Το μυστικό της νεότητας ίσως να κρύβεται στις αίθουσες ενός μουσείου, σε έναν συναυλιακό χώρο ή στις σελίδες ενός βιβλίου. Διότι η συστηματική ενασχόληση με τις τέχνες και τα γράμματα φαίνεται ότι τελικά προσφέρει πολύ περισσότερα από στιγμές χαλάρωσης – αποτελεί ένα πραγματικό ελιξίριο ενάντια στη γήρανση!
Αυτό δείχνει μια νέα μελέτη του Εργαστηρίου Κοινωνικής Βιοσυμπεριφορικής Ερευνας του University College του Λονδίνου (UCL), η οποία δημοσιεύθηκε πριν από λίγες ημέρες στο επιστημονικό περιοδικό «Innovation in Aging». Οι ερευνητές, με επικεφαλής την καθηγήτρια Ψυχοβιολογίας και Επιδημιολογίας Ντέιζι Φάνκορτ, ανακάλυψαν ότι η τακτική συμμετοχή σε πολιτιστικά δρώμενα συνδέεται με πιο αργό ρυθμό βιολογικής γήρανσης αλλά και με μικρότερη βιολογική ηλικία σε βάθος χρόνου.
Το «μοριακό αποτύπωμα» της βιολογικής φθοράς
Η μελέτη, η οποία περιέλαβε δεδομένα από 3.556 ενηλίκους στο Ηνωμένο Βασίλειο, συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων που διερευνούν σε μοριακό επίπεδο τη βιολογική βάση της συσχέτισης μεταξύ της ενασχόλησης με την τέχνη και της γήρανσης. Η γήρανση αφήνει εμμέσως το αποτύπωμά της στον οργανισμό του ανθρώπου με μια χαρακτηριστική χημική διεργασία, τη «μεθυλίωση του DNA»: μικρά χημικά μόρια (τα μεθύλια) προστίθενται σε συγκεκριμένα σημεία του γενετικού υλικού και επηρεάζουν τη δραστηριότητα των γονιδίων.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα μοτίβα μεταβάλλονται με προβλέψιμο τρόπο, δημιουργώντας ένα είδος μοριακού «αποτυπώματος» της ηλικίας και της βιολογικής φθοράς του οργανισμού. Η επιστήμη διαθέτει εδώ και χρόνια μια σειρά εργαλείων που βοηθούν τους ειδικούς να επεξεργάζονται και να αναλύουν τον μεγάλο όγκο δεδομένων που προκύπτει από τη μεθυλίωση του DNΑ, με απώτερο στόχο την κατά το δυνατόν πληρέστερη αποτύπωση του βιολογικού μοτίβου της γήρανσης.
Βοήθεια από εξελιγμένα επιγενετικά ρολόγια
Η έρευνα στηρίχθηκε στα «επιγενετικά ρολόγια»: τα υπολογιστικά εργαλεία που μετατρέπουν, με τη βοήθεια της στατιστικής, έως και εκατοντάδες χιλιάδες σημεία μεθυλίωσης του DNA (ένδειξη γήρανσης) σε δείκτες που συνδέουν άμεσα τη βιολογική ηλικία με τον τρόπο ζωής και την καθημερινότητα.
Οπως εξήγησε στο ΒΗΜΑ-Science η κύρια συγγραφέας της μελέτης, δρ Φεϊφέι Μπου, η έρευνα βασίστηκε σε ακόμη πιο εξελιγμένους αλγορίθμους σε σύγκριση με παλαιότερες μελέτες, ικανούς να διερευνούν τις πιο λεπτές συσχετίσεις μεταξύ της γήρανσης και της ενασχόλησης με συγκεκριμένες καθημερινές δραστηριότητες. «Μια βασική διαφορά είναι ότι τα πρώτης γενιάς επιγενετικά ρολόγια σχεδιάστηκαν κυρίως για να προβλέπουν τη χρονολογική ηλικία, ενώ τα νεότερα αποτυπώνουν πιο άμεσα δείκτες υγείας, τον κίνδυνο θνησιμότητας και τον ρυθμό βιολογικής γήρανσης. Γι’ αυτό θεωρούνται πιο ευαίσθητα στις επιδράσεις του τρόπου ζωής, όπως η σωματική δραστηριότητα και η ενασχόληση με τον πολιτισμό» σημείωσε η ερευνήτρια.
Αξιοποιώντας συνολικά επτά υπολογιστικά εργαλεία (μεταξύ αυτών τα PhenoAge, DunedinPoAm και DunedinPACE) και δεδομένα από δείγματα αίματος, οι ερευνητές εστίασαν στις πιθανές επιγενετικές μεταβολές που φέρνει η ενασχόληση με δημιουργικές δραστηριότητες.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήματα σχετικά με τη συχνότητα και το είδος της συμμετοχής τους σε πολιτιστικές δραστηριότητες, καθώς και με το επίπεδο της σωματικής τους άσκησης. Στο σύνολο της ανάλυσης εξετάστηκαν τόσο η βιολογική ηλικία κάθε ατόμου, που αντανακλά τη συνολική κατάσταση του οργανισμού, όσο και ο ρυθμός γήρανσης, δηλαδή η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η βιολογική φθορά, ως δύο διακριτές αλλά αλληλοσυνδεόμενες παράμετροι.
Πιο έντονα οφέλη μετά τα 40 έτη
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα που συμμετείχαν πιο συχνά σε καλλιτεχνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, όπως το διάβασμα, η ακρόαση μουσικής ή οι επισκέψεις σε μουσεία και γκαλερί, παρουσίαζαν πιο αργό ρυθμό βιολογικής γήρανσης. Παράλληλα, εμφάνιζαν και νεότερη βιολογική ηλικία σε σύγκριση με όσους συμμετείχαν σπάνια ή καθόλου σε αντίστοιχες δράσεις.
Συνολικά η εβδομαδιαία ενασχόληση με την τέχνη συνδέθηκε με περίπου 4% πιο αργό ρυθμό γήρανσης, η μηνιαία με 3% και η περιστασιακή με 2% επιβράδυνση του ρυθμού γήρανσης, σε σύγκριση με όσους είχαν ελάχιστη επαφή με τον πολιτισμό. Η διαφορά στον ρυθμό γήρανσης ήταν μάλιστα αντίστοιχου μεγέθους με εκείνη που είχε παρατηρηθεί σε προηγούμενες μελέτες ανάμεσα σε νυν και πρώην καπνιστές.
Με βάση το εργαλείο PhenoAge, όσοι συμμετείχαν τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα σε μια καλλιτεχνική δραστηριότητα φάνηκε να είναι κατά μέσο όρο περίπου έναν χρόνο βιολογικά νεότεροι από όσους συμμετείχαν σπάνια.
«Αξιοσημείωτο είναι ότι τα οφέλη δεν εξαρτώνταν μόνο από τη συχνότητα αλλά και από την ποικιλία των δραστηριοτήτων» υπογράμμισε η δρ Μπου. Οσο πιο πλούσια και πολυδιάστατη ήταν η πολιτιστική εμπειρία, τόσο πιο ευνοϊκές ήταν οι ενδείξεις για τη βιολογική ηλικία. Τα οφέλη αυτά ήταν μάλιστα πιο έντονα σε άτομα ηλικίας 40 ετών και άνω.
Η συσχέτιση παρέμεινε σταθερή ακόμη και αφού ελήφθησαν υπόψη παράμετροι όπως το κάπνισμα ή ο Δείκτης Μάζας Σώματος. Σε ό,τι αφορούσε τους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, η δρ Μπου ανέφερε πως παρότι στην ανάλυση συνυπολογίστηκαν βασικά στοιχεία (όπως το εισόδημα και το μορφωτικό επίπεδο), δεν ήταν δυνατό να διαχωριστεί πλήρως η επίδραση της καλλιτεχνικής δραστηριότητας από άλλες πτυχές του τρόπου ζωής των συμμετεχόντων, ακόμη και μετά τις στατιστικές προσαρμογές.
Τι σημαίνουν τα ποσοστά στην πράξη
Οπως εξήγησε, τέλος, η δρ Μπου, ποσοστά όπως το «4% πιο αργή γήρανση» δεν αντιστοιχούν άμεσα σε συγκεκριμένα χρόνια ζωής. «Ο ρυθμός γήρανσης δεν μεταφράζεται σε κάποια δεδομένη ηλικία ή στο ότι κάποιος φαίνεται λίγα χρόνια νεότερος. Στην πραγματικότητα, αποτυπώνει την ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται οι βιολογικές φθορές με την πάροδο του χρόνου. Οσο πιο αργή είναι αυτή η διαδικασία, τόσο καλύτερη θεωρείται η υγεία ενός ατόμου σε βάθος χρόνου».
Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι ο πολιτισμός μπορεί να αποτελέσει έναν εύκολα προσβάσιμο και ευχάριστο τρόπο ενίσχυσης της υγείας σε όλη τη διάρκεια της ζωής, με τις μικρές καθημερινές συνήθειες – από το διάβασμα και τη μουσική μέχρι μια επίσκεψη σε έναν εκθεσιακό χώρο – να αποκτούν τελικά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα απ’ ό,τι είχαν έως σήμερα. Να αποκτούν (αντιγηραντική) αξία ανεκτίμητη…
