Τον συσχετισμό του περίφημου «ριφιφί του αιώνα» (της ληστείας δηλαδή στην Τράπεζα Εργασίας της οδού Καλλιρρόης του 1992) με δύο πανομοιότυπες επιχειρήσεις σε Βαρκελώνη και Νίκαια, αλλά και με τη συνεργασία ιταλών και ελλήνων ποινικών, «δείχνουν» αρκετά χρόνια αργότερα οι έρευνες των αστυνομικών αρχών.
Οπως αποκαλύπτει δε το ρεπορτάζ του «Βήματος», ένας εκ των πιθανών εμπλεκομένων στην υπόθεση του 1992 δολοφονήθηκε 15 χρόνια μετά στη Θεσσαλονίκη.
Η σήραγγα που συνέδεε το αποχετευτικό δίκτυο με το υπόγειο του θησαυροφυλακίου της Τράπεζας Εργασίας στην οδό Καλλιρρόης
Οπως αποκαλύπτει λοιπόν η νεότερη έρευνα για την οποία συνεκτιμήθηκαν αναφορές και πληροφορίες από την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό, η περιβόητη υπόγεια εισβολή στην Τράπεζα Εργασίας πριν από 33 χρόνια (που επανήλθε στην επικαιρότητα μετά τη μίνι σειρά με τίτλο «Ριφιφί», του Σωτήρη Τσαφούλια) δεν ήταν τίποτε άλλο από μία ακόμα επιχείρηση ηγετικών μελών της ιταλικής μαφίας με τη βοήθεια «συνεργείου» οικοδομικών εργασιών στη χώρα μας. Οι συμμέτοχοι σε αυτήν είχαν έρθει στην Ελλάδα φιλοξενούμενοι και καθοδηγούμενοι από Ελληνες με ποινικό μητρώο που ασχολούνταν ως τότε κυρίως με λαθρεμπόριο τσιγάρων, ενώ είχαν διασυνδέσεις στη Νότια Ιταλία.
Η ιστορία και τα σενάρια
Οπως είναι γνωστό, στις 21 Δεκεμβρίου 1992 οι αστυνομικοί ανακάλυψαν κάτω από την Τράπεζα Εργασίας στον Νέο Κόσμο μία σήραγγα δεκάδων μέτρων που συνέδεε το αποχετευτικό δίκτυο με το υπόγειο του θησαυροφυλακίου της Τράπεζας Εργασίας στην οδό Καλλιρρόης 19.
Φωτ. αρχείου. ΕUROKINISSI
Στις υπόγειες σήραγγες είχαν μπει με εντυπωσιακή μεθοδικότητα υποστυλώματα, ενώ προηγήθηκε πολυήμερη μεταφορά των χωμάτων με βαγονέτα που κινούνταν σε μεταλλικές ράβδους. Για να μπουν στην τράπεζα δε, οι δράστες τρύπησαν ένα μέτρο μπετόν που είχε στο εσωτερικό ατσάλι, αντοχής 22 «σταλ».
Οι δράστες στη συνέχεια άνοιξαν 301 θυρίδες, από τις 1.151 συνολικά, και άρπαξαν χρήματα, ράβδους χρυσού και κοσμήματα συνολικής αξίας σχεδόν 5 δισ. δραχμών που αντιστοιχούν σε περίπου 15 εκατ. ευρώ.
Η υπόθεση είχε χαρακτηριστεί την περίοδο εκείνη πρωτοφανής εγκληματική ενέργεια, χωρίς ποτέ όμως να προκύψουν σαφείς πληροφορίες για τους δράστες. Από τότε και μετά βέβαια αναπτύχθηκαν διάφορα σενάρια για εμπλοκή μελών ελληνικών ένοπλων οργανώσεων όπως η «17 Νοέμβρη» ή ο Επαναστατικός Αγώνας (ΕΛΑ), για δράση «νονών της νύχτας», για άτομα που καθοδηγούσαν τραπεζικοί κ.λπ.
Τα νέα συμπεράσματα
Οι νεότερες έρευνες ωστόσο, η ανάλυση της δράσης ιταλών κακοποιών και οι «γέφυρες» των επαφών τους με έλληνες ποινικούς ίσως τελικά προσδιορίζουν τι ακριβώς συνέβη με τα… λαγούμια της οδού Καλλιρρόης.
«Αφετηρία» αυτής της υπόθεσης θεωρείται η δράση του γάλλου ποινικού Αλμπέρ Ρομέν Σπατζιαρί (πέθανε το 1989, τρία χρόνια πριν από την επιδρομή στην Ελλάδα, σε ηλικία 57 ετών), ο οποίος είχε εκπαιδευθεί στο σώμα αλεξιπτωτιστών της χώρας του και συμμετείχε στον πόλεμο της Ινδοκίνας.
Ο Σπατζιαρί που είχε μείνει έως το 1960 στο Ντακάρ της Σενεγάλης, όπου ήταν κατασκευαστής χρηματοκιβωτίων, συμμετείχε στη συνέχεια σε γαλλικές εθνικιστικές οργανώσεις. Μάλιστα ο ίδιος σχολίαζε στη διάρκεια της ζωής του ότι του είχαν αναθέσει έως και τη δολοφονία του γάλλου στρατηγού Ντε Γκωλ, χωρίς ωστόσο ποτέ να προχωρήσει σε κάποια απόπειρα εναντίον του.
Ο «Μπερτ», όπως τον αποκαλούσαν οι φίλοι του, σχεδίασε τον Μάιο του 1976 ένα «ριφιφί», σε τράπεζα στη Νίκαια της Γαλλίας, που μεθοδολογικά ήταν πανομοιότυπο με εκείνο της Ελλάδας στην Τράπεζα Εργασίας.
Για σχεδόν τρεις μήνες, περίπου 15 άνδρες, πιθανώς επαγγελματίες εκσκαφείς από τη Μασσαλία, έσκαψαν μια σήραγγα μήκους οκτώ μέτρων μέσα στο χώμα, την πέτρα και τον τσιμεντόλιθο, εγκατέστησαν ηλεκτρικό και έφτασαν ακριβώς κάτω από το χρηματοκιβώτιο της τράπεζας.
Οι 13 άνδρες άνοιξαν συνολικά 371 θυρίδες από την Τράπεζα και η λεία τους υπολογιζόταν σε 40 εκατ. ευρώ. Μόνο ο Αλμπέρ Σπατζιαρί συνελήφθη από το «ριφιφί», ο οποίος δραπέτευσε τελικά το 1977, καθώς επρόκειτο να δικαστεί, και πέθανε αυτοεξόριστος12 χρόνια αργότερα.
«Φύλλο και φτερό» οι θυρίδες στην ισπανική τράπεζα Banco Hispano Americano μετά το ριφιφί του 1985
Η ληστεία στη Βαρκελώνη
Ωστόσο επτά χρόνια πριν από το «ριφιφί» στην Τράπεζα Εργασίας στην Ελλάδα υπήρξε μία απολύτως όμοια εγκληματική επίθεση – τον Αύγουστο του 1985 – στο κατάστημα της Ισπανοαμερικανικής Τράπεζας (Banco Hispano Americano) στην οδό Φοντανέλα στη Βαρκελώνη από τη λεγόμενη «συμμορία της Ρώμης» που εκτιμάται ότι σχετίζεται και με την ελληνική υπόθεση.
Λίγους μήνες πριν από τη ληστεία δε στη Βαρκελώνη είχαν συλληφθεί ιταλοί ειδικοί σε ληστείες τραπεζών, όπως οι Φράνκο Πιρότσι, Αντρέα Τριτσίνα και οκτώ ακόμα συμπατριώτες τους, πριν προλάβουν να εισβάλουν στο θησαυροφυλάκιο ενός άλλου υποκαταστήματος της ίδιας τράπεζας, πάλι στη Βαρκελώνη.
Την περίοδο εκείνη οι συλληφθέντες φυλακίστηκαν για μικρό χρονικό διάστημα. Οπως διαπιστώθηκε από την έρευνα της ισπανικής αστυνομίας, οι δράστες για να αποκτήσουν πρόσβαση στο χρηματοκιβώτιο στην επιχείρηση του καλοκαιριού του 1985 κατασκεύασαν αγωγούς αέρα, ηλεκτρικού ρεύματος και νερού μέσα στη σήραγγα.
Επιπλέον χρησιμοποίησαν ένα βαγονέτο ορυχείου για τη μεταφορά χώματος και πετρών μέσα από τις πολυάριθμες καμπύλες της σήραγγας, ενώ απενεργοποιήθηκαν όλα τα συστήματα ασφαλείας και συναγερμού – που είχαν εγκατασταθεί έναν χρόνο πριν – με μολύβδινα καπάκια. Τότε οι δράστες κατάφεραν να ανοίξουν περίπου 400 θυρίδες ασφαλείας από τις περισσότερες από 2.000 που είχε η τράπεζα και η λεία τους υπολογίστηκε στα 122,7 εκατ. ευρώ.
Τελικά ως εγκέφαλος του ριφιφί της Βαρκελώνης συνελήφθη ο ιταλός ληστής Αντρέα Τριτσίνα με καταγωγή από τη Σικελία, ο οποίος αφέθηκε στη συνέχεια ελεύθερος λόγω παρέλευσης του χρόνου κράτησης. Ωστόσο είναι αξιοσημείωτο ότι περνούσε μεγάλα χρονικά διαστήματα στην Ελλάδα, όπου ζούσε εκείνη την περίοδο ο γιος του.
Το τούνελ που χρησιμοποιήθηκε σε ριφιφί του 2014, σε τράπεζα έξω από την Τουλούζη
Οι «ληστές με τις σήραγγες»
Οι ιταλοί αστυνομικοί άρχισαν να ερευνούν διεξοδικά τη συνολική δράση των ιταλών «ληστών με τις σήραγγες» που φαίνεται να είχαν διεθνείς διασυνδέσεις, με ανταλλαγή τεχνογνωσίας με τη συμμορία που λήστεψε την τράπεζα της Νίκαιας. Προχωρώντας σε τέτοιου είδους επιθέσεις εντός και εκτός Ιταλίας.
Σύμφωνα με μεταγενέστερες πληροφορίες, συγκεκριμένοι ιταλοί ληστές από το ίδιο γκρουπ δημιούργησαν στις αρχές της δεκαετίας του ’90 σχέσεις με έλληνες λαθρεμπόρους τσιγάρων.
Οπως προκύπτει δε από τις ίδιες πηγές, έλληνες ναυτικοί που συμμετείχαν σε αυτό το λαθρεμπόριο φρόντισαν να «φιλοξενήσουν» το 1992 σε διάφορες περιοχές στο κέντρο της Αθήνας τους ιταλούς «μετρ» των ριφιφί και ακολούθως να φροντίσουν να τους φυγαδεύσουν μαζί με τη λεία τους είτε με φορτηγό πλοίο που μετέφερε ξυλεία ή με τις «σφήνες» του λαθρεμπορίου τσιγάρων που ξεκίνησαν από ερημικές περιοχές της Αττικής.
Σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες, ως άνθρωπος που εξετάστηκε αν συμμετείχε στη συνδρομή των ιταλών ληστών και ήξερε πολλά για το ελληνικό «παράρτημα» του «ριφιφί» στην Τράπεζα Εργασίας φέρεται ότι ήταν ναυτικός που είχε κατηγορηθεί για συμμετοχή σε λαθρεμπόριο τσιγάρων, είχε συλληφθεί στην περιοχή της Μεσσηνίας, είχε εμπλακεί σε διακίνηση λαθρομεταναστών και η σορός του είχε βρεθεί το 2007 βυθισμένη σε λίμνη στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης.
Σημειώνεται ότι μετά την «υπόγεια» επιχείρηση του Νέου Κόσμου τα «ριφιφί» με μικρές υπόγειες σήραγγες ουσιαστικά σταμάτησαν και υπήρξαν μεμονωμένα εγχειρήματα το 1999 στη Ρώμη, το 2005 στην πόλη Φορταλέζα της Βραζιλίας, το 2016 σε μικρή γαλλική πόλη και το 2022 στη Ρώμη, είτε μικρότερου βεληνεκούς είτε αποτυχημένα.
