Ελλάδας; Οπως εξηγούν οι ίδιες πηγές «οι ερωτήσεις που φθάνουν στα παιδιά συνδιαμορφώνονται και έχουν όλοι λόγο στα θέματα που επιλέγονται».
Τι έδειξε για τη χώρα μας η πιλοτική συμμετοχή της στην έρευνα; Οτι οι έλληνες μαθητές και οι ελληνίδες μαθήτριες φαίνεται να αποκτούν στο σχολείο βασικά εργαλεία χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών σε ποσοστά που σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνούν τον διεθνή μέσο όρο. Ενδεικτικά, το 81% δηλώνει ότι έμαθε να αξιοποιεί λύσεις από ένα πρόβλημα σε ένα άλλο (έναντι 77% διεθνώς), το 69% να οργανώνει ψηφιακά αρχεία και να επεξεργάζεται έγγραφα και παρουσιάσεις (έναντι 66%), ενώ το 66% αναφέρει ότι μπορεί να εντοπίζει σφάλματα σε προγράμματα, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από το 51% του μέσου όρου.
Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζονται πιο σύνθετες ψηφιακές δεξιότητες. Εδώ, το 60% των νέων κατατάσσεται στο επίπεδο 1 ή χαμηλότερα (δηλαδή σε επίπεδο βασικών γνώσεων), όταν ο μέσος όρος των χωρών είναι 51%. Επιπλέον, μόνο το 39% των μαθητών και μαθητριών στην Ελλάδα φθάνει στο επίπεδο 2 και άνω – όπου απαιτείται πιο αυτόνομη και ουσιαστική χρήση των ψηφιακών εργαλείων – έναντι 49% διεθνώς.
Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι, αν και οι νέοι είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, δυσκολεύονται τελικά να την αξιοποιήσουν κριτικά και δημιουργικά. Η αδυναμία αξιολόγησης της αξιοπιστίας των πληροφοριών και η περιορισμένη χρήση πιο προηγμένων εργαλείων, όπως προσομοιώσεις ή ανάλυση δεδομένων, αποτελούν εδώ βασικές προκλήσεις. Παράλληλα, παραμένει στη χώρα μας ισχυρό το ψηφιακό χάσμα, καθώς οι κοινωνικοοικονομικές διαφορές επηρεάζουν σημαντικά την πρόσβαση και τις επιδόσεις των μαθητών.
Σε αυτό το τοπίο, τα αποτελέσματα της ICILS 2023 λειτουργούν ήδη ως οδηγός για την εκπαιδευτική πολιτική (ήδη στην Ελλάδα προωθούνται νέα προγράμματα σπουδών και βιβλίων στην Πληροφορική) με βασικό συμπέρασμα το ότι η ψηφιακή παιδεία δεν περιορίζεται στη χρήση εργαλείων, αλλά αφορά την κριτική σκέψη και την υπεύθυνη στάση απέναντι στην τεχνολογία. Και σε αυτό το πεδίο, το ελληνικό σχολείο έχει ακόμη δρόμο να διανύσει.
